Η ιστορία τραβάει τον δρόμο της/της Ασημίνας Ξηρογιάννη

 πηγή:PROTAGON

http://www.protagon.gr/?i=protagon.el.article&id=14455

Στο βιβλίο της έκφρασης-έκθεσης της Γ' Λυκείου υπάρχει και διδάσκεται στους μαθητές ο λόγος που εκφώνησε ο πρωθυπουργός της Ελλάδας Κωνσταντίνος Καραμανλής το 1979, όταν η Ελλάδα εντάχθηκε στην Ευρωπαϊκή Κοινότητα (Συγκεκριμένα στις 28 Μαΐου 1979 υπογράφτηκε στο Ζάππειο Μέγαρο η συνθήκη «περί προσχωρήσεως της Ελλάδος στην Ευρωπαϊκή Οικονομική Κοινότητα και στην Ευρωπαϊκή Κοινότητα Ατομικής Ενέργειας»). Εκεί λοιπόν ο τότε πρωθυπουργός προσπαθούσε να αποδείξει, με λογικά και συναισθηματικά επιχειρήματα, πόσο τυχερή χώρα ήταν η Ελλάδα που έγινε δεκτή από τους γενναιόδωρους και πλούσιους Ευρωπαίους. Επεσήμαινε την ανάγκη δημιουργίας μιας μεγάλης ευρωπαϊκής οικογένειας όπου οι λαοί θα συνεργάζονταν και θα ζούσαν αρμονικά, ειρηνικά και δημοκρατικά σε ένα κοινό ευρωπαϊκό σπίτι όπου θα κυριαρχούσε η αμοιβαιότητα, η αλληλοεκτίμηση, ο αλληλοσεβασμός και γενικά όλα τα -αλλήλο. Μάλιστα, τόνιζε ότι Ελλάδα μόνο ωφέλη θα είχε από αυτήν την ένωση αφού θα μπορούσε κι αυτή να οικειοποιηθεί όλα τα πλεονεκτήματα που είχαν τα κράτη-μέλη της Ευρώπης και να εξελιχθεί δημιουργικά σε όλα τα επίπεδα.

Διαβαζοντας και αναλύοντας αυτό το κείμενο με τους μαθητές μου λοιπόν εν έτει 2012! Και υπάρχει και η ερώτηση του βιβλίου: «Σε ποιο βαθμό επαληθεύτηκαν ή διαψεύστηκαν οι προσδοκίες του Καραμανλή;», η οποία φαντάζει γελοία, αν την αξιολογήσεις μέσα στο πλαίσιο των ημερών που βιώνουμε εμείς οι Έλληνες ως έθνος. Οι μαθητές μου εξανίστανται και θυμώνουν και πολλάκις βρίζουν για την κατάντια μας που παίρνει σβάρνα και τα νιάτα και τους διαλύει τα όνειρα. Και τί να τους πεις τώρα εσύ;Οτι είχε δικαιο ο Σεφέρης που έλεγε ότι η Ελλάδα τον πληγώνει; Δεν ξεγελιούνται πια οι νέοι. Τα μεγάλα γουρλωμένα μάτια τους σε διαπερνούν και η ψυχή τους πάντα άγρυπνη. Βαθιές αποκλίσεις οικονομικές, μπεκετικά σκηνικά, καλπάζουσα ανεργία, πληθώρα αστέγων, μια Ευρώπη απομακρυσμένη από τις ανθρωπιστικές αξίες, ψυχική αλλοτρίωση του ανθρώπου μέσω του καταναλωτισμού, διαβολή των δημοκρατκών θεσμών και διαδικασιών, θυσίες εθνικές στον βωμό της παγκοσμιοποίησης και της φιλελευθεροποίησης, ηγεμονικές τάσεις κρατών, παρελάσεις φιάσκο (άκου να χρειάζεσαι και πρόσκληση!), τουρκικές φρεγάτες να βολτάρουν στα χωρικά μας ύδατα, θρασύδειλη ηγεσία, διεφθαρμένοι πολιτικοί ταγοί και αδίστακτοι ευρωπαίοι προστάτες, κλαίουσα παιδεία, γενικό ξεπούλημα, μνημόνια της συμφοράς, μέτρα θανάτου για τον λαό (που έχει κι αυτός τις ευθύνες του).
Και μέσα σε όλα αυτά, υπάρχουν και τα βιβλία του (παλιού οργανισμού) ανανεώνονται. Καύτε τα επιτέλους! Τί θα έλεγε σήμερα ο Καραμανλής αν ζούσε; Oι ωραιοποιημένοι λόγοι και τα «ωραιοποιημένα οράματα» ξεπεράστηκαν από την ιστορία, η οποία τραβά πάντα τον δρόμο της, χωρίς να λογαριάζει. Όσο για μας που συναναστρεφόμαστε μοιραία τους νέους, τίποτα δεν μπορούμε να κάνουμε παρά μόνο να μαθαίνουμε από αυτούς.

