KΡΙΤΙΚΗ ΣΤΑΣΗ /// Λουίζ Γκλικ, «Meadowlands», μτφρ. Χάρης Βλαβιανός, Στερέωμα 2024

[Aναδημοσίευση από το περιοδικό Χάρτης/// https://www.hartismag.gr/hartis-71/biblia/odoiporiko-enos-syghkhronoi-diazighioi-se-diadrasi-me-ghnostoys-mythois]

Μετάφραση: Χάρης Βλαβιανός

Γράφει η Ασημίνα Ξηρογιάννη

Kρατώ στα χέρια μου ένα ακόμα πολύτιμο βιβλίο, την έβδομη ποιητική συλλογή της Αμερικανίδας ποιήτριας Λούζ Γκλικ (1943-2023). Η συλλογή αυτή είναι τώρα μεταφρασμένη στα ελληνικά από τον έμπειρο μεταφραστή Χάρη Βλαβιανό. Μedowlands λοιπόν από τις εκδόσεις Στερέωμα. Και το παζλ συμπληρώνεται. [1] Η πολυβραβευμένη Γκλικ (τιμημένη κιόλας με Νόμπελ Λογοτεχνίας το 2020) πιστεύω πως δικαίως αγαπήθηκε από το κοινό.
Με την αισθαντική γραφή της την πασπαλισμένη με φιλοσοφικό στοχασμό κερδίζει τους λάτρεις της ποίησης. Έχω εκφραστεί και με άλλα κείμενα στο παρελθόν για την αίσθηση που μου έχει αφήσει η ποιήτρια. [2] Είναι ανεξάντλητη και πάντα ουσιαστική .
Έχει εδώ ενδιαφέρον να δούμε πώς η ποιήτρια διαχειρίζεται το θέμα του γάμου έχοντας υλικό και απο τα προσωπικά της θέματα (γάμοι-διαζύγια, βιωματα, εμπειρίες, ).Υπάρχει όμως και σημαντικό υλικό που αντλεί από αρχαίους μύθους και κλασικά αφηγήματα με τα οποία ευφυώς συνηθίζει να συνομιλεί γόνιμα και δημιουργικά. Ειδικότερα, είναι εμφανές πως στο βιβλίο αυτό γίνεται μια σύνδεση με την Οδύσσεια του Ομήρου και κυρίως με τον γάμο Οδυσσέα-Πηνελόπης. Ένας σύγχρονος γάμος περνάει κρίση, βρίσκεται στα πρόθυρα της διάλυσης και ο αναγνώστης εισπράττει το βλέμμα της γυναίκας που συλλογίζεται πάνω στα πράγματα- τα αισθήματα, τα γεγονότα.
Διαβάζω: «[…] Περισσότερο από οτιδήποτε στον κόσμο /αγαπώ αυτά τα βράδια που είμαστε μαζί,/τα ήσυχα βράδια του καλοκαιριού, ο ουρανός ακόμη/φωτεινός τέτοια ώρα./ ‘Eτσι η Πηνελόπη πήρε το χέρι του Οδυσσέα, /όχι για να τον συγκρατήσει, αλλά για να εγγράψει αυτή τη γαλήνη στη μνήμη του: «από δω και πέρα η σιωπή μέσα στην οποία κινείσαι/είναι η φωνή που σε καταδιώκει.» (Ήσυχη βραδιά, σελ. 21)
Η διακειμενική υφή του έργου είναι εμφανής και στα σημεία που αναφέρονται πρόσωπα από την Οδύσσεια ώστε να σχηματιστεί το δίπτυχο αντρας -γυναίκα/Οδυσσέας -Πηνελόπη. Έτσι υπάρχουν ποιήματα που κάνουν αναφορά στον Τηλέμαχο, στην Κίρκη και σε σκηνές από το έπος ήδη γνωστές. Ακούγονται πολύ έντονα οι φωνές της μάνας και του γιου, Πηνελόπης και Τηλέμαχου. [3] Αλλά το φίλτρο της Γκλικ και το τρόπος που χρησιμοποιεί το μύθο για να δωσει καθολικότητα στα γραφόμενά της είναι μοναδικά. Με διαύγεια και πνευματικότητα δίνει ένα έργο ξεχωριστό. Καταφέρνει η ποιήτρια να αποφύγει τις φιλολογίες και να δώσει στίχους που εκφράζουν εύγλωττα ή αποτυπώνουν την ομορφιά, τη ματαίωση, τον ερωτισμό, τον χωρισμό, την πτώση, την μοναξιά, την μνήμη (Κοιτάμε τον κόσμο μια φορά, στην παιδική ηλικία./Τα υπόλοιπα είναι μνήμη (Νόστος, 107).

Η ποιήτρια ξέρει να δημιουργεί ατμόσφαιρα, το ιδιαίτερο εκείνο συναισθηματικό κλίμα που αγγίζει την ανθρώπινη ψυχή και την συναρπάζει, ακριβώς επειδή διακριτικά την φέρνει αντιμέτωπη με εσώτερες ανησυχίες και προβληματισμούς, με πράγματα που οι άνθρωποι συχνά δεν τολμούν να σκεφτούν πόσο μάλλον να διαχειριστούν.

Εξαιρετική η Νύχτα χωρίς φεγγάρι! Η σκηνοθεσία, η δυνατή εικόνα που κυριαρχεί, μια μικρή πραγματεία για τη διαύγεια και τον τρόπο να κοιτάμε τα πράγματα. Παραθέτω ένα μικρό κομμάτι μόνο: «Μα το να περιμένεις για πάντα/άραγε είναι πάντοτε η απάντηση; Tίποτε/δεν είναι πάντοτε η απάντηση · η απάντηση/εξαρτάται από την ιστορία/» (σελ. 29)
Τα αισθήματα δεν διαχέονται άσκοπα και ενοχλητικά στην ψυχή του αναγνώστη. Κρατώντας την δέουσα απόσταση η ποιήτρια δίνει αφορμές για τη συγκίνηση της καρδιάς και του μυαλού, κάνοντας καίριες συνδέσεις με έργα που έχουν αντέξει στο χρόνο. Μέσω της ισχυρής αναλογίας πετυχαίνει την ισχυροποίηση της εντύπωσης που η ποίησή της προκαλεί. Αν επιχειρούσα με δικούς της στίχους να εκφράσω αυτό που αισθάνομαι για την ποιητική της, οι στίχοι αυτοί θα ήταν οι εξής:[...]«είμαι σίγουρη ότι υπάρχει μέσα σου/κάτι ανθρώπινο, που μπορεί να προσεγγιστεί με τον λόγο.» [Ο βράχος, σελ.89]
Μια εκτενής σύνθεση, μοιάζει σαν ένα συνοπτικό ποιητικό μυθιστόρημα με κεφάλαια μικρά, μέσα στα οποία διερευνούνται οι ανθρώπινες σχέσεις και ιχνηλατούνται οι ανθρώπινες αντοχές, μέσα από το διεισδυτικό βλέμμα μιας γυναίκας που χωρίζει από τον άντρα της. Οδοιπορικό ενός σύγχρονου διαζυγίου σε διάδραση με γνωστούς μύθους, την Οδύσσεια, αλλά και τον συμβολισμό που θρυλικού ζεύγους.

Κλείνοντας, ο Χάρης Βλαβιανός, κάθε φορά επιλέγει να μεταφράσει έργα ποιητών που ο ίδιος αποδέχεται ως δημιουργούς. Νομίζω πως αυτό είναι πολύ σημαντικό. Κάθε φορά οι μεταφράσεις του είναι δώρα αγάπης προς τους αναγνώστες του.




