H δεύτερη από τις 4 εκπομπές - αρχεία.Θέατρο στο ραδιόφωνο!Διαβάζουμε ολόκληρο το θεατρικό έργο μου ''Οντισιόν'' και συζητάμε για Θέατρο,κριτική,κριτικούς και άλλα!Καλή ακρόαση!
Α.Ξ.
https://soundcloud.com/radio-ygeia-972189386/31-1-2017-2a
Πέμπτη 2 Φεβρουαρίου 2017
Η ΑΣΗΜΙΝΑ ΞΗΡΟΓΙΑΝΝΗ ΣΤΗΝ ΕΚΠΟΜΠΗ ΤΟΥ Κ.ΜΠΟΥΡΑ « ΘΕΑΤΡΟΠΟΙΟΥΜΕΝ ΑΝΕΥ ΕΥΤΕΛΙΑΣ » /// ΜΕΡΟΣ ΔΕΥΤΕΡΟ
H δεύτερη από τις 4 εκπομπές - αρχεία.Θέατρο στο ραδιόφωνο!Διαβάζουμε ολόκληρο το θεατρικό έργο μου ''Οντισιόν'' και συζητάμε για Θέατρο,κριτική,κριτικούς και άλλα!Καλή ακρόαση!
Α.Ξ.
https://soundcloud.com/radio-ygeia-972189386/31-1-2017-2a
Άλμπα: Η παράσταση
Tρία έργα νέων λογοτεχνών ανεβαίνουν στη σκηνή του ΙΜΚ
από τρεις νέους σκηνοθέτες.
Είναι παλιά πρακτική η διασκευή της λογοτεχνίας στο θέατρο. Το διαφορετικό στη δράση του ΙΜΚ «Η λογοτεχνία στη σκηνή», είναι ότι οι όλοι οι δημιουργοί συνομιλούν με τη γενιά τους.
Μετά την παράσταση «Ο δρόμος μέχρι το περίπτερο» του ποιητή Γιάννη Στίγκα, σε σκηνοθεσία Medea Electronique, σειρά έχει η «Αλμπα» του Θωμά Τσαλαπάτη, σε σκηνοθεσία Κωνσταντίνου Χατζή για τον μήνα Φεβρουάριο.
ΠΡΑΞΗ ΔΕΥΤΕΡΗ
‘Αλμπα
του Θωμά Τσαλαπάτη
σε σκηνοθεσία Κωνσταντίνου Χατζή
6 -28 Φεβρουαρίου 2017
Κάθε Δευτέρα & Τρίτη
στο -2
Το μόνο σίγουρο είναι πως κι εδώ νυχτώνει
Μα μόνο μέχρι τη μέση
Έτσι,
όσο πιο κοντός είσαι
τόσο περισσότερο ξημερώνεις
Ξαφνιασμένοι, οι επισκέπτες του μουσείου καταλήγουν να γίνουν εκθέματά του, ένα παιδί ξεπερνά τον πατέρα του σε ηλικία, οι ανηφόρες αρνούνται να γίνουνε κατηφόρες, σε μια γειτονιά της πόλης κατοικούνε αποκλειστικά Νίτσε και το δάσος στέκει ανεστραμμένο στον ουρανό.
Καλωσήρθατε στον κόσμο της Άλμπα. Τον κόσμο μιας πόλης και τον κόσμο ενός κοριτσιού με το ίδιο όνομα. Στο ημερολόγιο μιας εβδομάδας.
Καλωσήρθατε στη θεατρική απόδοση του ποιητικού βιβλίου του Θωμά Τσαλαπάτη σκηνοθετημένη από τον Κωνσταντίνο Χατζή.
Σε μια συνομιλία της λογοτεχνίας με το θέατρο, εδώ που οι λέξεις και τα σώματα είναι φτιαγμένα από την ίδια ύλη, εδώ που η ανάσα είναι κίνηση και είναι λόγος.
Καλωσήρθατε σε μία συνάντηση.
Ο Κωνσταντίνος Χατζής σημειώνει: «Από τις πρώτες φράσεις του ποιήματος, καταλαβαίνεις πως ο ποιητής αναμετριέται με την πιο βαθιά ρίζα του "προσωπικού". Λέξεις, σιωπές, νοήματα, εικόνες γεννούν μια προσωπικά ανελέητη φωνή που ψιθυρίζει εκκωφαντικά. Όσο περπατάς στους δρόμους της Άλμπα, όσο ζεις τις μέρες της, μία μία ξεχωριστά, κάθε φορά που την συναντάς, όταν αντικρίζεις τις πολιτείες της, η φωνή σου έχει ανάγκη από την φωνή των άλλων. Καταλαβαίνεις πως η προσωπική σου διαδρομή ταυτίζεται με τις προσωπικές διαδρομές όλων όσων έζησαν, ζουν, θα ζήσουν. Καταλήγεις να ανακαλύψεις πως η "Άλμπα" είναι μια προσωπική πολυφωνία. Αυτήν την αίσθηση είχα πρωτοδιαβάζοντας το ποίημα του Θωμά Τσαλαπάτη και αυτός είναι ένας από τους λόγους που αποφάσισα να ανακαλύψω τις δυνατότητες και τα όρια που δίνουν "έργα" που δεν έχουν γραφτεί για το θέατρο.»
Περπάτα λοιπόν τους δρόμους της Άλμπα, το αδιάβροχο έξω της, και κράτα όσο μπορείς σιωπηλό το λαθραίο σύννεφο που κρύβεις στις τσέπες σου.
Ταυτότητα παράστασης
Ποίηση: Θωμάς Τσαλαπάτης
Σκηνοθεσία/φωτισμοί: Κωνσταντίνος Χατζής
Σκηνική εγκατάσταση: η ομάδα
Βοηθός σκηνοθέτη: Γιώργος Παυλόπουλος
Φωτογραφίες: Νικόλας Μακρής
Παίζουν οι ηθοποιοί:
Ρουμπίνη Βασιλακοπούλου
Χριστίνα Βασιλοπούλου
Μαρία Μαλλούχου
Πηνελόπη Σεργουνιώτη
Χρήστος Τζιώτας
Πληροφορίες
Ίδρυμα Μιχάλης Κακογιάννης, Πειραιώς 206, (ύψος Χαμοστέρνας), Ταύρος, Τ.Κ. 177 78, Τηλ. 210 3418550 & 210 3418579
Παραστάσεις: Κάθε Δευτέρα & Τρίτη στις 21:30, στο -2 (6,7,13,14,20,21,27,28 Φεβρουαρίου)
Τιμές εισιτηρίων: Γενική είσοδος 10ε
ΒΙΒΛΙΟΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ ΑΝΘΟΛΟΓΙΑΣ ΣΥΓΧΡΟΝΗΣ ΑΡΑΒΙΚΗΣ ΠΟΙΗΣΗΣ
Οι ΑΩ εκδόσεις και η συγγραφέας-μεταφράστρια Πέρσα Κουμούτση
σας προσκαλούν
στην παρουσίαση της
ΑΝΘΟΛΟΓΙΑΣ ΣΥΓΧΡΟΝΗΣ ΑΡΑΒΙΚΗΣ ΠΟΙΗΣΗΣ
που θα γίνει στο Polis Art Cafe, την Παρασκευή, 3 Φεβρουαρίου και ώρα 7 το απόγευμα.
Χαιρετισμό θα απευθύνουν
ο Πρέσβης του κράτους
της Παλαιστίνης και Πρύτανης του Αραβικού Διπλωματικού Σώματος στην
Ελλάδα κ. Marwan Emil Toubassi και ο Μορφωτικός Ακόλουθος της Πρεσβείας
της Αιγύπτου Δρ Hussein Marei Mahmoud
Για το βιβλίο θα μιλήσουν
η κα Ελένη Γκίκα, συγγραφέας, κριτικός λογοτεχνίας, η κα Ελένη Κεκροπούλου, μέλος του Δ.Σ της
Εταιρίας Μεταφραστών, συγγραφέας, εκδότρια, η κα Ελένη Κονδύλη, διδάκτωρ
Αραβικού πολιτισμού Πανεπιστημίου Αθηνών, συγγραφέας και η Πέρσα
Κουμούτση.
Συντονίζει η κα
Αγγελική Στρατηγοπούλου, συγγραφέας, Γ. Γραμματέας του Δ.Σ της Εταιρίας
Συγγραφέων. Θα αναγνωστούν ποιήματα στα ελληνικά και τα αραβικά.
Μελοποιημένοι στίχοι, από ποιήματα της ανθολογίας, θα αποδοθούν σε
σύνθεση του Νικήτα Βοστάνη.
Η εκδήλωση γίνεται με
την υποστήριξη της Πρεσβείας της Παλαιστίνης στην Ελλάδα και του
Μορφωτικού Κέντρου της Αιγυπτιακής Πρεσβείας.