ΠΕΡΙΠΛΑΝΗΣΗ/ΦΑΚΟΣ ΣΤΟ ΣΤΟΜΑ

 FEE THINKING ZONE
Σκουφά 64 και Γριβαίων, Αθήνα
http://freethinkingzone.gr/


 Π Ε Ρ Ι Π Λ Α Ν Η Σ Η


Η Τετάρτη – 25 Απριλίου 2012 – 7.00 μ.μ.



Μια εκδήλωση με αφορμή το βιβλίο του Χρήστου Χρυσόπουλου
ΦΑΚΟΣ ΣΤΟ ΣΤΟΜΑ
Ένα χρονικό για την Αθήνα

Ο συγγραφέας Χρήστος Χρυσόπουλος και ο σκηνοθέτης Γιάννης Μισουρίδης συνεργάζονται στο
γύρισμα ενός βίντεο με αφορμή το βιβλίο του Χ. Χρυσόπουλου: «Φακός στο στόμα». Στο Free Thinking
Zone θα μιλήσουν για την κοινή αυτή προσπάθεια και για το πώς η «ματιά» δυο δημιουργών που
χειρίζονται διαφορετικά μέσα, συναντιέται στο σημερινό αστικό τοπίο της Αθήνας.
Ο Χρήστος Χρυσόπουλος θα διαβάσει από το βιβλίο του «Φακός στο στόμα» και θα μιλήσει για τη σχέση
της λογοτεχνίας (και ενός συγγραφέα) με την περιπλάνηση, προβάλλοντας φωτογραφίες που τράβηξε στο
κέντρο της πόλης για τις ανάγκες του βιβλίου του.
Ο Γιάννης Μισουρίδης θα προλογίσει την προβολή της ταινίας του «Mieko» (2009, 12’) κατά τη
διάρκεια της οποίας παρακολουθούμε την περιπλάνηση μιας μυστηριώδους γυναίκας από την Ιαπωνία
μέσα στη χειμωνιάτικη Αθήνα και θα μιλήσει για τον τρόπο με τον οποίο «εξάγει» τις ιστορίες του από το
σώμα της πόλης.

Η λογοτεχνική έμπνευση θέλει τον... χώρο της

 ΤΗΣ  ΛΑΜΠΡΙΝΗΣ ΚΟΥΖΕΛΗ

Στο καφέ ή στο σπίτι; Εννέα συγγραφείς μιλούν για το πού προτιμούν να γράφουν

 

 

 

 