Σημειώσεις

[1] Οι ποιητικές συλλογές Πιστή και ενάρετη νύχτα(2021),Η άγρια ίρις(2021), Χειμωνιάτικες συνταγές από την κοινότητα(2022), Ο θρίαμβος του Αχιλλέα(2022).
[2] Bλ.
Στο διάστιχο για τον Θρίαμβο του Αχιλλέα: https://diastixo.gr/kritikes/poihsh/19343-thriamvos-achilea
Στην Booktimes για το βιβλίο «’Αγρια ίρις»: https://www.booktimes.gr/review/i-agria-iris/

[3]Χαρακτηριστικά τα ποιήματα: To πείσμα της Πηνελόπης (σελ.115) και Η εξομολόγηση του Τηλέμαχου (σελ.117 και 119)

 H φωτογραφία της Γκλικ είναι παρμένη από: https://el.wikipedia.org/wiki/%CE%9B%CE%BF%CF%85%CE%AF%CE%B6_%CE%93%CE%BA%CE%BB%CE%B9%CE%BA

ΚΡΙΤΙΚΗ ΣΤΑΣΗ//// Άνταμ Ζαγκαγιέφσκι: «Στην ομορφιά που δημιουργούν οι άλλοι» ΓΡΑΦΕΙ Η ΑΣΗΜΙΝΑ ΞΗΡΟΓΙΑΝΝΗ

Αναδημοσίευση από το περιοδικό ΔΙΑΣΤΙΧΟ

Μελετώντας κανείς το έργο του, αντιλαμβάνεται πως αυτό έχει μια ειδική σχέση με το έργο των ποιητών που μεταφράζει κάθε φορά. Συχνά αναφέρεται στις αντοχές τους, τους μεταγράφει, τους διασκευάζει, συμπλέει μαζί τους στα νερά της διακειμενικότητας, συνδιαλέγεται τολμηρά με στίχους τους, διακατέχεται από θαυμασμό και πάθος για το έργο τους, το οποίο επιδιώκει να κάνει γνωστό στο ελληνικό κοινό που ενδιαφέρεται για καλή ποίηση.

Ο λόγος για τον Χάρη Βλαβιανό, που οι μεταφράσεις του των Κάμινγκς, Πάουντ, Κάρσον, Ντίκινσον, Έλιοτ, Χέρμπερτ, Άσμπερι και πολλών άλλων έχουν αγαπηθεί από τους αναγνώστες μέσα στο πέρασμα των χρόνων. Και είναι σε κάθε περίπτωση ένα προσωπικό επίτευγμα του μεταφραστή, καθώς τον ακολουθεί το αναγνωστικό κοινό, έχει εμπιστοσύνη να γνωρίσει καλύτερα αυτό που του προσφέρεται και είναι ανοιχτό στα νέα ερεθίσματα. Ας μου επιτραπεί να πω ότι η εκτίμησή μου είναι πως έχουμε κερδίσει πολλά και σημαντικά από τούτες τις μεταφραστικές εμμονές –ναι, εμμονές!– του Βλαβιανού μέσα στα χρόνια και ως αναγνώστες, αλλά και ως δημιουργοί – όσοι καταπιανόμαστε με τη γραφή και τη μετάφραση της ποίησης.

Αυτή τη φορά ο Βλαβιανός μάς συστήνει τον Πολωνό Άνταμ Ζαγκαγιέφσκι (1945-2021) και εκδίδει έναν τόμο με ποιήματά του. Ο πολυμεταφρασμένος και πολυβραβευμένος Ζαγκαγιέφσκι, όπως σημειώνει στη μεστή και κατατοπιστική εισαγωγή του, είναι άξιος λογοτεχνικός διάδοχος τριών γνωστών ποιητών: της Βισουάβα Σιμπόρσκα, του Τσέσλαβ Μίλος και του Ζμπίγκνιεφ Χέρμπερτ (σελ. 9).

Το βιβλίο έχει τον ενιαίο τίτλο Στην ομορφιά που δημιουργούν οι άλλοι  και αμέσως γίνεται μέσα στο μυαλό του απαιτητικού αναγνώστη η μοιραία αντίστιξη με τον γνωστό στίχο του Σαρτρ «Η κόλαση είναι οι άλλοι»[1]. Αλλά ο Ζαγκαγιέφσκι στο ομότιτλο υπέροχο ποίημα θα γράψει: Μόνο στην ομορφιά που δημιουργούν/ οι άλλοι υπάρχει παρηγοριά/ στη μουσική των άλλων και στα ποιήματα των άλλων./ Μόνο στους άλλους βρίσκεις τη λύτρωση,/ ακόμα κι αν η μοναξιά έχει τη γεύση του όπιου./ Οι άλλοι δεν είναι η κόλαση,/ αν τους δεις το πρωί, με τα μέτωπά τους αγνά,/ πλυμένα από τα όνειρα.[2]

Κινείται ανάμεσα σε έναν σύγχρονο φιλοσοφικό στοχασμό και μια διακριτική ευαισθησία, που αγγίζει ευαίσθητες ανθρώπινες χορδές.

Και δω θυμόμαστε και τον Σαίξπηρ που λέει στην Τρικυμία  του πως «είμαστε πλασμένοι από την υφή του ονείρου» οι άνθρωποι όλοι. Επεκτείνοντας, πορευόμαστε με κοινά υλικά στη βάση μας και αν μιλήσουμε για τους ποιητές, διεγείρουν συνειδήσεις, πυροδοτούν σκέψεις, οι λέξεις τους γεννούν τις άλλες λέξεις, προκαλούν γραφές: …το ποίημα κάποιου άλλου/ προσφέρει την ακρίβεια ενός νηφάλιου διαλόγου.[3]

Νιώθω πως η ποίηση του Ζαγκαγιέφσκι μάς αφορά, ακριβώς επειδή κινείται ανάμεσα σε έναν σύγχρονο φιλοσοφικό στοχασμό και μια διακριτική ευαισθησία, που αγγίζει ευαίσθητες ανθρώπινες χορδές. Δεν υπάρχει τίποτε φλύαρο ή περιττό, κυριαρχεί η ζεστασιά της επικοινωνίας με τον αναγνώστη που αισθάνεται πως η κάθε σύνθεση αποτελεί μια πολύτιμη πέτρα, που λάμπει μέσα στο βαθύ σκοτάδι του μπερδεμένου και αλλόκοτου τούτου κόσμου.

Η μετάφραση είναι εκεί, επιδέξια και στιβαρή, να μας μεταγγίζει τα ποιήματα με σεβασμό στον ποιητή, αλλά και αγάπη. Πενήντα ολιγόστιχα στην πλειοψηφία τους ποιήματα για τον έρωτα, την Πολωνία, τη στιγμή, την ανυπαρξία, την ιστορία, την ποίηση, τη νύχτα. Διαβάζω: Θεέ μου, δώσε μας έναν μακρύ χειμώνα/ και σιγανή μουσική, και υπομονετικά χείλη/ και λίγη περηφάνια – προτού/ έρθει το τέλος του αιώνα μας./ Δώσε μας δέος/ και μια φλόγα ψηλή, φωτεινή.[4] Η ανυπαρξία αυτής της ημέρας/ λες από φθόνο/ μεταμορφώθηκε σε φωτιά/ κι έκαιγε τα χείλη/ των παιδιών και των ποιητών.[5]

Ξάγρυπνο και κοφτερό, το βλέμμα του ποιητή ανιχνεύει την αλήθεια των πραγμάτων και διεισδύει με τρόπο ιδιαίτερο στην υφή τους. Λυρικός στα σημεία, χωρίς όμως καμία πρόθεση υποταγής στον λυρισμό. Δημιουργεί τις εικόνες εκείνες που σε συνδυασμό με τα στοχαστικά σκιρτήματα που αναδύονται συνθέτουν ένα κλίμα στοχαστικό: Θέλω να σας ρωτήσω, τι είναι οι λέξεις/ και τι η διαύγεια και γιατί οι λέξεις συνεχίζουν/ να φλέγονται/ ακόμα και εκατό χρόνια αργότερα, παρότι η γη/ είναι τόσο βαριά;[6]