Polis Art Cafe
Πεσμαζόγλου 5, αίθριο «Στοάς βιβλίου»
τηλ. 210-3249588 • www.facebook.com/POLIS-ART-CAFE
Τετάρτη 1 Φεβρουαρίου 2017
Σπύρος Ευαγγελάτος /// Η Τελευταία συνέντευξη στη Σόνια Ζαχαράτου
Η συνέντευξη που ακολουθεί ολοκληρώθηκε στα μέσα του Δεκεμβρίου 2016. Το μεγαλύτερο μέρος της διεξήχθη σε καφέ του Χαλανδρίου, πίνοντας τσάι –κι εκείνος καπνίζοντας πολύ- και το υπόλοιπο, μέσω μαίηλ, επειδή βρισκόταν σε νοσοκομείο του Μονάχου και τον φρόντιζε, με πολλή αγάπη και αφοσίωση η σύζυγός του, Χριστιάννα Ματζουράνη. Επιτρέψτε μου να καταθέσω εδώ και τη δική μου βαθιά θλίψη, καθώς μετατρέπω τον ενεστώτα χρόνο αυτού του προλόγου σε παρατατικό…
Κύριε Ευαγγελάτε, σας ευχαριστούμε για τη συνέντευξη που μας παραχωρείτε. Ξεκινώντας από το σήμερα και οδεύοντας προς τον παρελθόντα χρόνο, πείτε μας τι ετοιμάζετε;
«Ετοιμάζω δύο βιβλία. Το ένα με συνεργάτες της Ακαδημίας Αθηνών, και πρόκειται για τη συλλογή υλικού για τον πρώτο νεοέλληνα δραματουργό, τον Τζώρτζη Χορτάτση. Οι αναγνώστες που τον γνωρίζουν ως Γεώργιο Χορτάτση θα εκπλαγούν με το όνομα, αλλά ήταν ο εκδότης του, τότε, που το είχε αλλάξει, θέλοντας να του προσδώσει μιαν επισημότητα. Ο ίδιος ο ποιητής αναφέρει ότι το έργο του με τον τίτλο ‘Πανώρια’ παλαιότερα λεγόταν ‘Γύπαρις’ και το ονομάζει θυγατέρα του, επειδή το γέννησε καλλιτεχνικά. Κι εκεί γράφει: ‘... μα κάμε τ’ όνομά μου/ Τζώρτζη να πεις πως λέσιναι,/ Χορτάτση τη γενιά μου’».
Μου είπατε, πριν ξεκινήσουμε τη συνέντευξη, ότι επισκεφτήκατε για αυτό το βιβλίο και τα Αρχεία της Βενετίας, τη Μαρκιανή Βιβλιοθήκη.
«Ναι. Εκανα έρευνα για να ταυτίσω τον Τζώρτζη Χορτάτση. Γιατί Χορτάτσηδες, εκείνη την περίοδο που έδρασε ο ποιητής, υπήρχαν δέκα. Έκανα μεγάλον αγώνα. Ερεύνησα κείμενα άγνωστα ή λίγο γνωστά, χειρόγραφα, αλλά κυρίως τα κρατικά αρχεία. Γιατί στη Μαρκιανή Βιβλιοθήκη σώζεται μεγάλο μέρος από το αρχείο του Δούκα της Κάντιας, όπως έλεγαν την Κρήτη, καθώς και το νοταριακό αρχείο, δηλαδή το συμβολαιογραφικό».
Πώς συνέβη αυτό;
«Μετά από 22 ετών πόλεμο, ο Χάνδακας, το σημερινό Ηράκλειο που ήταν απόρθητο, παραδόθηκε. Κι έγινε μια σύμβαση μεταξύ του τούρκου αρχιστρατήγου και του Ενετού Μοροζίνι να αποχωρήσουν όλοι με τα όπλα τους και την περιουσία τους. Και ο Μοροζίνι είχε την πρόνοια να πάρει όλα τα αρχεία, γεμίζοντας τρία καράβια -κατ’ άλλους, πέντε- γιατί ήλπιζαν ότι σε δυο τρία χρόνια θα ξαναγύριζαν και ήθελαν να ξέρουν τι ανήκει σε ποιον. Έτσι σώθηκαν».
Και τον Χορτάτση, τον ταυτίσατε;
«Τον ταύτισα, γιατί βρήκα τη δικογραφία που αφορούσε καταγγελία του Τζώρτζη Χορτάτση εναντίον ενός τοκογλύφου oνόματι Κονταρίνι. Στη δίκη, που διεξαγόταν στα Χανιά και είναι συγκλονιστική σε λεπτομέρειες, είχε παρευρεθεί και ο ανώτερος αξιωματούχος Μαρκαντόνιος Βιάρος. Ο Χορτάτσης αφιερώνει, λοιπόν, το ένα έργο του, την ‘Πανώρια’ στον Βιάρο και το άλλο, την ‘Ερωφίλη’, στον δικηγόρο του Ιωάννη Μούρμουρη, επειδή τον βοήθησαν στη δίκη. Τα στοιχεία αυτά βόηθησαν πάρα πολύ κι εμένα στην ταύτιση».
Μιλάμε για τα τέλη του 16ου αιώνα, αρχές του 17ου. Γιατί στρέφεστε τόσο σε αυτή την περίοδο της ελληνικής ιστορίας;
«Η βενετοκρατία με ενδιαφέρει πάρα πολύ, γιατί η Κρήτη και τα Επτάνησα ήταν οι μόνες περιοχές που δέχτηκαν τον δυτικό πολιτισμό, την Αναγέννηση, λόγω των ιστορικών συνθηκών. Ενώ η υπόλοιπη Ελλάδα έστρεφε το πρόσωπο προς Ανατολάς».
Και το δεύτερο βιβλίο που ετοιμάζετε;
«Το δεύτερο βιβλίο αφορά στην πορεία του Αμφι-Θεάτρου και, γενικότερα, στη δική μου δραστηριότητα, και το ετοιμάζω σε συνεργασία με τον σκηνογράφο Γιώργο Πάτσα και με τη συμμετοχή θεατρολόγων. Θα εκδοθεί από το Μορφωτικό Ίδρυμα της Εθνικής Τραπέζης. Είναι πολύ το υλικό, επειδή ξεπερνούν τις 220 οι σκηνοθεσίες μου. Αυτές οι δύο δουλειές θα με απασχολήσουν τον χειμώνα».
Γράφετε στον υπολογιστή;
«Όχι· με χαρτί και στυλό. Δεν τα πάω καλά με την τεχνολογία, αλλά έχω ανθρώπους γύρω μου που με βοηθάνε».
Ποιοι είναι, κύριε Ευαγγελάτε, οι σταθμοί στη μακριά πορεία σας, πέραν του Αμφι-Θεάτρου που βρίσκονται στην καρδιά όλων των θεατρόφιλων;
«Το Αμφι-Θέατρο και οι παραστάσεις του εκτός των συνόρων αποτέλεσαν τη βασική πηγή δημιουργίας για μένα, στα 37 χρόνια της ύπαρξής του. Άλλος σταθμός είναι η Εθνική Λυρική Σκηνή, της οποίας υπήρξα καλλιτεχνικός διευθυντής και πρόεδρος, και όπου ευτύχησα να σκηνοθετήσω λαμπρά έργα, μεταξύ των οποίων και ο ‘Ιπτάμενος Ολλανδός’ του Βάγκνερ –η μοναδική συνεργασία μου με τον πατέρα μου, τον αρχιμουσικό Αντίοχο Ευαγγελάτο. Σταθμός και η θητεία μου ως καλλιτεχνικού διευθυντή του Κρατικού Θεάτρου Βορείου Ελλάδος, σταθμός η εκλογή μου ως συνιδρυτή και καθηγητή του Τμήματος Θεατρικών Σπουδών του Πανεπιστημίου Αθηνών. Και, βεβαίως, η τιμή που μου προσέφερε η Ακαδημία Αθηνών με το να με συμπεριλάβει στα τακτικά μέλη της το 2005 και να με εκλέξει πρόεδρό της για το έτος 2013».
Να προσθέσουμε και την επιστημονική σας έρευνα;
«Ναι, κυρίως στα αρχεία της Βενετίας, στην Κεφαλονιά και στα Κύθηρα. Και αν επιπλέον προσθέσετε και τα μελετήματα που έχω γράψει, έχετε μια πιο ολοκληρωμένη εντύπωση της
πορείας μου. Γιατί έχω δύο ιδιότητες: του φιλολόγου, ο οποίος τυχαίνει όμως να είναι σκηνοθέτης».
Ιδιαιτέρως αγαπάτε την όπερα, λόγω της οικογενειακής παράδοσης στη μουσική; Ο πατέρας, Αντίοχος, αρχιμουσικός, η μητέρα, Ξένη, αρπίστρια και η αδελφή σας, Δάφνη, μετζοσοπράνο.
«Ιδιαιτέρως αγαπώ την όπερα, ιδιαιτέρως και το αρχαίο δράμα, ιδιαιτέρως και τον Ερωτόκριτο και την Ερωφίλη... Έχετε δει τον Βέρθερο που είχα ανεβάσει; Αν επαναληφθεί στην καινούρια Όπερα, να το δείτε. Είναι μια πολύ καλή δουλειά του Γιώργου Πάτσα και νομίζω και δική μου».
Γιατί βάζετε πρώτα τη δουλειά του κυρίου Πάτσα;
«Από βαθειά εκτίμηση. Μιλάμε την ίδια θεατρική γλώσσα, υπήρξε συνοδοιπόρος του Αμφι-Θεάτρου, είναι σπάνιος συνεργάτης και αγαπημένος φίλος».
Μεγαλώσατε, λοιπόν, σε ένα σπίτι, όπου η τέχνη είχε τον πρώτο λόγο.
«Με τρόπο αυτονόητο, ποτέ διδακτικό. Και η Δάφνη που αναφέρατε, έχει κάνει πολύ μεγάλη καριέρα στο εξωτερικό· θριαμβεύει».
Μάθατε κι εσείς μουσική;
«Από παιδί παρακολουθούσα μαθήματα θεωρίας της μουσικής στο Ελληνικό Ωδείο, στο εγκαταλελειμμένο πλέον σήμερα κτήριο της οδού Φειδίου, όπου ήταν καλλιτεχνικός διευθυντής ο πατέρας μου. Έκανα μαθήματα βιολιού με ένα μικρό βιολάκι τριών τετάρτων, γιατί ήμουν πολύ μικρός και, αργότερα, πήρα μαθήματα πιάνου».
Και η κόρη σας βρίσκεται στον χώρο της τέχνης. Τα πάει πολύ καλά με το θέατρο.
«Δόξα τω θεώ, η Κατερίνα έχει ισχυρότατη προσωπικότητα και είναι σπουδαία σκηνοθέτης».