Στο πολύβουο αεροδρόμιο της Ζυρίχης, κατά την αναμονή μεταξύ δύο πτήσεων, μια νεαρή γυναίκα γράφει στον φορητό υπολογιστή της. Τα δάχτυλά της πληκτρολογούν δαιμονισμένα. Πλήθη πηγαινοέρχονται, από τα μεγάφωνα ακούγονται ανακοινώσεις σε τρεις γλώσσες, όμως τίποτε δεν φαίνεται να την ενοχλεί. Μοιάζει να νιώθει εντελώς άνετα ανάμεσα σε όλον αυτόν τον κόσμο. Το σώμα της έχει στάση χαλαρή, στο πρόσωπό της διαβάζω την απόλυτη προσήλωση. Ποια είναι; Δημοσιογράφος; Blogger; Ή μήπως –σκέφτομαι με κάποια έξαψη– εμείς που την παρακολουθούμε είμαστε οι ανυποψίαστοι μάρτυρες της γέννησης του επόμενου διεθνούς μπεστ-σέλερ; Γιατί όχι; Μήπως η Τζ. Κ. Ρόουλινγκ, η συγγραφέας του «Χάρι Πότερ» των εκατομμυρίων αντιτύπων, σε δημόσιους χώρους δεν έγραφε τις ιστορίες της; «Τα καφέ», υποστηρίζει κατ’ επανάληψη, «είναι ο καταλληλότερος χώρος για να γράψεις».
Δεν θα μάθω ποτέ τι έγραφε η γυναίκα στη Ζυρίχη, συναντώ όμως όλο και περισσότερους ανθρώπους σε καφέ και σε εστιατόρια, σε σταθμούς, σε χώρους αναμονής, σε πλατείες και σε πάρκα, ακόμη και το βράδυ σε παγκάκια ή στις σκάλες πολυκατοικιών, χωμένους στον φορητό υπολογιστή τους, με τα πρόσωπα φωτισμένα από τη γαλάζια λάμψη της οθόνης. Τι κάνουν; Γράφουν e-mails, ανανεώνουν τη σελίδα τους στο Facebook, συνομιλούν on-line με φίλους τους ή είναι πνευματικοί δημιουργοί εν ώρα εργασίας; Γιατί γράφουν σε δημόσιο χώρο; Είναι σημείο των καιρών; Νέα μόδα; Αναβίωση παλαιότερης τάσης; Κοινωνικό φαινόμενο; Εξυπηρετεί μια βαθύτερη ανάγκη; Οφείλεται σε λόγους πρακτικούς; Είναι διαδικασία κοινωνικοποίησης ή άσκηση εσωστρέφειας; Σχετίζεται με την ηλικία; Με περιστάσεις του βίου; Με το είδος της γραφής που καλλιεργούν; Αισθάνονται βολικά μέσα στον κόσμο; Ενοχλούνται; Τους ενοχλούν;
Ο υπολογιστής, ως σύγχρονο «αξεσουάρ» γραφής, ελκύει εύκολα σήμερα την προσοχή μας, όμως η συγγραφή σε δημόσιο χώρο είναι παγκόσμιο φαινόμενο με ιστορία και παράδοση. Ο Παπαδιαμάντης έγραψε τα περισσότερα διηγήματά του στο «κοινωνικό σπουδαστήριο» της μπακαλοταβέρνας του Καχριμάνη στου Ψυρρή και ο Καρούζος συνέθεσε το μεγαλύτερο μέρος της ποίησής του σε καφενεία. Για ορισμένους ο φλοίσβος της θάλασσας, το τραγούδι των τζιτζίκων και η δροσιά του πλάτανου στο καφενείο ή στην ταβέρνα των καλοκαιρινών διακοπών αποτελούν τον ιδανικό χώρο για τη συγγραφή ενός βιβλίου. Κάποιοι άλλοι επιτυγχάνουν την αυτοσυγκέντρωση στα πολύβουα καφέ με τη δυνατή μουσική. Τα Εξάρχεια, το Κολωνάκι, η Δεξαμενή και παλαιότερα τα καφενεία του Συντάγματος και της Ομονοίας έχουν φιλοξενήσει πάμπολλους έλληνες συγγραφείς εν ώρα δημιουργίας.