Οι «Βάρβαροί» του με συνδέουν με τον Καβάφη και το «Περιμένοντας τους βαρβάρους». Στον Καβάφη ίσως είναι απαραίτητοι, εν τέλει – τουλάχιστον να τους αναμένει κανείς, δίνει κάποιο νόημα αυτή η αναμονή. Εδώ οι Βάρβαροι είναι αυτοί που αφηγούνται, που γνώρισαν τη μοναξιά και πόθησαν την ποίηση. Ρηματικό πρόσωπο το «εμείς», που δίνει την αίσθηση μιας συλλογικότητας που είτε αυτοπροσδιορίζεται είτε κάνει τον απολογισμό της.[7]

Ο ποιητής μάς μιλά και για τον έρωτα. Πώς θα μπορούσε, άλλωστε, να τον παραλείψει. Δεν είναι κυρίαρχο το ερωτικό στοιχείο στην ανθολόγηση αυτή που έκανε ο Βλαβιανός, αλλά υπάρχουν νότες ανεπιτήδευτης και διαυγούς ερωτικής ποίησης. Το τελευταίο ποίημα του βιβλίου αρχίζει ως εξής:Δεν είναι το μόνο ποίημα –ίσως κοιμάσαι τώρα/ σε σύννεφο από μάλλινα όνειρα– που γράφω για σένα./ Για σένα, θριαμβευτική, χαμογελαστή, υπέροχη,/ αλλά και για σένα, λυπημένη και ηττημένη/...[8]

Αναφέρω κι άλλο ένα ποίημα στο οποίο φαίνεται το συναίσθημα να απουσιάζει, όμως τι περίεργο! Είναι γοητευτικά παρόν, ακριβώς επειδή δεν εκμηδενίζεται από κάποια ανούσια αισθηματολογία: Το τηλεφώνημά σου με διέκοψε/ τη στιγμή που σου έγραφα ένα γράμμα./ Μην μ’ ενοχλείς όταν/ σου μιλάω./ Οι απουσίες/ μας διασταυρώνονται, κι ένας έρωτας γίνεται κομμάτια/ σαν επίδεσμος.[9]

Έτσι είναι όλος ο Ζαγκαγιέφσκι. Αφηγούμενος ιστορίες, διαλογιζόμενος πάνω σε ιστορίες, δικές του ή του κόσμου, μέσω ενός μεταφορικού –κάποιες φορές και παιγνιώδους, ειρωνικού ή αυτοσαρκαστικού– ύφους, μοιάζει «αδιάφορο κύμα», αλλά είναι «ωδή στην απαλότητα».

ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ

[1] Στο Κεκλεισμένων των θυρών (1944) ο Σαρτρ επιμένει πως «Η κόλαση… είναι οι άλλοι». Μια θέση που προκάλεσε διάφορες συζητήσεις και προβλημάτισε έντονα τόσο τους φιλοσόφους, όσο και τους κοινωνιολόγους.

[2]«Στην ομορφιά που δημιουργούν οι άλλοι» (σελ. 38)

[3] «Στην ομορφιά που δημιουργούν οι άλλοι»(σελ. 38)

[4] «Mια φλόγα» (σελ. 78)

[5] «Η ανυπαρξία αυτής της μέρας» (σελ. 72)

[6] «Μια συνομιλία με τον Φρίντριχ Νίτσε» (σελ. 47)

[7] «Βάρβαροι» (σελ. 85)

[8] «Για σένα» (σελ. 86)

[9]«Το τηλεφώνημά σου» (σελ. 41)

Η φωτογραφία είναι παρμένη από το ίντερνετ, από εδώ

ΚΡΙΤΙΚΗ ΣΤΑΣΗ //// Ασημίνα Ξηρογιάννη: Χάρης Βλαβιανός: Πλατωνικοί Διάλογοι ή γιατί στο σπήλαιο κάνουν όλοι πάρτι. Εκδόσεις Πατάκη

 

(Ανασημοσίευση από το ηλεκτρονικό περιοδικό ΠΕΡΙ  ΟΥ/// https://www.periou.gr/%ce%b1%cf%83%ce%b7%ce%bc%ce%af%ce%bd%ce%b1-%ce%be%ce%b7%cf%81%ce%bf%ce%b3%ce%b9%ce%ac%ce%bd%ce%bd%ce%b7-%cf%87%ce%ac%cf%81%ce%b7%cf%82-%ce%b2%ce%bb%ce%b1%ce%b2%ce%b9%ce%b1%ce%bd%cf%8c%cf%82-%cf%80/?fbclid=IwAR2kUY_XBkaWV6czDbO1YQO4cbz7KgzYIaLTZ4ev4U4Xi4V87UctMpMSk_w)

   Έχοντας ασχοληθεί επισταμένα με όλα σχεδόν τα βιβλία του Χάρη Βλαβιανού[1] και γράφοντας γι΄αυτά σε διάστημα σχεδόν μιας δεκαετίας (από το 2010 μέχρι και σήμερα) αιωρούνταν διαρκώς μέσα μου το ερώτημα: «Και μετά την Αυτοπροσωπογραφία πού θα στραφεί; Mετά από αυτήν τι θα καταθέσει; Θα ησυχάσει ποτέ από αυτές τις αφορμές για τους προσωπικούς του απολογισμούς;»

      Τα «οικεία κακά», οι γονείς του και η προβληματική μαζί τους σχέση, η αδερφή του Μαρίνα, τα φοιτητικά του χpόνια, οι γυναίκες, οι έρωτες  και  τα παιδιά του, όλα εμφανίζονται συχνά μέσα στα ποιήματα που έχει γράψει, αλλά και στο μυθιστόρημα σε 45 πράξεις που φέρει τον τίτλο Αίμα νερό, και που δίνει την ευκαιρία και την ελευθερία στον αναγνώστη να συμπληρώσει τη φράση μέσα του με τον τρόπο που αισθάνεται. Και είναι γεγονός ότι τα δυσάρεστα ισχυρά του βιώματα αποτελούν το υλικό, την πρώτη ύλη με την οποία δημιουργεί, χτίζει  την ποιητική του. Είναι επίσης αλήθεια πως αυτά τα βιώματα αποτελούν τη δεξαμενή μέσα από την οποία αντλούνται πολύτιμες προσωπικές εμπειρίες- που, με τη σειρά τους, λειτουργούν ως  βασικά ερεθίσματα και δίνουν την έμπνευση για δημιουργία. Ο Χάρης Βλαβιανός γράφει ποίηση ιδιάζουσα και καταθέτει μια ποιητική με ισχυρή ιδιοπροσωπία όπως έχω υποστηρίξει παλαιότερα [2]. 