Σας ρωτά τη γνώμη σας για ό,τι κάνει;
«Αφού τα έχει αποφασίσει».
Και αν προχωρήσετε σε κάποια διόρθωση, τη δέχεται;
«Δεν κάνω διορθώσεις. Λέω τη γνώμη μου, αφού έχει γίνει η παράσταση. Δεν πηγαίνω στις πρόβες, για να μη λένε ότι επεμβαίνω. Η Κατερίνα είναι άλλου είδους προσωπικότητα. Και τώρα, παράλληλα με τον ‘Φάουστ’ που είχε ανέβει για δεύτερη χρονιά στο Δημοτικό Πειραιώς, κάνει πρόβες για το ‘1984’ του Όργουελ».
Πρέπει να είστε περήφανος για αυτήν.
«Είμαι περήφανος και συγκινημένος».
Οι πολύ δύσκολες καταστάσεις που έχετε ζήσει, πόσο έχουν επηρεάσει τη δουλειά σας;
«Δεν μιλώ ποτέ για ιδιωτικά μου θέματα. Ό,τι έχω περάσει, καλό ή κακό, έχει ζυμωθεί με τον χαρακτήρα μου».
Μέσα από μία αναδρομή στον όγκο των παραστάσεών σας -ξέρω ότι δεν είναι εύκολο-, μπορείτε να ξεχωρίσετε ίσως κάποιες;
«Είχα την τύχη να υπηρετήσω έργα που μου άρεσαν πολύ. Αλλά δεν μπορώ να ξεχωρίσω. Θεωρώ, όμως, ως μία από τις συγκλονιστικότερες εμπειρίες μου την εναρκτήρια παράσταση του Αμφι-Θεάτρου, τον ‘Ερωτόκριτο’. Πέραν αυτού, ξεχωρίζω την ‘Ορέστεια’, τον ‘Άμλετ’, τους ‘Επιτρέποντες’, ‘Το Πένθος ταιριάζει στην Ηλέκτρα’, την ‘Ηλέκτρα’, τον ‘Ίωνα’, τον ‘Φάουστ’».
Ο ‘Ερωτόκριτος’ που αναφέρατε ανήκει στο κρητικό θέατρο. Εχετε αναδείξει, όμως, και άλλα ελληνικά παλαιά κείμενα, όπως το ‘Έπος του Διγενή Ακρίτη’, τον ‘Δαβίδ’ ενός άγνωστου Χιώτη ποιητή, την ‘Ερωφίλη’, την ‘Πανώρια’...
«Πράγματι, τα κείμενα αυτά και τα υπόλοιπα του κρητικού και επτανησιακού θεάτρου, τα αγάπησα πολύ και τους αφιέρωσα ένα μεγάλο μέρος της καλλιτεχνικής δραστηριότητάς μου. Στα 21 μου χρόνια, συγκρότησα μια ομάδα νέων ηθοποιών, τη Νεοελληνική Σκηνή, και ανεβάσαμε για πρώτη φορά τον ‘Φορτουνάτο’. Τον καιρό που στο θέατρο δέσποζε η ευρωπαϊκή πρωτοπορία, εγώ πρωτοεμφανίστηκα με ένα ελληνικό έργο του 1655».
Τότε, ήταν στο φόρτε του και ο Κουν. Πώς ήταν οι σχέσεις σας;
Και με τον Μινωτή;
«Είχα πάρα πολύ ωραίες σχέσεις και με τους δύο αυτούς πατριάρχες του θεάτρου, εγώ ήμουν μια γενιά νεότερος».
Έχετε ανεβάσει σχεδόν και το σύνολο των σωζoμένων τραγωδιών.
Με ιδιαίτερη προτίμηση σε κάποιον από τους τρεις μεγάλους; Αισχύλο, Σοφοκλή, Ευριπίδη;
«Όχι. Σε κάποια έργα των τριών μεγάλων, ναι».
Όπως;
«Δεν θα πρωτοτυπήσω καθόλου. Με γοητεύει η ανάγκη προσπέλασης των νοημάτων της ‘Ορέστειας’ του Αισχύλου, η ‘Ηλέκτρα’ και ο ‘Οιδίπους Τύραννος’ του Σοφοκλή, αλλά είναι άδικο κι εδώ να ξεχωρίσω κάποια έργα. Ιδιαίτερη έμφαση έδωσα τα τελευταία χρόνια στα ονομαζόμενα ειρωνικά δράματα, αυτά που έχουν ευτυχές τέλος, που έχουν χιούμορ ανάμεσα στις σκηνές, που δεν είναι τραγωδίες».
Ειρωνικά δράματα;
«Νομίζω ότι τον όρο αυτόν τον έδωσαν άγγλοι φιλόλογοι. Είναι εύστοχος. Δράμα και ειρωνεία, συγχρόνως».
Και αυτοσαρκασμός των ηρώων;
«Και ετεροσαρκασμός».
Εσείς αυτοσαρκάζεστε ποτέ;
«Το χιούμορ που λένε πως διαθέτω, με έχει σώσει πολλές φορές σε δύσκολες στιγμές».
Οι μεγάλοι προβληματισμοί σας σε σχέση με το αρχαίο δράμα, ποιοι ήταν;
«Ο μεγάλος προβληματισμός μου ήταν ότι αντίθετα με όσα έκαναν οι σπουδαίοι σκηνοθέτες στην Ελλάδα και στο εξωτερικό -ιδιαίτερα στην Ελλάδα- δεν πιστεύω στην αναγκαιότητα ύπαρξης μιας σχολής. Όχι μόνο διότι τα ειρωνικά δράματα είναι διαφορετικής υφής, αλλά και μέσα στο σύνολο των σωζόμενων έργων υπάρχουν τεράστιες διαφορές. Τι σχέση μπορεί να έχουν τα ειρωνικά δράματα ‘Ίων’ και ‘Ελένη’ με τη σπαρακτική αντιπολεμική κραυγή της ‘Εκάβης’ ή με την τελετουργική ατμόσφαιρα των ‘Βακχών’;».
Και το πιστεύω σας για αυτά;
«Πιστεύω ότι τα έργα απαιτούν, κατά το δυνατόν, διαφορετική αντιμετώπιση, σύμφωνα με το νόημά τους. Από κει και πέρα, το χέρι του σκηνοθέτη φαίνεται. Εγώ αλλιώς σκηνοθετούσα όταν πρωτομπήκα στην Επίδαυρο το 1972, και αλλιώς 55 χρόνια αργότερα, όταν είχα διαποτιστεί από τις εμπειρίες όχι μόνο της τέχνης αλλά και της ζωής».
Η Επίδαυρος έχει γράψει μέσα σας.
«Παραμένει ο χώρος που θαυμάζω από έφηβος μέχρι σήμερα, και ως θεατής και ως σκηνοθέτης».
Όταν κάποιοι μεγάλοι, όπως ο Στάιν, κάνουν μια σύγχρονη σκηνοθεσία, σας ενοχλεί;
«Μη μου λέτε για τον Στάιν, είμαι θαυμαστής του. Όχι όλων των παραστάσεών του. Δεν νομίζω ότι έδωσε το στίγμα του στην ‘Ηλέκτρα’ που έκανε στην Επίδαυρο, πριν μερικά χρόνια. Έχει δώσει, όμως, το στίγμα του σε μεγάλες παραστάσεις. Το ερώτημα είναι αν το ανέβασμα καθρεφτίζει με έναν σύγχρονο τρόπο το πνεύμα του συγγραφέα. Αλλιώς, ας ονομαστεί διασκευή. Όπως έκανε ο Μποστ τη ‘Μήδεια’. Ένα δικό του έργο. Εντιμότατο».
Τη λέξη τραγωδία μπορούμε να τη χρησιμοποιούμε σε σύγχρονα έργα; Ή έχει σφραγίσει έργα της αρχαίας ελληνικής γραμματείας;
«Όχι, δεν μπορούμε. Τραγωδίες, όμως, πέραν των αρχαιοελληνικών, έχει γράψει και ο Σαίξπηρ και κατ’ εξαίρεσιν υπάρχουν έργα, όπως ο ‘Φάουστ’ του Γκαίτε και το ‘Ονειρόδραμα’ του Στρίντμπεργκ που ακραγγίζουν τα όρια της τραγωδίας. Δεν μπορούμε να χρησιμοποιούμε τη λέξη με τη φθαρμένη καθημερινή έννοια, όπως λέμε ‘τραγωδία στην εθνική οδό’, επειδή έγινε ένα τροχαίο. Τραγωδία σημαίνει συμμετοχή του πάσχοντος προσώπου στη μοίρα του».
Υπάρχουν σκηνοθέτες που σας επηρέασαν;
«Ναι. Ο Πήτερ Μπρουκ, ο Τζόρτζιο Στρέλλερ, ο Πέτερ Στάιν και ο Αλέξης Σολομός».
Υπάρχουν έργα που σάς έδωσαν μαθήματα ζωής;
«Ναι. Με τον ‘Άμλετ’, τον ‘Φάουστ’, τον ‘Δον Κιχώτη’, τον ‘Δον Ζουάν’ και τον ‘Προμηθέα Δεσμώτη’ έχουμε έναν κατάλογο πέντε μεγάλων εκπροσώπων του ευρωπαϊκού πνεύματος, Σαίξπηρ, Γκαίτε, Θερβάντες, Μότσαρτ, Αισχύλος, μέσω του θεάτρου. Γιατί περικλείουν αιώνιες αλήθειες».
Και από τον 20ο αιώνα;
«Ο Ο ‘Νηλ παραμένει αξεπέραστος, ο Μπέκετ, ο Μίλλερ, ο Τένεσσυ Ουίλιαμς, ο Έντουαρντ Άλμπυ, αλλά τέτοιου βεληνεκούς ήρωες ή αντιήρωες, δεν έχουμε».