«Η πράξη της γραφής έχει διάφορους σκηνικούς χώρους ανάλογα με το είδος της και βέβαια με τον χαρακτήρα του γράφοντος», λέει στο «Βήμα» ο αρχαιολόγος και συγγραφέας Χρήστος Μπουλώτης. Για τον ίδιο, ο ιδιωτικός και ο δημόσιος χώρος οριοθετούν δύο ξεχωριστές δραστηριότητες και ιδιότητες, του επιστήμονα και του λογοτέχνη: «Προσωπικά για εμένα άλλους χώρους απαιτεί ο επιστημονικός-δοκιμιακός λόγος και άλλους ο λογοτεχνικός. Προϋπόθεση για τα αρχαιολογικά μου κείμενα είναι η απόλυτη συγκέντρωση και η σιωπή του γραφείου μου και του σπιτιού μου». Εκεί όμως δεν ευδοκιμεί η λογοτεχνία. «Ασκώ τη λογοτεχνική δραστηριότητα ευκολότερα σε δημόσιους χώρους και ιδίως σε καφέ. Οι θόρυβοι, η πολυκοσμία, οι εναλλασσόμενες εικόνες, τα χρώματα και οι μυρωδιές εισβάλλουν γόνιμα στη λογοτεχνική μου γραφή». Μερικά από τα πιο ώριμα κείμενά του μας αποκαλύπτει ότι έχουν γραφτεί σε τρένα, «από αυτά που διασχίζουν την Ευρώπη από άκρη σε άκρη». Δεν αισθάνεται άβολα όταν δρα λογοτεχνικά εν μέσω πλήθους. «Μπορώ και απομονώνομαι σαν να είμαι ο μοναδικός “ταξιδιώτης” του κόσμου. Καμιά φορά όμως τα λοξά ή περίεργα βλέμματα με γοητεύουν, με τον τρόπο που μας γοητεύει η πρόκληση».
Αυτός ο διαχωρισμός λειτουργεί και για τον Γιώργο Ξενάριο, ο οποίος μας λέει ότι πάντοτε έγραφε τα πεζά του σε καφενεία. «Το σπίτι το είχα για όλες τις άλλες δουλειές, για την κριτική, τη μετάφραση, τη διδασκαλία. Δεν μπορούσα να γράψω εκεί. Ο οικιακός χώρος είχε κάτι πιο “υπηρεσιακό”, το καφενείο είχε κάτι πιο θερμό, πιο ελεύθερο, που διευκόλυνε τη λογοτεχνική δημιουργία». Την περασμένη δεκαετία, μόνιμος κάτοικος στην περιοχή του Λόφου του Στρέφη, κατέβαινε με το τετράδιο και το στιλό του στο καφέ-μπαρ «Παρασκήνιο» στην Καλλιδρομίου και έγραφε. Η φασαρία γύρω δεν τον αποσυντονίζει. «Ο θόρυβος των μαγαζιών λειτουργεί για μένα ως ηχητικό τέμπο που με βοηθά να απομονωθώ και να γράψω. Η έξοδος για καφέ για μένα σημαίνει γράψιμο», εξηγεί και διευκρινίζει: «Οταν εργάζεσαι πολλές ώρες στο σπίτι και είσαι άνθρωπος από ιδιοσυγκρασία εξωστρεφής, αναζητάς την επαφή με τον κόσμο. Η λογοτεχνική δραστηριότητα σε έναν δημόσιο χώρο συνδυάζει τη βαθύτερη ατομικότητα που επιζητεί το γράψιμο με τη βαθύτερη κοινωνικότητα που ζητάει ο εαυτός».