        Το υλικό του χρησιμοποιείται ξανά και ξανά χωρίς να εξαντλείται και σαφώς χωρίς τίποτα να τελειώνει μέσα του, αφού όσα έζησε τον στιγμάτισαν και διαρκώς τον απασχολούν. Οι μνήμες και κυρίως οι εμπειρίες είναι πάντα εκεί, οπότε  κάθε φορά το υποκείμενο της γραφής γεννάει νέα ποιήματα που έχουν κοινή αναφορά και αφόρμηση. Είναι εκεί  παρόντα και μας θυμίζουν γιατί ο Βλαβιανός γράφει ποίηση. Άλλωστε σημαντικό φως σε όλα ρίχνει και το ομότιτλο βιβλίο του Γιατί γράφω ποίηση που κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Άγρα (2015). Σε σχετικό μου κείμενο για το βιβλίο[3] είχα καταθέσει τα εξής: «Απαντώντας  λοιπόν σε υποθετική ερώτηση ”Γιατί γράφετε, ποίηση;’ ‘στην ουσία μονολογεί αναφορικά με τα συγγραφικά του credo, τις πηγές, και τις καταβολές του, καθώς και αναφορικά με τον πυρήνα της ποιητικής του, δίνοντας παράλληλα το στίγμα μιας τέχνης μοναχικής μέσα στο ελληνικό ποιητικό τοπίο. Αυτοπροσδιορίζεται για άλλη μια φορά με αμεσότητα, λιτότητα,τρυφερότητα και αλήθεια. Και έχει και αυτό το βιβλίο άμεση σχέση με όλα τα υπόλοιπα, μέσα στα οποία βρίσκει κάθε φορά τον τρόπο να εγγράψει τον εαυτό του ως ενεργό ποιητικό υποκείμενο, αλλά και ως το αντικείμενο της ίδιας του της γραφής και της τέχνης. Ο ποιητής είναι πάντα το Ποίημα που διαρκώς γράφεται χωρίς ποτέ να ολοκληρώνεται, αλλά και που κανένα ”τρέχον” ή ”παραδοσιακό ”  πλαίσιο δεν το περιέχει. Ανένταχτο επανέρχεται  στις αναγνωστικές συνειδήσεις, δοκιμάζοντας διαρκώς τις αντοχές τους και προτείνοντάς τους τη νέα εκείνη ατραπό αναφορικά με τη δόμηση και την αποδόμηση της γλώσσας άρα και της σκέψης, αλλά και την προσέγγιση και διερεύνηση που όρου λογοτεχνικότητα.
Το ΄΄Γιατί γράφω ποίηση” έρχεται ως συνέχεια της αίσθησης ενός συνόλου που μας δίνει το έργο του Βλαβιανού. Και δω συναντάμε τον Σολωμό, τον Σικελιανό, τον Πεσσόα, τον Μπέρρυμαν,τον Κάμμινγκς, τον Έλιοτ, τον Σεφέρη, τον Σαίξπηρ, τον Χέρμπερτ, τον Στήβενς, την Ντίκινσον,  την Αχμάτοβα, τον Καρούζο, την Πλαθ, τον Πάουντ, και άλλους. Όλους τους Διακειμενικούς ‘Αλλους, όπως τους ονομάζω, που συναντάμε και στα Σονέτα του και στις Διακοπές του, και στις τέσσερις συλλογές που εμπεριέχονται στην Εύθραυστη Επικράτεια των Λέξεων. Ο Θίασος της Τέχνης που ξέρει να μαγεύει και να επηρεάζει έναν ποιητή που όμως δεν ζει με τους Ολύμπιους, αλλά είναι άνθρωπος με σάρκα και οστά, συνεπώς εύθραυστος μέσα στην επικράτεια που του αναλογεί.»

 

Ο ποιητής γλείφει τις πληγές του διά της πένας του και της πράξης της ποίησης, μέσα από κείμενα εύγλωττα, διαυγή και αποκαλυπτικά. Παράλληλα, οι πληγές του είναι η κινητήριος δύναμη και το όπλο του για να προχωρήσει στην τέχνη του. Όταν οι πληγές γίνουν στίχοι, υπάρχει ελπίδα και παρηγοριά συνάμα.

 Oμως στα βιβλία του πολυδιάστατου Βλαβιανού συναντάμε και τον σαρκασμό, τον αυτοσαρκασμό, το παίγνιο και το παιχνίδι. Με το νέο πεζό βιβλίο του με τίτλο Πλατωνικοί Διάλογοι ή γιατί στο σπήλαιο κάνουν όλοι πάρτι που μόλις κυκλοφόρησε από τις εκδόσεις Πατάκη, έρχομαι να πιστέψω πως για τον Βλαβιανό η ποίηση και η φιλοσοφία είναι αρκετά για να γνωρίζει ο άνθρωπος ώστε να βιώσει την αισθητική και την διανοητική απόλαυση. Η ποίηση και η φιλοσοφία φτάνουν για τα πάντα. Για τον στοχασμό, για την δημιουργική ηδονή, για να περιδιαβεί κανείς στων ιδεών τον κόσμο. Στο νέο βιβλίο λοιπόν, πολλοί απίθανοι ιλαροτραγικοί διάλογοι απλώνονται μπροστά μας με χιούμορ, αλλά και με στύλ. Τα κείμενα αυτά αποδομούν, ξαφνιάζουν, αγγίζουν, αναστατώνουν, δίνουν το λοξό βλέμμα για τα πράγματα, περιέχουν ανατροπές και σουρεαλιστικά στοιχεία. Είναι γεγονός πως θυμίζουν τα σενάρια του απολαυστικού Γούντι Άλλεν, αναφορικά με τον τόνο και το ύφος που διαθέτουν. Διάλογοι που δυναμικά συνδιαλέγονται με το παράλογο, αλλά και με την καθημερινή πρακτική και το έξυπνο πνεύμα που ζητά να επιβληθεί στις συνειδήσεις των ανθρώπων. Μέσα από τα ευρηματικά και ευφάνταστα αυτά κείμενα αποδεικνύεται περίτρανα πόσο δύσκολο ως ακατόρθωτο είναι πολλές φορές να επικοινωνήσουν ουσιαστικά οι άνθρωποι και να συνδιαλεχθούν. Λένε κάτι, αλλά άλλο εννοούν, βάζουν τρικλοποδιές στον συνομιλητή τους -συνειδητά ή ασυνείδητα-, μιλάνε με γρίφους ή ορθά κοφτά χωρίς να εξηγούν το νόημα που διακατέχει τα πράγματα. Σε όλες τις προτάσεις, τους διαλόγους, τις λεκτικές ανταλλαγές είναι σαν ο Βλαβιανός να απαντά «Τι εννοείς;» Και για να κάνουμε και τη σύνδεση με το σήμερα, αλλά και το πάντα, ακριβώς εδώ είναι και το πρόβλημα. Πολλές σχέσεις καταρρέουν σαν χάρτινοι πύργοι αφού έχουν πέσει θύματα της κωμωδίας των παρεξηγήσεων.

Οι διάλογοι, πασπαλισμένοι με αρκετή δόση σουρεαλισμού, διαθέτουν θεατρικότητα που την αναδεικνύουν και οι ατάκες που πέφτουν σαν βροχή και που έχει σφοδρότητα και τα σαρώνει όλα στο πέρασμά της. Αν αφαιρέσει κανείς τα «είπα»-«είπες» και λογαριάσει ποιο είναι το αποτέλεσμα, θα διαπιστώσει πως οι διάλογοι που απομένουν έχουν ζωντάνια, θα μπορούσαν να είναι και μονόπρακτα πολλοί από από αυτούς. Οι ήρωες  πέρα από το γεγονός ότι αδυνατούν να συλλάβουν και να αναδείξουν την ουσία και το νόημα των πραγμάτων, αποτυγχάνουν στην αλληλεπίδραση με τους άλλους και τολμώ να πω πως φέρνουν στο μυαλό κάποιους ήρωες από τα  θεατρικά έργα του Μπέκετ.

 Στο μεστό σημείωμα του συγγραφέα ο Βλαβιανός αναφέρει τις πηγές του για πρόσωπα, στίχους, ιδέες που συναντάμε στο βιβλίο. Μεταξύ άλλων επισημαίνει, στα πλαίσια και της αγαπημένης του -αλλά και ευρηματικής πάντα- διακειμενικότητας, την επιρροή που δέχτηκε από τα κείμενα του μεταμοντέρνου Αμερικανού ποιητή James Tate που είναι οργανωμένα στη διαλογική μορφή «είπα/είπες»[4] Ακόμα, συνδέσεις συναντάμε με κείμενα της Κάρολ Ανν Ντάφυ που έχει μεταφράσει και εμπεριέχει στο βιβλιο. Φέρνω ως παράδειγμα την Kυρία Δαρβίνου και την Κυρία Ικάρου. Πρόκειται για αστείους διαλόγους στους οποίους απευθύνονται οι γυναίκες αυτές σε ένα κοινό. Ο ίδιος δημιουργεί την κυρία Περικλή, κείμενο που αφιερώνει στην κόρη του.    

 Κλείνοντας να σημειωθεί πως-κι όμως- στην ενότητα με τίτλο «Χ», όπως «χάνω»….(κάνει λογοπαίγνιο με το πρώτο γράμμα του ονόματός του) επανέρχονται οι αναφορές στο βιωματικό υλικό, σε θλιβερές και κυρίως αδιέξοδες οικογενειακές συναντήσεις με τους γονείς του, που σχεδόν ήταν απόντες και δεν έσκυψαν από πάνω του ουσιαστικά σε κρίσιμα για την ψυχοπνευματική του ανάπτυξη χρόνια. Οι σκληρές αλήθειες κατακεραυνώνουν στο Καθαρτήριο, καθώς βγαίνουν στην επιφάνεια μέσα από έναν άκρως αποκαλυπτικό διάλογο με ατάκες που πυροδοτούν σκέψεις και αντιδράσεις.