Ο αντιήρωας δεν γίνεται κάποιες φορές και ήρωας;
«Βεβαίως. Εξαρτάται πώς το βλέπει κανείς. Μισοάδειο το ποτήρι ή μισογεμάτο».
Η τέχνη της ζωγραφικής πόσο επηρεάζει έναν σκηνοθέτη ή έναν σκηνογράφο.
«Σπανίως οι καλοί ζωγράφοι είναι και καλοί σκηνογράφοι. Αυτό συμβαίνει παγκοσμίως. Όταν πρωτοέκανα όπερα στη ζωή μου, στο Κλάγκενφουρτ, είχαν προσλάβει ως σκηνογράφο ένα πολύ μεγάλο όνομα της ευρωπαϊκής ζωγραφικής, εκπρόσωπο του φανταστικού ρεαλισμού, τον Έρνστ Φουκς, ο οποίος έκανε για την ‘Κάρμεν’ τέσσερις μακέτες που δεν ήταν σκηνικώς πραγματοποιήσιμες. Υπάρχουν, βεβαίως, και εξαιρέσεις».
Σας έχουν κάνει ποτέ μια πρόσκληση για να εργαστείτε μονίμως στο εξωτερικό;
«Πολύ παλιά, όταν ο τότε Γενικός Διευθυντής της Κρατικής Όπερας του Βερολίνου, Γκούσταβ-Ρούντολφ Ζέλνερ, μου πρότεινε να εργαστώ στο Βερολίνο ως βοηθός του. Ήμουν 26 ετών και είπα το μεγάλο ‘όχι’ γιατί είχα στο μυαλό μου τη δημιουργία του Αμφι-Θεάτρου».
Το μεγάλο όχι το πληρώνουμε στη ζωή μας;
«Όλες οι επιλογές μας έχουν ένα κόστος, αλλά για μένα το αντιστάθμισμα ήταν η ηθική ικανοποίηση να πραγματοποιήσω αυτό που είχα σαν όραμα στο μυαλό μου από πολύ νεαρή ηλικία. Εδώ έχω το στίγμα μου, όποιο κι αν είναι, και είναι σημαντικό για μένα».
Τι ζητάτε από έναν ηθοποιό για να δουλέψει μαζί σας;
«Το ταλέντο του πρώτα από όλα, και από κει και πέρα το σκηνικό και επαγγελματικό ήθος του».
Έχω την αίσθηση ότι θα πρέπει να είσαστε πολύ αυστηρός έως και απόλυτος στις συνεργασίες σας. Είναι έτσι;
«Είμαι απόλυτος ως προς τις επιλογές μου. Αντιθέτως, στους συνεργάτες μου και τους ηθοποιούς παραχωρώ απόλυτη ελευθερία έκφρασης».
Με τους νέους ηθοποιούς έχετε στιγμές έκρηξης ή διαθέτετε μεγάλα αποθέματα υπομονής;
«Γενικά η υπομονή είναι κάτι το οποίο με χαρακτηρίζει».
Ποιο είναι το μεγάλο σας προτέρημα και το μεγάλο σας ελάττωμα;
«Το μεγάλο μου ελάττωμα είναι ότι είμαι πείσμων. Το μεγάλο μου προτέρημα είναι και πάλι ότι είμαι πείσμων».
Έχετε γράψει ιστορία στο χώρο του θεάτρου.
«Εγώ δεν μπορώ να το πω αυτό. Μόνο με ποσοτικά κριτήρια μπορώ να μιλήσω».
Δουλέψατε πάρα πολύ.
«Με χαρά, αυτό έχει σημασία».
Τι σας συγκινούσε ιδιαιτέρως από την επαφή με τους θεατές σας;
«Αυτό που αισθάνεται κανείς. Αισθάνεσαι τα πραγματικά από τα τυπικά συγχαρητήρια, τα αληθινά λόγια, παίρνεις κάποιες ιδιαίτερες χαρές από παραστάσεις, οι οποίες έτυχαν θερμής υποδοχής. Και σε αυτό το αμάρτημα της χαράς έχω υποπέσει κι εγώ».
Είναι αμάρτημα η χαρά;
«Ναι, όταν αρχίσεις να υπερτιμάς αυτό που συμβαίνει».
Μα, διακονήσατε την τέχνη με μεγάλη αγάπη, αφοσίωση και σεμνότητα. Πρέπει να έχετε και μία ηθική ικανοποίηση.
«Έχω, αλλά δεν χρειάζεται να το λέω».
Ταξιδέψατε πολύ, παρουσιάζοντας δουλειές σας σε άλλες χώρες. Μοιραστείτε μαζί μας μια ισχυρή ανάμνηση.
«Απαντάω καλλιτεχνικά: Η υποδοχή της ‘Ηλέκτρας’ με τη Λήδα Τασοπούλου από τη Χιλή και την Αργεντινή μέσω Μόσχας ως το Πεκίνο. Και η ‘Ιφιγένεια εν Ληξουρίω’ του Πέτρου Κατσαΐτη στο Διεθνές Φεστιβάλ του Εδιμβούργου και στο Λονδίνο, όπου οι κριτικοί χαρακτήριζαν την ερμηνεία της Λήδας ως τον κωμικό αντίποδα της Μάργκοτ Φοντέιν στην πρώτη πράξη της ‘Ζιζέλ’».
Κάτω από τη δική σας μπαγκέτα.
«Ναι, αλλά η μπαγκέτα πάει ως ένα ορισμένο σημείο. Από κει και πέρα είναι η εμπνευσμένη ερμηνεία του ηθοποιού».
Τώρα ταξιδεύετε; Υπάρχει ελεύθερος χρόνος;
«Δεν υπάρχει και δεν θέλω να υπάρχει».
Τι θα θέλατε να ανεβάσετε στο μέλλον;
«Τον ‘Ορέστη’ του Ευριπίδη. Καλά να είμαστε. Είναι μία επιθυμία. Πέρσι έλεγα για την ποιμενική κωμωδία, τον ‘Αμύντα’, του Γεωργίου Μόρμορη. Ο οποίος και ανέβηκε σε πανελλήνια πρώτη, στο πλαίσιο του Φεστιβάλ Αθηνών, μόνο για μία παράσταση στο Ηρώδειο. Ελπίζω να επαναληφθεί του χρόνου το καλοκαίρι. Δεν φανταζόμουν αυτή τη μεγάλη απήχηση που είχε στο κοινό».
Στο παρελθόν, είχατε μία διαμάχη με τον απελθόντα διευθυντή του Φεστιβάλ, τον Γιώργο Λούκο.
«Ναι, δημοσίως».
Είστε ευχαριστημένος τώρα με την επιλογή του Βαγγέλη Θεοδωρόπουλου;
«Ήταν ένας άθλος που οργάνωσε ένα φεστιβάλ μέσα σε δύο εβδομάδες. Είναι πολύ συνεπής, ευγενής, επαγγελματίας και σκέπτεται ευρωπαϊκά».
Πώς σας φάνηκε η ανάληψη του υπουργείου Πολιτισμού από την Λυδία Κονιόρδου;
«Κάτι καταρχήν αυτονόητο. Το μέλλον θα δείξει εάν θα δικαιωθεί ή όχι».
Τις δουλειές των μικρών ομάδων, τις παρακολουθείτε;
«Παρακολουθώ, όταν μπορώ, και πιστεύω ότι κάτι καλό στο τέλος θα βγει. Από κει και πέρα είναι θέμα ταλέντου, ευφυΐας, εργατικότητας, αλλά και δημοσίων σχέσεων. Βεβαίως, το τελευταίο δεν το λέω με χαρά».
Την κατάσταση που ζούμε τώρα στη χώρα μας, πώς θα την χαρακτηρίζατε;
«Αθλία».
Σας ευχαριστώ πολύ, κύριε Ευαγγελάτε. Καλή δύναμη για τις εργασίες που ετοιμάζετε.
«Κι εγώ σας ευχαριστώ».
****
**** Αναδημοσίευση από το :
ΒΗΜΑgazino
ΝΕΑ ΚΥΚΛΟΦΟΡΙΑ /// ΦΩΤΕΙΝΗ ΒΑΣΙΛΟΠΟΥΛΟΥ /// ΠΡΩΣΙΚΟ ΜΠΛΕ
Πρωσικό μπλε
Φωτεινή Βασιλοπούλου
Εκδόσεις των Φίλων, 2016
48 σελ.
******
Εξορία
Τη μοναξιά μου
μές στο ποίημα απόψε εξορίζω.
Αύριο θα της βρω χαρτιά γι' άλλη πατρίδα.
***
Βροχή
Βρέχει σαν να βρέχει εσένα.
Στέκομαι στη βροχή
Βαθιά ως το κόκαλο μουσκεύω.
Μαζί και το μαχαίρι.
***
Ασθένειες ποιητικές
Τι ποίηση που κρύβεται πίσω από την αρρώστια!
Ονόματα αιθέρια
ελκυστικά
αγνώστου προελεύσεως και ετυμολογίας.
***
Πλάνης
Την τελευταία φορά που πέθανα
ξέχασαν να με θάψουν
και χρόνια τώρα
ανάμεσά τους τριγυρνώ
Πλάνης
ανάμεσα στους άλλους άταφους νεκρούς
που
ζωντανοί νομίζουν ότι είναι.
***
Η γέννηση του ποιητή
Ο θάνατός σου είναι που με γέννησε
Και ό,τι σκοτεινό μέσα μου φώλιαζε
βγήκε στο φως
όταν πια σβήστηκε ο ίσκιος σου.
Δεν ξέρω αν ο θάνατός σου
ήταν φυσικός.
Μπορεί κι εγώ ο ίδιος να σε σκότωσα.
Πατροκτονία θυσιαστική στης ποίησης τον βωμό.