Αντιθέτως για τη Ρέα Γαλανάκη, απαραίτητη προϋπόθεση για να γράψει είναι να βρίσκεται σε χώρο ιδιωτικό. «Χρειάζομαι απόλυτη αυτοσυγκέντρωση και ησυχία και πρέπει να έχω μπροστά μου πέντε ώρες ελεύθερες χωρίς να με διακόψει κανείς», μας λέει. Γράφει στο σπίτι, κάποτε ακούγοντας κλασική μουσική, συχνότερα όμως μέσα στην απόλυτη σιωπή. Σε δημόσιο χώρο αποφεύγει ακόμη και να κρατήσει σημειώσεις. «Ντρέπομαι να βγάλω σημειωματάριο και να αρχίσω να γράφω σε δημόσιο χώρο. Μου φαίνεται κάπως ναρκισσιστικό. Γι’ αυτό, αν μου έρχονται κάποιες σκέψεις για το βιβλίο που γράφω, προσπαθώ να τις φυλάξω στον νου μου, να τις κρατήσω για να τις καταγράψω αργότερα στο σπίτι». Δεν έχει άδικο: ο Χέμινγκγουεϊ, ο Σαρτρ και η Μποβουάρ που δόξασαν τα καφέ και τα μπιστρό του παρισινού μπουλβάρ Σεν Ζερμέν κάνοντάς τα δημόσια «γραφεία» τους υποδύονταν ταυτόχρονα έναν ρόλο, έπαιρναν μια πόζα, έδιναν μια παράσταση, πρόβαλλαν δημόσια την εικόνα του συγγραφέα-διανοουμένου. «Μπορεί να μην είναι ναρκισσιστικό, άλλωστε πολλοί γράφουν σε δημόσιο χώρο, αλλά εγώ έτσι το αισθάνομαι», συνεχίζει η Ρέα Γαλανάκη, «το κύριο όμως είναι ότι προσωπικά χρειάζομαι απόλυτη αυτοσυγκέντρωση για να γράψω», επαναλαμβάνει.
Του είναι εντελώς αδύνατον να γράψει σε δημόσιο χώρο μάς λέει και ο Χρήστος Αστερίου. «Θέλω απόλυτη ηρεμία. Η συγγραφή είναι μια παντελώς μοναχική διαδικασία. Γράφω στο σπίτι, χωρίς μουσική, κάποιες φορές κλείνω και τα παντζούρια για να μη με αποσπά η θέα». Όταν είναι έξω παρατηρεί τον κόσμο και περιστασιακά κρατά σημειώσεις σε πρόχειρα κομμάτια χαρτί ή σε χαρτοπετσέτες. Σημειωματάριο δεν κουβαλά μαζί του. «Ξέρω ότι ακούγεται παράξενο για συγγραφέα, αλλά συνήθως δεν έχω μαζί μου ούτε στιλό», λέει ο σαραντάχρονος πεζογράφος.
Από ανάγκη άρχισε να γράφει σε δημόσιους χώρους ο τριαντάχρονος κύπριος συγγραφέας Κυριάκος Μαργαρίτης, πριν από δώδεκα χρόνια, όταν υπηρετούσε στον στρατό. «Σιγά σιγά, άρχισα να κουβαλώ τετράδια σε καφετέριες ή μπιραρίες, συνήθεια που καλλιεργήθηκε σε υπερβολικό βαθμό όταν ήρθα στην Αθήνα. Είχα εντοπίσει συγκεκριμένα μαγαζιά στο κέντρο της πόλης στα οποία είχα “κατανείμει” τις συγγραφικές μου δραστηριότητες: αλλού κρατούσα σημειώσεις για μυθιστόρημα, αλλού έγραφα ημερολόγιο, αλλού την αλληλογραφία μου. Η παρουσία των ανθρώπων, η μουσική, η σχετική βοή σε τέτοιους χώρους δεν με ενόχλησε ποτέ, αντιθέτως με έκανε να νιώθω πιο ασφαλής». H παμπ «Red Lion» στα Ιλίσια και το «Kαφεκούτι» της Σόλωνος ήταν μόνιμα συγγραφικά στέκια του. Πλέον, γράφει όλο και λιγότερο σε δημόσιους χώρους. «Φταίνε οι μοναχικοί περίπατοι, στοιχείο ζωτικό για το γράψιμό μου. Ένας καφές ή ένα ποτό στην πορεία είναι πάντα καλοδεχούμενα και συνοδεύονται ιδανικά από σκόρπιες σημειώσεις».