 Ποτέ μελοδραματικός, πάντα δεόντως αποστασιοποιημένος, με ιδιαίτερη αίσθηση του χιούμορ πετυχαίνει να δώσει κείμενα διασκεδαστικά μεν, αλλά και με την απαιτούμενη δραματικότητα για ένα τέτοιους είδους εγχείρημα.

______________________________________

ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ

[1] Ακολουθούν μερικά κείμενα .

Μελετώντας τα “Σονέτα της συμφοράς”,https://www.fractalart.gr/meletwntas-ta-soneta-tis-symforas/ Σπουδή στα “οικογενειακά σονέτα”: αναφορές, συσχετισμοί https://www.fractalart.gr/soneta-tis-symforas/

   10/05/2017, 10:51 ΠΜ Το αίμα νερό… γίνεται! https://www.fractalart.gr/to-aima-nero/

 Ένας άλλος ορισμός για την Ποίηση. Μια ατομικότητα. https://www.fractalart.gr/diakopes-stin-pragmatikotita/

 Για μια ποίηση που αλλάζει, για ένα ποίημα που μετασχηματίζεται https://www.fractalart.gr/diakopes-sthn-pragmatikotita/

 Στοιχεία Ποιητικής μέσα στην «Εύθραυστη επικράτεια των λέξεων» https://www.fractalart.gr/stichia-piitikis-mesa-stin-efthrafsti-epikratia-ton-lexeon/

 [2]«Επειδή η ζωή μου είναι ένα ημιτελές ποίημα, γεμάτο κενά, που μάταια προσπαθώ να το ολοκληρώσω» https://www.fractalart.gr/giati–grafw–poiisi/

[ 3 ]Αναφορά σε παλαιότερό κείμενό μου, στο https://www.fractalart.gr/stichia-piitikis-mesa-stin-efthrafsti-epikratia-ton-lexeon/  Ο Βλαβιανός δραματοποιώντας την ζωή του πετυχαίνει να δραματοποιήσει και τη σκέψη του, παρασέρνοντας μας όχι σε συναισθηματικές, αλλά σε διανοητικές συγκινήσεις. Μας ταξιδεύει στην αιώνια περιπλάνηση μέσα στις ιδέες καθώς και σε πολλαπλές αναδιαρθρώσεις του κόσμου τούτου(αυτή κι αν δεν είναι πράξη απελευθέρωσης!) Αρνούμενος πολλές φορές την ποιητικότητα, την επιτυγχάνει. Το βλέμμα του ποιητή δεν εξαντλείται, ακόμα κι όταν η ομορφιά τελειώνει. Ο ποιητής είναι το βλέμμα του, οι ίδιοι του οι στίχοι εν τέλει:
«…η σιωπηλή υπεροψία/ κάθε ανθρώπου που έχει υποφέρει βαθιά/ βρίσκει όλες τις μορφές της μεταμφίεσης απαραίτητες/ για να προστατευτεί από την επαφή/με καθετί που δεν είναι όμοιό του στην οδύνη» (ΜΕΤΑ ΤΟ ΤΕΛΟΣ ΤΗΣ ΟΜΟΡΦΙΑΣ, ΝΕΟΣ ΡΕΑΛΙΣΜΟΣ, ΑPOLOGIA PRO VITA MEA, σελ: 257).

 Γιατί γράφω ποίηση, varelaki 2015 [6-12-2022] http://varelaki.blogspot.com/2015/11/2015.html

 [4] Χάρης Βλαβιανός, Πλατωνικοί Διάλογοι, ή γιατί στο σπήλαιο κάνουν όλοι πάρτι, σελ.233

KΡΙΤΙΚΗ ΣΤΑΣΗ //// Ο θρίαμβος του Αχιλλέα (δίγλωσση έκδοση) Louise Glück μετάφραση: Χάρης Βλαβιανός/// Γράφει η Ασημίνα Ξηρογιάννη

[Αναδημοσίευση από το ηλεκτρονικό περιοδικό Διάστιχο]

 Έχω ξαναεκφραστεί[1] για το έργο της Λουίζ Γκλικ, αισθάνομαι όμως πως έχω προσεγγίσει ένα μέρος μόνο της ποιητικής της βραβευμένης με Νόμπελ ποιήτριας. Τώρα, με τη νέα μετάφραση έργου της, που κυκλοφόρησε πρόσφατα από τις Εκδόσεις Στερέωμα, μπορώ να επανέλθω με μια ακόμα εισήγηση, συμπληρωματική ίσως της προηγούμενης. Με τον Θρίαμβο του Αχιλλέα (γράφτηκε το 1985) η Γκλικ προσεγγίζει ξανά τον έρωτα, αλλά και την απώλεια, στοιχεία που έχουν τη δύναμη, με τη σφοδρότητα που τα διακρίνει, να αποδομούν, να αποδιοργανώνουν, αλλά και να καταρρακώνουν την ανθρώπινη ύπαρξη.

Εκείνο που χαρακτηρίζει την ποιητική της Γκλικ είναι το εύρος της προσέγγισης, το θριαμβευτικό άπλωμα των λέξεων, στο πλαίσιο όμως μιας οικονομίας που είναι λειτουργική για το ποίημα, καθώς και αποτελεσματική αναφορικά με τον αντίκτυπο που αυτό έχει στην καρδιά και το μυαλό του αναγνωστικού κοινού. Δεν ρητορεύει η Γκλικ, δεν επιβάλλει μια λογική στείρα, αντίθετα δημιουργεί ποιητικά συμβάντα, δημιουργεί θερμές εμπειρίες κατά τις οποίες το ποιητικό υποκείμενο αναδύεται αλώβητο την ίδια στιγμή που δέχεται μια ήττα, αποτυγχάνει, χάνει ή ακόμα και ακυρώνεται ψυχικά. Τι οξύμωρο! Πώς γίνεται να επιβιώνει ενώ χάνει; Μα αυτό ακριβώς κάνει η καλή ποίηση: μπορεί να διασώζει αυτό που έχει αφανιστεί ή προ πολλού ατονήσει. Κάθε φορά, η εκλεπτυσμένη ποιητική εμπειρία αποτελεί έναν θρίαμβο που συμβάλλει στην κάθαρση της ύπαρξης, ακόμα κι αν ο αδυσώπητος χρόνος αποτελεί απειλή για ποιητές και κοινό.

Η Γκλικ μετατρέπει το αρνητικό ή θλιβερό βίωμα σε στίχο φωτεινό. Παράλληλα, επιχειρεί να τον ντύσει με το ένδυμα του μύθου ή να δημιουργήσει μια σύνδεση με τον κλασικό, τον αρχαίο κόσμο, για να δώσει στο προσωπικό αυτοβιογραφικό στοιχείο καθολική διάσταση και ισχύ. Είναι μια ποιήτρια γόνιμη, που γεννάει συνεχώς πλούσια σκηνικά, μέσα στα οποία καλλιεργείται η συγκίνηση, η οποία όμως εξισορροπείται, καθώς είναι σοφά πασπαλισμένη με γερή δόση αποστασιοποίησης. Χρησιμοποιεί έναν λόγο συμβολικό, μέσω του οποίου μπορεί και αφηγείται, αντιστεκόμενη στη λήθη, τη φθορά, τον μαρασμό. Η αφηγηματικότητα του ποιητικού της λόγου, η λυρικότητα, η πλούσια εικονοποιία που συμπλέει με τη στοχαστική διάθεση, η απλότητα που συνυπάρχει με το πάθος για την ύπαρξη, τον έρωτα, τη ζωή, είναι στοιχεία που χαρακτηρίζουν γενικότερα την ποίησή της. Διαβάζω:

[...] Ξόδεψα όλη μου τη ζωή προσπαθώντας να θυμάμαι./ Τώρα, μετά από τόση μοναξιά,/ ο θάνατος δεν με φοβίζει,/ ούτε ο δικός σου, ούτε ο δικός μου./ Και αυτές οι λέξεις, την τελευταία φορά, δεν έχουν καμιά εξουσία πάνω μου. Ξέρω/ ότι η έντονη αγάπη οδηγεί πάντα στο πένθος.[2]

Η Γκλικ μετατρέπει το αρνητικό ή θλιβερό βίωμα σε στίχο φωτεινό.