Γιατί
Ποιος ποιητής που σέβεται την τέχνη του
δεν έχει για πατέρα του έναν νεκρό;
ΧΡΙΣΤΙΝΑ ΚΑΡΑΝΤΩΝΗ /// ΠΕΝΤΕ ΠΟΙΗΜΑΤΑ
 |
| Σε κλοιό σώματος της Χριστίνας Καραντώνη από τις εκδόσεις του Φοίνικα |
Eπί σκηνής
Επίτιμος άραγε καλεσμένος
λόγω προτέρας ζωής
ή αντικαταστάτης εκτάκτως
της τελευταίας στιγμής
επί σκηνής γυμνό
το σώμα
στην τελευταία του ονείρου πράξη
την κορύφωση αποσπά της ηδονής
Χειροκρότημα όχι
Ουδείς στην πλατεία
στην κλίνη
θεατής
*
Ανασκαφή
Στον κήπο εκεί των ίδιων αγαλμάτων
δύσμορφο βρέθηκε γλυπτό
να αφουγκράζεται
Το ποδοβολητό σαν σμίγουν των πελμάτων
Το αγκομαχητό τους
πώς σέρνονται
πριν τον τετελεσμένο χωρισμό
*
Finale
Και μετά την κοινωνία
σώματος
αίματος
ψυχής
Παραμένει ο πόθος αήττητος
Περισσότερον ασεβής
*
Κατά μάτια στεγνά
Κατά πρόσωπον
Κατά μέτωπον
Κατά μάτια στεγνά
Ανεστίαστα και ανέστια
Τα ποιήματα
Πλάνην ποιητικήν πλανώνται
Θολά
*
Λέξεις κοινές
Λέξεις
Όπως γυναίκες
Κοινές
Χωρίς κάλλος
Τις άσπιλες
Τις άμωμες
Τις εκτυφλωτικές
Τις άφησες
Να τις διαλέξει άλλος
Τρίτη 31 Ιανουαρίου 2017
Αναζητώντας τις σωστές λέξεις
 |
| Φωτ: Βασίλης Μαθιουδάκης |
Σύντομα και στον κύκλο των στενών μου φίλων.
Θυμήθηκα τον στίχο του Σεφέρη «κι έσκυβες σαν το μυστικό που πάει να λυτρωθεί».
Μου γεννήθηκε ξαφνικά η επιθυμία να συναντήσω τον Σταύρο Ζουμπουλάκη και να μιλήσουμε για την περιπέτεια της υγείας μας.
Δεν ήξερα τι του γύρευα ακριβώς. Οχι απαραίτητα οδηγίες πλεύσης, ούτε να βάλει σε τάξη το κουβάρι του μυαλού μου.
Κουβέντα γύρευα με τον δάσκαλο που δεν αξιώθηκα να έχω. Ο Ζουμπουλάκης δεν είναι διδακτικός.
Ο λόγος και η σκέψη του ανασυνθέτουν την εμπειρία. Φεύγοντας βράδυ από το γραφείο του περπάτησα κάμποση ώρα.
Το άλλο πρωί απομαγνητοφώνησα τη συνέντευξη στο χέρι. Την καθαρόγραψα στο κομπιούτερ.
Καθαρόγραψα την ανάγκη μου να ξαναγίνω μαθητής, έστω και σ’ αυτήν την κρίσιμη στιγμή.
Το ξέρω πως δεν θέλει να το λέω ούτε ιδιωτικά ούτε δημόσια, αλλά τον ευχαριστώ από την καρδιά μου.
⚫ Η Σούζαν Σόνταγκ στο βιβλίο της «Η νόσος ως μεταφορά» λέει πως ο καρκίνος είναι η μοναδική αρρώστια στον κόσμο χωρίς μύθο.
Είναι έτσι άραγε; Το γεγονός ότι οι άνθρωποι διστάζουν να πουν το όνομά του και λένε «η παλιαρρώστια», «το ξορκισμένο», «η επάρατος» δείχνει ότι κάτι ξεχωριστό έχει ο καρκίνος.
Δεν ξέρω αν είναι μυθικό, αλλά αν δεν μπορείς να πεις απλά και ευθύβολα αυτό που σου συμβαίνει, όπως λες «έσπασα το πόδι μου, έπαθα κάταγμα», τότε κάτι την περιβάλλει αυτήν την αρρώστια.
⚫ Η προκατάληψη;
Κυρίως ο τρόμος.
⚫ Ο οποίος εμποδίζει την ονοματοδότηση;
Ακριβώς. Ο τρόμος και αυτού που ζει τον καρκίνο, αλλά και του άλλου, του υγιούς, που αισθάνεται τον εαυτό του υποψήφιο θύμα.
Το κύριο γνώρισμα του καρκίνου είναι ότι ο άρρωστος δεν μπορεί να κάνει πολλά.
Σε μια καρδιοπάθεια, ας πούμε, μπορείς να βοηθήσεις τον εαυτό σου. Στον καρκίνο περιμένεις κι εσύ και οι γιατροί πώς θα ανταποκριθείς στη θεραπεία.
Ουσιαστικά η ικανότητα του γιατρού έγκειται στο να αντιμετωπίσει τις ενδεχόμενες παρενέργειες της θεραπείας.
Το μόνο που παρακαλάς σε αυτή την αρρώστια είναι η καλή ανταπόκριση στη θεραπεία.
⚫ Μιλάμε για την αναμονή;
Ναι, αλλά και για κάτι που είναι έξω από τις δυνάμεις σου. Ο καρκίνος είναι ένα βίωμα που απειλεί να σ’ εγκλωβίσει μέσα του.
⚫ Ο εγκλωβισμός είναι η παγίδα του;
Ολες οι δυσίατες αρρώστιες εγκλωβίζουν τον άνθρωπο.
⚫ Είναι εφικτή μια πνευματικού τύπου διαφυγή από τα στενά όρια αυτού του βιώματος;
Στον καρκίνο έχεις τον φόβο του αθεράπευτου. Στις νεκρολογίες καρκινοπαθών λένε «μετά από σύντομη μάχη» ή «μετά από μακροχρόνια μάχη».
Και εσύ παρακαλάς να σου τύχει το επίθετο «μακροχρόνια».
Σήμερα βέβαια τα πράγματα έχουν ευτυχώς αλλάξει, χάρη στην πρόοδο της επιστήμης.
Υπάρχουν πολλές περιπτώσεις πλήρους ίασης. Σε κάθε περίπτωση πάντως, ψάχνεις τρόπους να συνεχίσεις τη ζωή σου.
Και ο καθένας μας τούς βρίσκει σε αυτό που είναι, σε ό,τι κουβαλάει, στο παρελθόν του, σε ό,τι τον συνθέτει.
Αυτό που λέγανε παλιά «δεν υπάρχουν αρρώστιες, αλλά άρρωστοι» έχει μια αλήθεια.
Γιατί είναι άλλο να παθαίνεις καρκίνο στα 20 και άλλο στα 90. Αρα η στάση σου απέναντί του είναι διαφορετική.
⚫ Ο καρκίνος είναι κυριολεξία: έχει όνομα, κατατάσσεται επιστημονικά, δεν είναι λοιπόν μεταφορά. Κι αυτή η ερώτηση έρχεται από τα «Ημερολόγια» του Κάφκα: Πώς ξεκολλάς, έστω κι ελάχιστα, το πόδι από το έδαφος του βιώματος; Είναι εφικτό;
Πιστεύω, Χρήστο, ότι η σοβαρή αρρώστια σού επιβάλλει έναν σκληρό ρεαλισμό. Δεν σηκώνει εξωραϊσμούς ούτε μεταθέσεις.
Η επεξεργασία που λες, να ξεκολλήσει λίγο το πόδι από το βίωμα, έχει να κάνει με το είδος και την επιθετικότητα του καρκίνου.
Υπάρχουν καρκίνοι που εξελίσσονται σε 20 μέρες, υπάρχουν άλλοι που έχουν τέτοια οδύνη, ώστε δεν μπορούν να κάνουν τίποτε οι άνθρωποι.
⚫ Οπότε εκεί ο εγκλωβισμός, στον πόνο. Είναι και στον φόβο;
Δεν είναι μόνο ο φόβος του θανάτου, είναι και ο τρόπος του θανάτου. Γιατί δεν πεθαίνουμε γυρνώντας απλώς τον διακόπτη.
Υπάρχει μια φράση του Φίλιπ Ροθ στην «Πατρική κληρονομιά», η οποία μου αρέσει πολύ.
Μιλάει για τον θάνατο του πατέρα του και λέει ότι «είναι δύσκολη δουλειά ο θάνατος».
Και προσθέτει το εκπληκτικό: «ο πατέρας μου ήτανε δουλευταράς». Δεν είμαστε όλοι όμως δουλευταράδες.
⚫ Αρα ο φόβος είναι στον τρόπο;
Στην οδύνη, στο πώς, στη διάρκεια. Είναι βέβαιο ότι όλοι θα πεθάνουμε, αλλά ο καρκινοπαθής ζει αγκαλιά με τον θάνατο.
⚫ Στο ξεκίνημα της ασθένειας προσπαθούμε να μαντέψουμε την εξέλιξή της με βάση παλιές εικόνες: ο καρκινοπαθής συγγενής, ο καρκινοπαθής φίλος. Ο φόβος μπαίνει ανάμεσα στις προβολές και τις ταυτίσεις;
Μπαίνει ο φόβος, αλλά ταυτόχρονα, όταν μιλήσεις με ομοιοπαθή μπαίνει κι ένα ίχνος ανακούφισης, συντροφικής παρηγοριάς.
Δεν είσαι μόνος σου στον κόσμο, αλλά ο άλλος που έχει προηγηθεί μπορεί να σου πει μια κουβέντα που να δείχνει πως σε καταλαβαίνει.