Ο Χρήστος Χωμενίδης κατέληξε να γράφει σε δημόσιους χώρους επίσης από ανάγκη. Ακολούθησε όμως την αντίστροφη πορεία από τον Μαργαρίτη. «Οταν ήμουν μικρός, εκεί γύρω στα είκοσι, για να γράψω έπρεπε να είμαι στο δωμάτιό μου, κλειδωμένος, και να είναι νύχτα, ώστε να μην έρθει να με διακόψει κανείς. Είχα την εντύπωση ότι οποιοσδήποτε περισπασμός μπορούσε να μου χαλάσει τον οίστρο. Όσο μεγαλώνω γίνομαι πιο βολικός» μας εξομολογήθηκε. Εγραψε το τελευταίο βιβλίο του σε καφέ, στο «Floral» στα Εξάρχεια, σε άλλο στην Κέρκυρα και σε ένα τρίτο στην Αθήνα που κρατά μυστικό. Οι λόγοι ήταν πρακτικοί. «Δεν μπορώ να γράψω χωρίς τσιγάρο». Εχει όμως ένα μικρό παιδί στο σπίτι που δεν είναι σωστό να μεγαλώνει μέσα στον καπνό. Ετσι ο μπαμπάς-συγγραφέας, ελλείψει άλλου χώρου, καταφεύγει σε καφέ, με το λάπτοπ του και τα ακουστικά του. «Είναι ωραία, έχεις την αίσθηση ότι πας στη δουλειά σου», λέει, «είναι καλύτερα να γράφεις φορώντας παπούτσια παρά με τις πιτζάμες σου».
Πολύ δύσκολα θα έγραφε σε δημόσιο χώρο η Ιωάννα Μπουραζοπούλου. Για να λειτουργήσει ως συγγραφέας, της είναι απαραίτητη η ιδιωτικότητα, η απομόνωση. Ναι, κρατά σημειώσεις σε καφέ και σε εστιατόρια και δεν της είναι ανοίκεια η εικόνα κάποιου που γράφει σε δημόσιο χώρο. «Σήμερα όλοι είναι ένα με ένα λάπτοπ και κάτι κάνουν, είναι πολύ συνηθισμένο να βλέπεις κάποιον να γράφει στον υπολογιστή του σε ένα καφέ, δεν αποτελεί θέαμα, δεν είναι κάτι αξιοπρόσεκτο» παραδέχεται, αλλά η ιδέα του γράφειν δημοσίως προσωπικά τής είναι πολύ ξένη. «Σε τρία χρόνια, στο κοινόβιο όπου θα βρεθούμε όλοι μαζί λόγω της οικονομικής εξαθλίωσης, αναγκαστικά θα γράφω δημοσίως», λέει με πικρό χιούμορ.
Τον δημόσιο χώρο χρησιμοποιεί κατεξοχήν ως τόπο δημιουργίας η νεαρή ποιήτρια Κρυστάλλη Γλυνιαδάκη γιατί δεν ξέρει πότε θα την επισκεφθεί η έμπνευση. «Κυκλοφορώ μονίμως με ένα σημειωματάριο γιατί δεν ξέρω πότε θα μου έρθει το κίνητρο να γράψω. Εχω γράψει σε καφέ νοσοκομείων, σε μπαρ, σε στάσεις λεωφορείων». Κατά τα τρία τέταρτα, τα ποιήματά της γράφονται σε χώρους κοινόχρηστους, δημόσιους. Επειτα, στην ησυχία του σπιτιού της, μακριά από τη φασαρία των δημόσιων χώρων, διαβάζει, ελέγχει τον ρυθμό της γλώσσας και να κάνει διορθώσεις. «Ποτέ δεν έχω νιώσει αμήχανα», απαντά όταν τη ρωτάμε αν αισθάνεται ότι γίνεται αντικείμενο της παρατήρησης του βλέμματος των γύρω. «Ίσα, ίσα, πολλές φορές πράγματα που βλέπω, που ακούω, που μυρίζω στον χώρο που βρίσκομαι μπαίνουν στο ποίημα, σαν να καρφιτσώνονται στον χώρο και στον χρόνο, και μετά μιλώ για το οικουμενικό που θέλω εκφράσω».
Περιστασιακά, εξ ανάγκης και μόνο αν δεν γίνεται διαφορετικά γράφει σε δημόσιο χώρο ο Χρήστος Χρυσόπουλος. Δεν μπορεί μάλιστα να γράψει πουθενά αλλού εκτός από το σπίτι του στην Αθήνα. Ξυπνάει πριν από το χάραμα, όταν ακόμη το σπίτι είναι σιωπηλό, και εργάζεται στο γραφείο του, σε έναν χώρο ουδέτερο, χωρίς πίνακες στους τοίχους, χωρίς post-it με υπομνήσεις κολλημένα τριγύρω, χωρίς μουσική. Μέσα στην απόλυτη ησυχία ξαναπιάνει το νήμα της αφήγησης από το σημείο που το άφησε την προηγούμενη μέρα. Κάποτε, στη διάρκεια ταξιδιού του στη Μάλτα χρειάστηκε να γράψει ένα κείμενο για ελληνικό περιοδικό. Το έγραψε στο καφέ που έπαιρνε το πρωινό του. «Δεν με ενοχλεί ο κόσμος», διευκρινίζει, όμως κατά κανόνα βρίσκει ότι οι δημόσιοι χώροι «έχουν πολλή φασαρία, πολλή μουσική, δεν είναι ευεπίφοροι για να λειτουργήσει η δημιουργική φαντασία». Αποτελούν κυρίως χώρους από τους οποίους αποθησαυρίζει εμπειρίες. Η γραφή του προκύπτει από την παρατήρηση στον δημόσιο χώρο. «Η πόλη φιλοξενεί πολύ κείμενο» μας λέει και, όταν γράφει σε δημόσιο χώρο, αισθάνεται ότι ο περισπασμός δεν προέρχεται από την κίνηση, τον κόσμο και τους θορύβους αλλά από το γράψιμο καθαυτό, γιατί αποσπά την προσοχή του από όσα διαδραματίζονται γύρω του και ως συγγραφέας αισθάνεται «ότι χάνω κάτι που συμβαίνει εκείνη την ώρα εκεί».