Συχνά στους ποιητές το θέμα είναι η απώλεια – και μάλιστα επανέρχεται εδώ σε κάθε συλλογή, για να θυμίσει πως είναι πάντα εξοργιστικά παρούσα, την ίδια ακριβώς στιγμή που καταργείται μέσω της ποιητικής τέχνης. «Αυτός που έχει εγκαταλειφθεί» είναι στο επίκεντρο του ποιητικού υποκειμένου στο ομότιτλο ποίημα της συλλογής. Πόση απώλεια μπορεί να αντέξει ένας άνθρωπος;

[...] Τι ήταν τα ελληνικά καράβια που καίγονταν/ σε σύγκριση μ’ αυτήν την απώλεια;/ Στη σκηνή του, ο Αχιλλέας/ θρηνούσε μ’ όλο του το είναι/ και οι θεοί είδαν/ ότι ήταν ένας άνθρωπος ήδη νεκρός, θύμα/ του μέρους που αγάπησε,/ του μέρους που ήταν θνητό.[3]

Στην άλλη άκρη βέβαια βρίσκεται ο έρωτας, αν και συχνά έχει το ίδιο πρόσωπο με την απώλεια. Κι εδώ τίθενται θέματα διαχείρισής του, ώστε να συνεχίζει κανείς να ονειρεύεται ακάθεκτος, ακόμα κι αν

[…] φλέγεται βασανισμένος από την επιθυμία και ταπεινωμένος […] Όταν ο εραστής μου με αγγίζει, αυτό που νιώθω στο σώμα μου/ μοιάζει με την πρώτη κίνηση ενός παγετώνα στη γη.[4]

Με την ποίησή της η Γκλικ μάς υποδεικνύει πως δεν υπάρχουν όρια στα όνειρα. Αν όντως οι ποιητές κάνουν ορατό το αόρατο, τότε τίποτα μα τίποτα δεν έχει τελειώσει. Η ποιήτρια καταθέτει στίχους που έχουν υπόσταση και όγκο. Στο εξαιρετικό «Καλοκαίρι» δίνεται εύγλωττα η εγκατάλειψη και η απομόνωση που αυτή μοιραία επιφέρει.[5] Δυσκολεύεται ο αναγνώστης και σε αυτό το βιβλίο της να δει τα ποιήματα ως μονάδες – όχι ότι αυτά δεν είναι αυτοτελή, απλώς αισθάνεται πως αποτελούν πολύτιμες ψηφίδες του συνολικού ποιητικού μύθου που μας χαρίζει η εμπνευσμένη ποιήτρια. Είναι τα μέρη ενός ιερού όλου, ενός αδιάκοπου ποιήματος που σκαρφαλώνει σαν πνευματικός κισσός στις συνειδήσεις όσων έχουν ανάγκη να πιστέψουν πως, παρ’ όλα αυτά, δεν «παγιδεύτηκαν στον ρομαντισμό μιας αφοσίωσης» ή πως, αν παγιδεύτηκαν, άξιζε τον κόπο. Είναι σαν να ακούμε την ποιήτρια να κραυγάζει πως είναι μέρος μας κι οι απώλειες και πως πρέπει να αφεθούμε να καταστραφούμε, αν θέλουμε να φυτρώσουμε ξανά ή έστω να αγαπήσουμε την ίδια τη συναισθηματική μας αποδόμηση. Ίσως να είναι θρίαμβος και η συνύπαρξη ή η συμφιλίωση με την απώλεια.

Ο Χάρης Βλαβιανός, που τόσο καλά κατέχει και υπηρετεί χρόνια τώρα την τέχνη της μετάφρασης, είναι –για άλλη μια φορά– άξιος διαμεσολαβητής ανάμεσα στην ποιήτρια και το κοινό. Θα λέγαμε πως, στην ουσία, συμβάλλει στην ανάδειξη της υφής του έργου της, δίνοντας το στίγμα της ποιητικής της με τις καίριες και αισθαντικές γλωσσικές και μεταφραστικές του επιλογές, οι οποίες συγκινούν και γοητεύουν και τα πιο απαιτητικά αναγνωστικά γούστα.

-----

ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ

[1] Bλ. σχετικό κείμενό μου στην booktimes, 13.02.2022

[2]σελ. 25

[3]σελ. 51

[4]σελ. 69

[5]σελ. 83

«ΑΓΡΙΑ ΙΡΙΣ» της ΛΟΥΙΖ ΓΚΛΙΚ σε μετάφραση ΧΑΡΗ ΒΛΑΒΙΑΝΟΥ /// ΚΡΙΤΙΚΗ από την ΑΣΗΜΙΝΑ ΞΗΡΟΓΙΑΝΝΗ

(Ανασημοσίευση από το www.booktimes.gr)

Η ποιητική συλλογή «Άγρια Ίρις» (μτφρ. Χάρης Βλαβιανός) της βραβευμένης με Νόμπελ (2020) Λουίζ Γκλικ εκδόθηκε το 1992 και το 1993 βραβεύτηκε με Πούλιτζερ. Εν τω μεταξύ, το πρώτο βιβλίο της Γκλικ που κυκλοφόρησε στα ελληνικά από τις εκδόσεις Στερέωμα σε μετάφραση Χάρη Βλαβιανού – Δήμητρας Κωτούλα, ήταν η « Πιστή και Ενάρετη Νύχτα».

Πρόκειται για μια ποιητική σύνθεση που περιλαμβάνει τρία μέρη, τα οποία ωραία συνδιαλέγονται μεταξύ τους. Τρία στοιχεία που όμως ορίζουν έναν κόσμο: ο θεός, τα λουλούδια, ο  άνθρωπος που πάσχει. H φύση, ο δημιουργός και τα δημιουργήματα. Σε χαμηλούς και σχεδόν εξομολογητικούς τόνους  εξιστορούνται μικρά ορατά και αόρατα θαυμαστά έργα. Εναλλαγή φωνών και εποχών. Άνοιξη, καλοκαίρι και αρχές φθινοπώρου, είναι η χρονική έκταση που καταλαμβάνεται προκειμένου να ξεδιπλωθεί το χρονικό ενός ιδιότυπου μύθου, που διαθέτει ξεχωριστή χροιά και  έχει τη δύναμη να προσφέρει την αίσθηση μιας μυσταγωγίας στον αναγνώστη. Αυτός πάλι μπαίνει στη διαδικασία να αναρωτηθεί αναφορικά με  το νόημα των ανθρώπινων πραγμάτων, τη συναλλαγή και την αναμέτρησή τους με τα θεία, καθώς και με την υφή της ύπαρξης.

H ζωή μέσα στην οποία εναλλάσσονται η δημιουργία και ο μαρασμός είναι μια απέραντη άγρια ομορφιά και αυτό αποτυπώνεται έξοχα στην ενδιαφέρουσα και πρωτότυπη αυτή ποιητική σύνθεση. Ποια η σχέση του Δημιουργού με τα δημιουργήματά του; Κατάφεραν άραγε αυτά να εκπληρώσουν την αποστολή τους, να κάνουν περήφανο τον δημιουργό; Ακούμε σκληρή και αναστοχαστική συνάμα τη φωνή του Δημιουργού:

«Όταν σας δημιούργησα σας αγαπούσα / Τώρα σας λυπάμαι. / Σας έδωσα ό,τι είχατε ανάγκη: / κρεβάτι από χώμα, κουβέρτα από γαλανό αέρα – / Καθώς απομακρύνομαι από σας / σας βλέπω πιο καθαρά».