Και η κουβέντα του έχει βαρύτητα και σημασία και αξία για σένα. Η στήριξή του είναι άλλης φύσεως.
Η χειρότερη φάση είναι όταν ανιχνεύεται το θέμα.
Υστερα το παίρνεις απόφαση, βάζεις κι ένα στοίχημα, «να δούμε πού θα πάει, τι θα καταφέρω».
⚫ Οι φίλοι μάς εμψυχώνουν να παραμείνουμε δυνατοί. Οι συμπεριφοριστικές θεωρίες μιλάνε για τη δύναμη της θετικής σκέψης. Ετσι θα επιστρέψουμε στην κοινωνία των υγιών. Αλλά οι υγιείς δεν είναι και φοβισμένοι;
Εγώ πιστεύω πως ο άνθρωπος είναι ένα πλάσμα που φοβάται και ελπίζει. Στην αρρώστια, αυτές οι δύο διαστάσεις είναι πολύ πιο έντονες.
Ο άρρωστος φοβάται πολύ ισχυρά και η ελπίδα του έχει μεγαλύτερη ένταση.
Αλλά δεν υπάρχει άνθρωπος γενικώς που να μη φοβάται και δεν υπάρχει, πολύ περισσότερο, άρρωστος που να μη φοβάται.
Αυτά που μας λέει το περιβάλλον «μη φοβάσαι» κ.λπ. είναι ανοησίες.
Ας μου δείξει κάποιος έναν άνθρωπο στον πλανήτη που να μη φοβάται.
Στον προθάλαμο του ιατρείου, βασιλείς και δούλοι γινόμαστε ένα, είμαστε το ίδιο.
⚫ Τι να κάνουμε με τον φόβο;
Να μην τον απαξιώνουμε, να τον δεχτούμε. Ο φόβος είναι πολύ σημαντική πλευρά του ανθρώπου και δεν πρέπει να τον θεωρούμε απλώς κάτι από το οποίο πρέπει να απαλλαγούμε.
Μου αρέσουν ιδιαίτερα οι «Διάλογοι καρμηλιτισσών» του Μπερνανός, που τους γράφει πεθαίνοντας, γιατί αποτελούν ακριβώς μια τεράστια καταξίωση του φόβου.
⚫ Υπάρχει λύτρωση από τον φόβο;
Ισως να υπάρχει, αλλά αυτό είναι κάτι τόσο ακραίο που δεν το φτάνει κανείς.
Μόνο «η τελεία αγάπη έξω βάλλει τον φόβον», όπως γράφει ο ευαγγελιστής Ιωάννης, όταν τον εαυτό σου δηλαδή τον ορίζει η αγάπη του άλλου, μια αγάπη που φτάνει σε τέτοιο σημείο, ώστε να είναι σαν την αγάπη του Χριστού, για να σου το πω απλά.
Αυτό όμως δεν είναι ανθρώπινο κατόρθωμα.
⚫ Μέχρι στιγμής έχω καταλάβει πως έχω να κάνω με δύο χρόνους: τον εξωτερικό χρόνο που τον ορίζει η ταχύτητα των γιατρών. Αλλά και τον εσωτερικό, που προσπαθεί να αφουγκραστεί τη νέα κατάσταση, να τη συλλάβει, να την εγγράψει. Εχει δυναμική αυτή η κόντρα;
Ναι, έχει δυναμική και θα σου έλεγα και κάτι άλλο σε σχέση με την περίπτωσή μας: ο χρόνος αποκτά εξαιρετική πυκνότητα.
Μετράνε τα πάντα πια, οι στιγμές, οι μέρες, τα πάντα.
Και ίσως επειδή ξέρεις ότι τα όριά σου στενεύουν, κοιτάζεις να συγκεντρώσεις όσο μπορείς τις δυνάμεις σου γι' αυτό που σου απομένει.
Κι έτσι αποκτά μεγαλύτερη πυκνότητα και ένταση η δυναμική που επισημαίνεις.
⚫ Μπορεί η πυκνότητα να σε συγκεντρώσει στην ουσία;
Μπορεί, ναι. Απολύτως.
⚫ Μας ξαναστέλνει σε αυτή με μια σφαλιάρα;
Ναι.
⚫ Σταύρο, είναι εφικτή μια πνευματικού τύπου προστασία απέναντι στον πόνο του καρκίνου;
Θα μου επιτρέψεις να ξεκινήσω από πιο πριν. Είμαι αντίθετος σε κάθε μεταφυσική του πόνου.
Δεν θέλω να δίνουμε στον πόνο πνευματικές διαστάσεις. Ο πόνος είναι το Κακό.
Το Καλό είναι ο άνθρωπος να χαίρεται. Να ζει και να έχει την υγειά του. Ξεκάθαρα. Ρητά.
Ολη αυτή η ρητορική του πόνου και η μεταφυσική του σημασία με βρίσκουν αντίθετο.
Δεν πιστεύω καθόλου στην εξαγνιστική δύναμη του πόνου, ότι ο πόνος τάχα μας εξαγνίζει από τις αμαρτίες και τα πάθη μας.
Η αρρώστια είναι το Κακό. Και μιας και υπαινίσσεσαι τον χριστιανισμό, δεν υπάρχει καμία απολύτως προσευχή της Εκκλησίας όπου να ζητάει ο άνθρωπος τον πόνο.
Απεναντίας, παρακαλάμε τον Θεό να μας λυτρώσει από αυτόν. Ο πόνος όμως θα έρθει.
Και εκεί για τον μη χριστιανό μπορεί να ανοίξει ένα παράθυρο προς την πίστη.
Ισως καταλάβει την ανθρώπινη ελλειμματικότητα, ότι οι δυνάμεις του δεν φτάνουν, ότι θέλει μια βοήθεια, μια συνδρομή πέρα από τις δυνατότητες του ανθρώπου.
Θέλει μια επίσκεψη θεϊκή. Το ίδιο και ο πιστός, αλλά γι' αυτόν η αρρώστια είναι και μια άλλου τύπου δοκιμασία, που για τον μη πιστό δεν είναι.
⚫ Περνάει τη δοκιμασία της πίστης του;
Τη δοκιμασία της σιωπής του Θεού. «Πού είσαι τώρα;».
Οι πιστοί στην κρίσιμη στιγμή νιώθουν εγκαταλελειμμένοι.
Κάποιοι μπορεί να θεωρούν ότι οι πιστοί έχουν και την προσδοκία της άλλης ζωής, και άρα γι' αυτούς όλα είναι εύκολα.
Δεν είναι καθόλου έτσι. Για τον πιστό, η αρρώστια η δικιά του ή των προσφιλών του είναι επιπλέον και μια δοκιμασία της πίστης του.
Εκεί βιώνει το πιο συνταρακτικό θρησκευτικό βίωμα, τη θεϊκή εγκατάλειψη. Τη σιωπή του Θεού.
⚫ Γίνεται επείγον το νόημα του θανάτου; Ο,τι ήταν μέχρι τώρα αόριστο και φανταστικό αποκτά τις τρεις διαστάσεις του πραγματικού;
Προσωπικά, τη φιλοσοφική γραμματεία περί θανάτου τη βρίσκω ανούσια.
Ο υψηλός θεωρητικός λόγος περί θανάτου μού προκαλεί θυμηδία. Ο θάνατος είναι πολύ συγκεκριμένος.
Εχει ηλικία, χρόνο. Στην περίπτωση ειδικότερα του καρκινοπαθούς, παύει να είναι κάτι γενικό και αφηρημένο, γίνεται απτός.
⚫ Θυμάσαι την πρώτη σου σκέψη όταν το έμαθες; Εγώ είπα «τώρα μπαίνω στην περιπέτεια».
Οταν το έμαθα, πριν από τέσσερα και παραπάνω χρόνια, έχασα το έδαφος κάτω από τα πόδια μου, αυτό ήταν το πρώτο.
Το δεύτερο, προκειμένου να οργανώσω τη στρατηγική της ζωής μου, έκανα μια ευθεία ερώτηση στους γιατρούς: Αν υπάρχει άμεσος κίνδυνος για τη ζωή.
Οταν μου είπαν πως όχι, τότε άρχισα να σκέφτομαι τι θα κάνω με τη ζωή μου, όσο διάστημα μου έχει δοθεί να ζήσω.
Δηλαδή, να οργανώσω την άμυνά μου, τη στρατηγική του βίου μου από δω και μπρος.
Δόξα τω Θεώ, για την ώρα τα πράγματα πάνε καλά. Εχω κάνει όλα αυτά τα χρόνια τόσα, όσα ποτέ άλλοτε στη ζωή μου.
⚫ Θα ’θελα να μου πεις για τη δύναμη της προσευχής. Αλλάζει η ποιότητα, μετατρέπεται το περιεχόμενό της;
Αλλάζει. Η προσευχή έχει πια όλο και λιγότερο δοξολογικό χαρακτήρα και αποκτά πλέον όλο και πιο έντονα ικετευτικό και αγωνιώδη.
Είναι μια προσευχή ρακώδης, κουρελιασμένη. Ο Χριστός στον Σταυρό είπε εκείνο το «Θεέ μου, Θεέ μου, ινατί με εγκατέλιπες;».
Αυτός είναι στίχος από το Ψαλτήρι. Δεν ήταν δικιά του η φράση, μια φράση προσευχητική του Ισραήλ πήρε και είπε.
Αυτή ήταν η προσευχή του, η τελευταία προσευχή του Χριστού.
Εκείνη τη στιγμή, πάνω στον Σταυρό, αυτή την προσευχή μόνο μπορούσε να κάνει.
Την προσευχή της αγωνίας, και της διαμαρτυρίας, αν θέλεις.