Πόσες φωνές ακούγονται και συνομιλούν μεταξύ τους για να δημιουργηθεί μια πολυφωνία που δίνει ανάγλυφη την Αλλαγή, την Επανάληψη αλλά και το μυστήριο και το νόημα του Κύκλου της ζωής. Καθολικά ανιχνεύει η Γκλικ  το Ορατό, αλλά κυρίως το Αόρατο που κινεί τα νήματα της Φύσης, αλλά και της ανθρώπινης ζωής. Ποια η θέση του ανθρώπου, των  φυτών, των λουλουδιών, του ανέμου μέσα στο σύμπαν; Πώς ισορροπούν μεταξύ τους αυτά τα στοιχεία διατηρώντας έκαστο την ομορφιά που του αναλογεί, αλλά και εδραιώνοντας την ύπαρξή του  μέσα σε έναν πλουραλιστικό, απαιτητικό και συχνά εχθρικό ή έστω ανισόρροπο κόσμο που είναι γεμάτος με πολλά αντιθετικά προς αυτά στοιχεία; Για παράδειγμα, μας μαθαίνει η Γκλικ πόσο ωραίο είναι να συνυπάρχουν η αγριότητα και η ομορφιά. Μέσα από τη σύνθεσή τους να αναδύεται το Ουσιαστικό, το Αληθινό, το Θείο, που –μεταξύ άλλων– συμφιλιώνει τις πολλαπλές αντιθέσεις, προστατεύει, γοητεύει, δημιουργεί στον άνθρωπο την αίσθηση μιας ασφάλειας ή μιας ανασφάλειας, αλλά πάντως του χαρίζει τη βεβαιότητα πως ζει, πληγώνεται, ελπίζει. O Ποιητής-Δημιουργός έχει την ικανότητα να ανακαλύπτει, να φιλτράρει την ομορφιά, ακόμα κι αν αυτή κρύβεται ή είναι μεταμφιεσμένη.

Ο κήπος με τις φωνές έχει ενδιαφέρον να διερευνηθεί σημασιολογικά και σε συνάρτηση με μυθολογικές προεκτάσεις. Η πρόταση μιας ιδιαίτερης μυθολογίας από την επιδέξια ποιήτρια ανοίγει νέες πόρτες στη συνείδηση των αναγνωστών. Μέσα από τους καλοδουλεμένους, σφριγηλούς και σοφούς  στίχους της, η Γκλικ, που με ιδιαίτερη αίσθηση και γνώση μεταφράζει ο Χάρης Βλαβιανός, θίγει θέματα που αφορούν στην υφή της ζωής, της αναγέννησης και του θανάτου. Και αυτό γίνεται σε ένα πλαίσιο διαρκούς αναστοχασμού και μέσω της δημιουργίας μιας σύνθεσης που μοιάζει σαν ένα ανάλαφρο φτερούγισμα, αλλά ταυτόχρονα και σαν μια πικρή διαπίστωση. Διαβάζω:

(σελ.17-18)

Στο τέλος του μαρτυρίου μου / υπήρχε μία πόρτα. / Άκουσέ με: αυτό που ονομάζεις θάνατο/ το θυμάμαι. / Πάνω μας, θόρυβοι, κλαδιά πεύκου που θροΐζουν. / Έπειτα τίποτα. Ο αδύναμος ήλιος  / τρεμόπαιξε πάνω στην ξηρή επιφάνεια. / Είναι τρομερό να επιζείς / ως συνείδηση / θαμμένη στη σκοτεινή. / Έπειτα τελείωσε: αυτό που φοβάσαι, να είσαι ψυχή και ανήμπορη / να μιλήσεις, να τελειώνει απότομα, η σκληρή γη να κάμπτεται λιγάκι. Κι αυτό που νόμισα πως ήταν / πουλιά ν΄ αναπηδούν στα χαμόκλαδα. / Εσύ που δεν θυμάσαι / το πέρασμα από τον άλλο κόσμο / σου λέω πως θα μπορούσα να μιλήσω ξανά: ό,τι  / επιστρέφει από τη λήθη επιστρέφει / για να βρει φωνή: από το κέντρο της ζωής μου αναδύθηκε / ένα μεγάλο σιντριβάνι, βαθυκύανες  / σκιές σε γαλάζιο θαλασσινό νερό.

Υπάρχει διάχυση η αίσθηση πως η Γκλικ δεν γράφει για  να φανεί αισιόδοξη  ή για να διηγηθεί μια ακόμα ιστορία  αλλά για να αποδεχτεί το πένθος και τον αφανισμό. Στη σελίδα 151 και στο τέλος του ποιήματος «Νανούρισμα» γράφει χαρακτηριστικά: « τ΄ ανθρώπινα πλάσματα πρέπει να διδαχθούν να αγαπούν τη σιωπή και το σκοτάδι» Άλλωστε η ανθρώπινη φύση δεν μπορεί να αγαπά μόνο και να σκορπά αγάπη, μπορεί να αγαπά και το ίδιο το επικίνδυνο και αποκρουστικό τέλος. Ίσως θα μπορούσε να ειπωθεί πως αυτή η σύνθεση είναι ένα μεταφυσικό κάλεσμα προς τις συνειδήσεις να συμβιβαστούν με το ασυμβίβαστο, να αποδεχτούν ό,τι θα τους οδηγήσει στη λήθη.  Αυτού του είδους η αποδοχή θα μπορούσε να ταυτιστεί με μια ιδιότυπη τελετουργία με τη συμμετοχή της νόησης, των αισθήσεων, των παραισθήσεων, των ερμηνειών, της ποίησης. Η ποίηση μπορεί να αποτελέσει τη γέφυρα εκείνη ανάμεσα στη ζωή και τον επερχόμενο θάνατο και να αποτελέσει όχι απλά παραμυθία, αλλά και να χαρίσει μια εύγλωττη και πειστική ερμηνεία περί του θανάτου.

Στη φύση του ανθρώπου καθρεφτίζονται όλες οι αντιθέσεις, το φως και η σκιά, η αλήθεια και το ψέμα, το τέλος και η αρχή. Εκείνος έχει τη δύναμη να μην εξαφανίζεται μέσα στη σιωπή, αλλά  να επιβιώνει μέσα στην απόγνωσή του.

Κλείνοντας, θα λέγαμε πως πρόκειται για ένα ανεξάντλητο και ευφυές κείμενο, σε μια επιδέξια ποιητική γλώσσα που χαρίζει εκλεκτή διανοητική συγκίνηση και που κινητοποιεί εσωτερικά τον αναγνώστη να ανακαλύψει την ομορφιά, αλλά και τη φύση του. Ένα κείμενο  που,  με το πάθος  που τον διακρίνει, αναδεικνύει ο μεταφραστής!

ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΒΙΒΛΙΟΥ /// ΕΜΙΛΥ ΝΤΙΚΙΝΣΟΝ /// ΑΥΤΟ ΕΙΝΑΙ ΤΟ ΓΡΑΜΜΑ ΜΟΥ ΣΤΗΝ ΟΙΚΟΥΜΕΝΗ

    Οι εκδόσεις Πατάκη σας προσκαλούν  

την Τετάρτη 18 Μαΐου 2022 στις 19:30 

στο Καφέ στον Κήπο του Νομισματικού  Μουσείου

στην παρουσίαση του βιβλίου 

ΕΜΙΛΥ ΝΤΙΚΙΝΣΟΝ 

ΑΥΤΟ ΕΙΝΑΙ ΤΟ ΓΡΑΜΜΑ ΜΟΥ ΣΤΗΝ ΟΙΚΟΥΜΕΝΗ: 160 Ποιήματα

Εισαγωγή-Μετάφραση: Xάρης Βλαβιανός

Θα μιλήσουν οι:

Eυριπίδης Γαραντούδης, φιλόλογος, ποιητής, μεταφραστής

Βαγγέλης Χατζηβασιλείου, κριτικός λογοτεχνίας

Άννα Γρίβα, ποιήτρια

και ο 

Χάρης Βλαβιανός, συγγραφέας, διευθυντής του Περιοδικού «Ποιητική»

****

288/260

Είμαι ο Κανένας! Ποιος είσαι εσύ;

Είσαι – ο Κανένας – κι Εσύ;

Άρα είμαστε δύο;

Μην τυχόν το πεις! Θα το διαδώσουν – ξέρεις!

Πόσο βαρετό – να είσαι – Κάποιος!

Πόσο κοινό – σαν Βάτραχος –

Τ’ όνομά σου να λες – όλο το καλοκαίρι –

Σ’ έναν Βούρκο που σ’ επευφημεί!

[1861]

*

412/432

Διάβασα την ποινή μου – ψύχραιμα –

Την ξανακοίταξα με προσοχή,

Να βεβαιωθώ πως λάθος δεν είχα κάνει

Στο τελικό της άρθρο –

Η Ημερομηνία, και ο λόγος, της ντροπής –

Κι ύστερα η Ευλαβική Διατύπωση

Πως ο «Θεός ελεεί» τις Ψυχές

Οι Ένορκοι ψήφισαν Εκείνον –

Ήθελα η ψυχή μου να γνωρίζει – τι τέλος την περιμένει –

Ώστε όταν φτάσει, Αγωνία άλλη να μη νιώσει –

Αυτή κι ο Θάνατος, να γνωριστούν –

Να συναντηθούν ήρεμα, σαν φίλοι –

Ν’ αποχαιρετιστούν, και να χωρίσουν, χωρίς Υπαινιγμό –

Κι εκεί, το Ζήτημα να λήξει –

[1862]

*

449/448

Πέθανα για την Ομορφιά – αλλά δεν είχα

Ακόμη στο Μνήμα βολευτεί

Όταν στο πλαϊνό έφεραν Δώμα

Κάποιον που για την Αλήθεια είχε πεθάνει –

Με ρώτησε σιγανά «Γιατί είσαι εδώ;»

«Για την Ομορφιά», απάντησα –

«Κι εγώ – για την Αλήθεια – Ένα είναι και τα Δυο –

Είμαστε αδέλφια», Είπε –

Κι έτσι, σαν συγγενείς, συναντηθήκαμε μια Νύχτα –

Μιλήσαμε μέσα από τα Δώματά μας –

Ώσπου τα Bρύα έφτασαν στα χείλη μας –

Και σκέπασαν – τα ονόματά μας –

[1862]]

*

712/479

Αφού για τον Θάνατο δεν μπορούσα να σταματήσω –

Είχε την καλοσύνη να σταματήσει αυτός για μένα –

Στην Άμαξα καθίσαμε μονάχα Εμείς –

Και η Αθανασία.

Πηγαίναμε αργά – Εκείνος δεν βιαζόταν

Κι εγώ είχα στην άκρη αφήσει

Τη δουλειά και την ανάπαυλά μου,

Για τους Ευγενικούς του Τρόπους –

Περάσαμε από το Σχολείο, όπου τα Παιδιά παλεύαν

Στην Αυλή – την ώρα του Διαλείμματος –

Περάσαμε από τους Αγρούς με τα Ατενή Σπαρτά –

Περάσαμε από τον Ήλιο που έδυε –

Ή μάλλον – Μας προσπέρασε Αυτός –

Η Πάχνη έφερνε παγωνιά και ρίγος –

Αραχνοΰφαντο, το Φόρεμά μου –

Το σάλι μου – μόνο από τούλι –

Σταθήκαμε σ’ ένα Σπίτι που έμοιαζε

Μ’ Εξόγκωμα στη Γη –

Μόλις που φαινόταν η Στέγη του –

Το Γείσο χωμένο – μες στη Γη –

Πέρασαν Αιώνες – από τότε – κι όμως

Μοιάζουν πιο κοντά σε σχέση με τη Μέρα

Που πρόσεξα πως των Αλόγων τα Κεφάλια

Ήταν προς την Αιωνιότητα στραμμένα –

[1862/1863]

*

ΠΟΙΗΤΙΚΕΣ ΑΝΑΓΝΩΣΕΙΣ από την ΑΣΗΜΙΝΑ ΞΗΡΟΓΙΑΝΝΗ // ΗΧΗΤΙΚΑ ΑΡΧΕΙΑ στην OPENBOOK /// ΚΥΚΛΟΣ Α'

ΠΟΙΗΤΙΚΕΣ ΑΝΑΓΝΩΣΕΙΣ από την ΑΣΗΜΙΝΑ ΞΗΡΟΓΙΑΝΝΗ ///

ΗΧΗΤΙΚΑ ΑΡΧΕΙΑ στην OPENBOOK 

«Τέσσερα ποιήματα» – Τέσσερα ποιήματα του Ντίνου Χριστιανόπουλου [✩audio-book]

https://www.openbook.gr/poiimata-ntinos-christianopoylos/

https://soundcloud.com/user-74241821-139338143/project-2021

****

«Μύρης· Αλεξάνδρεια του 340 μ.Χ.» – Ποίημα του Κωνσταντίνου Π. Καβάφη [✩audio-book]

https://www.openbook.gr/myris-alexandreia-toy-340-mx/

https://soundcloud.com/user-74241821-139338143/project-karantina-2021-h-a

****

«Ακόμα ανατέλλω» – Ποίημα της Μάγια Αγγέλου [✩audio-book]

https://www.openbook.gr/akoma-anatello/

https://soundcloud.com/user-74241821-139338143/project-2026

***

«Οι βόμβες / Δημοκρατία / Στη γυναίκα μου» – Τρία ποιήματα του Χάρολντ Πίντερ [✩audio-book]

https://www.openbook.gr/category/education/preschool/

https://soundcloud.com/user-74241821-139338143/9a-1

****

«Η ανορεξία της ύπαρξης / Υπενθυμίσεις του έρωτα» – Ποιήματα της Κατερίνας Αγγελάκη-Ρουκ [✩audio-book]

https://www.openbook.gr/i-anorexia-tis-yparxis/

https://soundcloud.com/user-74241821-139338143/project-2024

****

«Σε περιμένω παντού / Φυσάει στα σταυροδρόμια του κόσμου» – Ποιήματα του Τάσου Λειβαδίτη [✩audio-book]

https://www.openbook.gr/se-perimeno-pantoy/

https://soundcloud.com/user-74241821-139338143/project-2025

***

«Προσωρινή αιωνιότητα» – Ποιήματα από τη συλλογή του Μαρκ Στραντ [✩audio-book]

https://www.openbook.gr/prosorini-aioniotita

https://soundcloud.com/user-74241821-139338143/project-2023

****

Τέσσερα ποιήματα της Γουέντι Κόουπ [✩audio-book]

https://www.openbook.gr/wendy-cope/

https://soundcloud.com/user-74241821-139338143/project-ka-2021

****

Τρία ποιήματα του Χάρη Βλαβιανού [✩audio-book]

https://www.openbook.gr/tria-poiimata-toy-chari-vlavianoy/

https://soundcloud.com/user-74241821-139338143/10-1a

*****

«Αποθήκη καταλοίπων ηδονής » – Ποιήματα από τη συλλογή του Κώστα Καναβούρη [✩audio-book

https://www.openbook.gr/apothiki-kataloipon-idonis/

https://soundcloud.com/user-74241821-139338143/project-2022

*****

Η Ασημίνα Ξηρογιάννη διαβάζει σύγχρονους έλληνες ποιητές (Α’ μέρος) [✩audio-book]

https://www.openbook.gr/sygchronoi-ellines-poiites-a/

https://soundcloud.com/user-74241821-139338143/project-2027

***

Η Ασημίνα Ξηρογιάννη διαβάζει σύγχρονους έλληνες ποιητές (Β’ μέρος) [✩audio-book]

https://www.openbook.gr/sygchronoi-ellines-poiites-b/

https://soundcloud.com/user-74241821-139338143/project-2021-a

*******************