⚫ Υπάρχει τρόπος να «φτιάξει» κανείς τον θάνατό του;
Μόνο με την αυτοκτονία. Η προσευχή του Ρίλκε να δώσει ο Θεός στον καθένα τον δικό του θάνατο, τον θάνατο που του αρμόζει, δεν είναι η δική μου προσευχή.
Ποιος θάνατος αρμόζει στον άνθρωπο; Ο μόνος θάνατος που μας ταιριάζει είναι να πεθάνουμε ειρηνικά σε προχωρημένη ηλικία.
⚫ Ο μεγαλύτερος φόβος μου είναι το ανολοκλήρωτο. Με δεδομένη την πίεση του χρόνου, αναρωτιέμαι «θα προλάβω»;
Ο φόβος του ανολοκλήρωτου υπάρχει ασφαλώς και έχει να κάνει με τα πράγματα στα οποία επιμένεις, θέλεις, ποθείς, ετοιμάζεσαι να φτιάξεις.
Ταυτόχρονα αυτός ο φόβος προκαλεί και μια κινητοποίηση.
⚫ Κινητοποίηση για αποσαφήνιση;
Για ιεράρχηση, αξιολόγηση, τι κάνω, τι αφήνω. Καθώς και για εντατικοποίηση.
⚫ Η Κλαίρη Μιτσοτάκη, στην οποία χρωστάμε τη γνωριμία μας, μου είχε πει να ξυπνάω λίγο πριν την ανατολή. Να βλέπω το φως να βγαίνει. Αυτό τώρα μου φαίνεται σαν ευλογία της ζωής.
Είναι. Στον Ομηρο, όπως ξέρεις, η έκφραση «οράν φάος ηελίοιο», βλέπω το φως του ήλιου, σημαίνει ζω.
⚫ Σταύρο, τι είναι ευλογία;
Δεν ξέρω. Δεν μπορώ να σου απαντήσω.
⚫ Την έχεις νιώσει; Πες μου μια στιγμή…
Είναι ένα αίσθημα ευφορικό, όταν νιώθεις ότι κάτι σου δόθηκε. Κυρίως την έχω αισθανθεί στις στιγμές της χαράς.
Η χαρά είναι το πιο παράλογο συναίσθημα που υπάρχει.
Η λύπη, ο πόνος έχουν πάντα μια αιτία. Με τη χαρά μπορείς να νιώσεις αυτό που λέει ο Καρυωτάκης «και στην καρδιά αιφνίδια καλοσύνη».
Χωρίς τίποτα να τη γεννάει. Κι εκείνη τη στιγμή νιώθω την ανάγκη να πω δόξα τω Θεώ, γιατί κάπου θέλω να την αναφέρω αυτήν την παράλογη, αιφνίδια καλοσύνη, την αναπάντεχη χαρά.
⚫ Μας νοηματοδοτεί ο θάνατος; Οχι ως ιδέα, αλλά με τη νέα του ταχύτητα.
Δίνει νέο περιεχόμενο στη ζωή μας.
⚫ Εσένα τι περιεχόμενο σου έδωσε;
Μεγαλύτερη εντατικότητα. Να μην αφήσω πολλές εκκρεμότητες.
Η έκφρασή μου και η σχέση μου με τους ανθρώπους διαφοροποιήθηκε κι αυτή.
Και ξέρεις κάτι; Οταν ζεις αυτή την κατάσταση δεν δίνεις και εξετάσεις σε κανέναν.
⚫ Ο καρκίνος θέλει λίγες λέξεις ή πολλές;
Λίγες.
⚫ Τις απαραίτητες;
Αντοχή.
⚫ Μπορεί το αίτημα της ασθένειας να φτιάξει μια νέα ανάγκη ένωσης με τον εαυτό μας, τη ζωή και τον κόσμο; Να γίνει αίτημα για κάτι ενιαίο;
Μπορεί, ναι. Υπό τον όρο όμως ότι δεν θα είναι συνθλιπτική η ασθένεια.
Το παιχνίδι παίζεται στην ένταση και στη διάρκεια.
Αν ο χρόνος όμως είναι με το μέρος σου, αυτό το απευκταίο πράγμα, το κακό της αρρώστιας (πρέπει να το τονίζουμε αυτό), μπορεί να πάρει μια νέα δυναμική.
⚫ Γίνεται σαφής η ανάγκη της αναγνώρισης του Κακού και η οριοθέτησή του από το Καλό; Τίθενται τα μεγέθη με μεγαλύτερη ευκρίνεια;
Ναι. Καταλαβαίνεις καλύτερα την αξία της ζωής, τα πράγματα αποκτούν μεγάλη απλότητα.
Το Καλό είναι να ζεις και το Κακό να μη ζεις. Το Καλό είναι να χαίρεσαι και το Κακό να πονάς.
Τα σύνορα γίνονται πολύ ξεκάθαρα.
⚫ Μπορεί να μετατραπεί η ασθένεια σε σθένος;
Το έχουμε δει να συμβαίνει αυτό σε πολλούς ανθρώπους.
Αλλά επιμένω ότι δεν πρέπει να εξωραΐζουμε ποτέ τον καρκίνο. Να μην εξωραΐζουμε τον πόνο.
⚫ Υπάρχει αποκούμπι;
Μόνο η πίστη μπορεί να το δώσει. Και η αγάπη των ανθρώπων γύρω σου.
Γι’ αυτό ο άρρωστος χρειάζεται ανθρώπινο περιβάλλον.
⚫ Πες μου πώς το εννοείς.
Θα σου μιλήσω προσωπικά. Εχω τέσσερα παιδιά.
Το ζήτημα είναι πώς θα σταθούν δίπλα μου, γιατί πρέπει να σταθούν, δεν μπορούν να αγνοήσουν τι συμβαίνει στον πατέρα τους.
Αλλά χωρίς να συνθλιβούν, χωρίς να στερηθούν τη χαρά της ζωής.
Αυτό είναι το λεπτό θέμα που πρέπει εμείς οι γονείς να το φροντίσουμε.
Να είναι ενήμερα τα παιδιά μας, να ξέρουν, αφού η ζωή δεν είναι μόνο περίπατος.
Να σταθούν, να μάθουν να συμπαραστέκονται, χωρίς να χάσουν το κέφι και τη χαρά της ζωής.
⚫ Να τα αντιμετωπίσεις ως ενήλικα;
Χωρίς αποκρύψεις, αλλά και να τους δώσεις να καταλάβουν ότι η βούλησή σου είναι να ζούνε τη χαρά της ζωής.
Να γίνει ξεκάθαρο στη συνείδησή τους πως αυτό που μου δίνει εμένα, και κάθε πατέρα, τη μεγαλύτερη χαρά είναι να συνεχίσουν εκείνα, χαρούμενα, τη δική τους ζωή.
⚫ Ο καρκινοπαθής να φροντίσει τους δικούς του: μια πράξη ανταπόδοσης;
Για μας που έχουμε παιδιά είναι η αναγκαία πράξη.
Διδάσκουμε τα παιδιά μας με τη ζωή μας, τη χαρά και τη λύπη μας, την αρρώστια μας, με τον θάνατό μας. Με όλα.
⚫ Τι θεωρείς παραπλανητικό βλέμμα στον καρκίνο;
Εχω μια διαρκή αντίσταση σε κάθε προσπάθεια να στρογγυλέψουμε τις αιχμές, να λειάνουμε, να εξωραΐσουμε.
Ο καρκίνος επιβάλλει σκληρό ρεαλισμό. Ο θάνατος δεν εξημερώνεται. Είναι άγριο πράγμα.
Σου θυμίζω την εξαιρετική προσευχή από τη Θεία Λειτουργία: «Χριστιανά τα τέλη της ζωής ημών, ανώδυνα, ανεπαίσχυντα και ειρηνικά».
Ευχή κάθε ανθρώπου είναι να πεθάνει ειρηνικά. Δεν γίνεται πάντα έτσι όμως.
Και μπορεί να συμβεί αυτό που λέει ο κόσμος «βασανίζεται να βγει η ψυχή του».
Ο θάνατος είναι ο μεγάλος εχθρός. Γι’ αυτό θα δεις στην εκκλησία, σ' αυτό το σημείο, να κάνουν όλοι, νέοι και γέροι, τον σταυρό τους.
Παρακαλούν για ένα θάνατο ανώδυνο, ανεπαίσχυντο και ειρηνικό.
⚫ Και η έννοια της Ανάστασης;
Είναι η καρδιά του χριστιανισμού. Αυτή του δίνει όλη την ιδιαιτερότητα: η αιώνια προσδοκία του ανθρώπου.
Σημειωτέον, ότι στο Σύμβολο της Πίστεως, ενώ για όλα τα άλλα λέμε το ρήμα «πιστεύω», για την Ανάσταση λέμε «προσδοκώ.»
Αλλά το να πιστέψεις σ' αυτήν δεν είναι εύκολη υπόθεση. Είναι η μεγάλη προσδοκία, η μεγάλη χαρά.
Εχω γνωρίσει ανθρώπους που η προσδοκία της Ανάστασης νοηματοδοτούσε όλη τους την ύπαρξη. Τους έδινε μια ευφορία.
Ωστόσο, επειδή πάντα ενεδρεύει στα ζητήματα αυτά ο κίνδυνος μιας δωρεάν ποιητικορητορείας, έχω γράψει κάπου, και θα το επαναλάβω και τώρα, ότι δέχομαι να ακούω για την Ανάσταση των νεκρών μόνο από καρκινοπαθείς σε τελικό στάδιο.
Για όλους τους άλλους αυτός ο λόγος μπορεί να είναι κουβέντες του αέρα.
Οταν θα μου μιλάει για την Ανάσταση αυτός, τότε θα ξέρω ότι το εννοεί.
Δεν είναι μια εύκολη πίστη αυτή, μη γελιόμαστε, μην κρυβόμαστε, μην κοροϊδεύουμε εαυτούς και αλλήλους.
Είναι δύσκολη υπόθεση η πίστη, πρέπει να σου δωρηθεί από τον Θεό.
⚫ Η πίστη είναι δώρο;
Ναι, ένα δώρο. Στη χριστιανική σκέψη και παράδοση γίνεται η ουσιώδης διάκριση μεταξύ ομολογίας και πίστεως.
Ομολογώ σημαίνει ότι αναγνωρίζω τις βασικές αλήθειες της χριστιανικής αποκάλυψης.
Το να φτάσω να τις πιστεύω, να γίνει αυτή η ομολογία πίστη, αυτό δεν είναι ανθρώπινο κατόρθωμα.
Είναι ένα δώρο του Θεού σε εκείνον βεβαίως που το αποζητάει.
Η πίστη, και κυρίως το κέντρο της, η πίστη στην Ανάσταση, είναι ακραίο γεγονός, ζητάει από τους ανθρώπους να πιστέψουν ότι αυτό το σώμα, που μπαίνει στον τάφο και το τρώνε τα σκουλήκια και γίνεται γυμνά οστά, θα ξαναζήσει, «εν ετέρα μορφή», ότι θα ζει εις τον αιώνα των αιώνων, ότι στην άλλη ζωή θα βρούμε ξανά τη μάνα μας και τον πατέρα μας.
Είναι κάτι πάρα πολύ ακραίο, πώς να το πιστέψεις αυτό από μόνος σου;
⚫ Ο Θεός είναι περιπέτεια; Βαθαίνοντας στην ιδέα του φθαρτού, μπορείς να αντιληφθείς πιο καθαρά την έννοια του Θεού;
Ο Θεός είναι περιπέτεια για τον σημερινό άνθρωπο. Δεν ήταν πάντα το ίδιο.
Για τους περισσότερους ανθρώπους των περασμένων αιώνων ήταν κάτι αυτονόητο.
Επικρατούσε αυτό που λέμε ο κοινωνιολογικός χριστιανισμός. Χριστιανικές ήταν οι αξίες και οι σημασίες της εποχής, σ' αυτές προσχωρούσαν.
Για τον σημερινό άνθρωπο, τον άνθρωπο δηλαδή της επιστήμης, ο Θεός δεν είναι αυτονόητη ιδέα.
Η πίστη είναι μεγάλη περιπέτεια για τον σημερινό άνθρωπο, τη χάνει και τη βρίσκει, τη θέλει αλλά και αμφιβάλλει, ενσωματώνει την αμφιβολία στην πίστη και ούτω καθ' εξής.
Ωστόσο, η εμπειρία και η επίγνωση του φθαρτού, στο οποίο αναφέρθηκες, είναι κάτι που μηδενίζει τη χειρονομία σου.
Οδηγεί σε ένα «προς τι;», αφού αύριο όλα θα χαθούν, και σε ένα ισχυρό αίσθημα ματαιότητας.
Μπορεί όμως να οδηγήσει και στην αναζήτηση του Θεού.
⚫ Δημιουργώντας μια νέα συνέχεια;
Ναι, πράγματι, αυτό μας τρώει όλους, να συνεχίσουμε να ζούμε.
Ο άνθρωπος έχει ανάγκη την αθανασία. Και το να κάνεις αυτό που κάνουμε εσύ κι εγώ, ας πούμε, το να γράφουμε, ένα κυνήγι της αθανασίας είναι κι αυτό.
Χιμαιρικό, αλλά αυτό είναι. Οι άνθρωποι κάνουν παιδιά, είναι κι αυτό ένα αίτημα αθανασίας.
Ξέρω μια ιστορία, όχι τόσο γνωστή, αλλά πολύ ενδιαφέρουσα: ο Λεβινάς ήτανε στα τελευταία του, είχε πεθάνει η γυναίκα του, ήταν σε καταθλιπτική διάθεση και του λέει ο γιος του: «Τι έχεις, ρε πατέρα; Εχεις δόξα, έχεις παιδιά, παγκόσμια αναγνώριση, γράφουν για σένα. Τι σου λείπει;».
Και απαντάει: «Η αληθινή αθανασία».
Ηθελε να πει ότι δεν μου αρκεί που έβαλα την υπογραφή μου κάτω από ένα κείμενο. Θέλω να ζήσω για πάντα.
⚫ Δεν είναι έπαρση το να μην αναγνωρίζεις το τέλος;
Ναι, αλλά ο άνθρωπος δεν μπορεί να το δεχτεί εύκολα αυτό το τέλος.
⚫ Είσαι φρέσκος παππούς, μόλις σήμερα το έμαθα. Η γέννηση δεν είναι η απάντηση;
Η γέννηση είναι, ναι. Και με συγκινεί πάντα αυτό το στοιχείο της σκέψης της Χάνα Αρεντ, η οποία έδινε μεγάλη έμφαση στο γεγονός ότι οι άνθρωποι γεννούν.
Ως φιλόσοφος της πράξης, έλεγε κάτι πάρα πολύ απλό: για να μπορούν οι άνθρωποι να πράττουν, πρέπει καταρχάς να γεννιούνται.
Γι’ αυτό τονίζει τόσο τη φράση εκείνη του Ησαΐα, που την έχουμε και στα Ευαγγέλια, ότι «παιδίον εγεννήθη ημίν».
Η γέννηση ενός παιδιού αποτελεί χαρμόσυνη είδηση για όλο τον κόσμο («χαρά εν όλω τω κόσμω»), ότι η ζωή συνεχίζεται.
⚫ Η γέννηση είναι αυτή που πατάει τον θάνατο;
Ναι. Τώρα που γεννήθηκε η κόρη της κόρης μου αυτό που ένιωσα δεν ήταν ακριβώς χαρά, ήταν συγκίνηση.
Συγκίνηση κατ' αρχάς που πρόλαβα και την είδα τη μικρή Κλειώ, ότι αξιώθηκα να τη δω, και που η ζωή θα συνεχιστεί.
⚫ Μια εικόνα ευλογίας.
Ναι, αυτή η εικόνα της κόρης μου, που την κρατούσα αγκαλιά, να κρατάει τώρα εκείνη τη δική της κόρη στην αγκαλιά της, είναι πράγματι ευλογία.
Ρωτήσανε κάποτε τον μεγάλο ιστορικό Ερικ Χόμπσμπαουμ αν υπάρχει κάτι σταθερό στην ανθρώπινη Ιστορία.
Και απαντάει ο γέρος: «Ναι, η μάνα με το παιδί στην αγκαλιά».
Στις φυλές του Αμαζονίου, στη σημερινή Ευρώπη, όπου κι αν πας, υπάρχει παντού η σταθερή εικόνα μιας μάνας με ένα παιδί στην αγκαλιά.
⚫ Που εξασφαλίζει τη συνέχεια
.
Ναι, για να την τελειώσουμε αισιόδοξα αυτήν την κουβέντα.
⚫ Να την αφιερώσουμε στους γιατρούς μας; Πες μου τους δικούς σου.
Νίκος Χαρχαλάκης, Σωσάννα Δελήμπαση, Χρήστος Μιχαηλίδης. Οι δικοί σου;
⚫ Νώντας Σαμαντάς, Νίκος Παΐσιος, Μιλτιάδης Τριχάς
Δευτέρα 30 Ιανουαρίου 2017
ΠΟΙΗΜΑΤΑ ΚΑΙ ΜΗΛΑ
Ποιήματα και μήλα
Επί λέξει βιβλιοπωλείο
7 Φεβρουαρίου 2017
και ώρα 8 μ.μ.
Οι ποιητές του http://poets.gr/el/ διαβάζουν ποιήματά τους στα οποία αναφέρεται η λέξη "μήλο".
Οργάνωση -συντονισμός : Mάνια Μεζίτη
Πρόγραμμα εκδήλωσης – Σειρά Ανάγνωσης
Σύντομη εισήγηση για τα ποιήματα που θα διαβάσουμε (τι καταγράφουν, σε τι παραπέμπουν)
- Μάνια Μεζίτη (διαβάζει Μαρία Τοπάλη)
- Χάρις Κοντού
- Παυλίνα Παμπούδη
- Δημήτρης Π. Κρανιώτης
- Ανδρέας Κεντζός
- Ασημίνα Ξηρογιάννη
- Έλενα Πολυγένη (διαβάζει Γιάννη Δούκα)
- Αχιλλέας Κατσαρός
- Αλεξάνδρα Πλαστήρα
- Ελένη Ντούξη (διαβάζει Βασίλη Αμανατίδη)
- Πέτρος Στεφανέας
- Νίκος Φιλντίσης
- Ειρήνη Μαργαρίτη (διαβάζει Μαίρη Κλιγκάτση)
- Δήμητρα Αγγέλου
- Χρήστος Αρμάντο Γκέζος
- Μαρίκα Συμεωνίδου
- Αλέξιος Μάινας
Skype: Χαρίλαος Νικολαΐδης, Κωνσταντίνα Κορρυβάντη, Κωνσταντίνος Παπαχαράλαμπος
- Ελένη Ντούξη (διαβάζει Γιώργο Βέη)
- Χάρης Βλαβιανός
- Έλενα Πολυγένη (διαβάζει Παυλίνα Μάρβιν)
- Νίκος Ερηνάκης
- Φάνης Παπαγεωργίου (διαβάζει Γιάννη Στίγκα)
- Ειρήνη Μαργαρίτη (διαβάζει Μαρία Λαϊνά)
- Σάντι Βασιλείου
- Χάρης Ιωσήφ
- Μαρία Κουλούρη
- Δανάη Σιώζιου
- Λένα Σαμαρά (διαβάζει Δημήτρη Πέτρου)
- Δημήτρης Δημητριάδης
- Όλγα Παπακώστα
- Νάνα Παπαδάκη (?)
****
Εγγραφή σε:
Αναρτήσεις (Atom)