ΠΗΓΗ:TO BHMA/ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΣ
             ΠΡΩΤΗ ΔΗΜΟΣΙΕΥΣΗ  11/04/2012, 14:22
            

ΤΑΣΟΣ ΛΕΙΒΑΔΙΤΗΣ : O EΞΑΝΘΡΩΠΙΣΜΟΣ ΤΩΝ ΛΕΞΕΩΝ

ΓΡΑΦΕΙ Η ΑΣΗΜΙΝΑ ΞΗΡΟΓΙΑΝΝΗ



  Πρωτοσυνάντησα τον ποιητή στα φοιτητικά μου χρόνια,τότε που γίνονταν οι όμορφες πνευματικές ζυμώσεις,τότε που άρχιζα δειλά δειλά να λαμβάνω μέρος σε διάφορους λογοτεχνικούς διαγωνισμούς.Ήταν στο σπίτι μιας φίλης,όπου, ξεφυλλίζοντας βιβλία,έπεσα πάνω στο ποίημα που είχε γράψει για τον Καβάφη:

Nύχτες ακόλαστες,πιοτά,σφοδρά συμπλέγματα,γιγάντιες,
σα θόλοι ναού ηδονές.Κι άγνωστες,περ΄από κάθε πρόσχημα,
τραχιές,σα νίκες,αμαρτίες.
Και το πρωί επέστρεφε μόνος κι εξαντλημένος κι ώριμος
κομίζοντας,σα μια καινούργια αγνότητα,το νέο αμαρτωλό
του ποίημα.

Ενθουσιάστηκα μ΄αυτό.Ως φοιτήτρια φιλολογίας  τότε μελετούσα  πολύ ποίηση και ο Καβάφης είχε τα πρωτεία στις μελέτες μου και με γοήτευε η γραφή του.Αρα,συναντούσα για πρώτη φορά έναν ποιητή,το Λειβαδίτη που ΄χε γραψει ένα υπέροχο ποίημα για τον δικό μου αγαπημενο ποιητή.Και μάλιστα υφολογικά  εκείνο το ποίημα  έμοιαζε με τα ποιήματα του  Καβάφη.Αυτό ήταν!Από τότε ξεκίνησα να διαβάζω Λειβαδίτη και ,όσο ήμουν φοιτήτρια περίμενα εναγωνίως κάτι  να ακούσω γι΄αυτόν από τους καθηγητές μας στο μάθημα της Λογοτεχνίας,αλλά δεν άκουσα ποτέ τίποτα.Ούτε λέξη.Και το λέω με παράπονο αυτό.
Από τότε ως σήμερα δεν έπαψα να επιστρέφω στο έργο του Λειβαδίτη.Απλά γιατί δεν μπορείς να μην επιστρέφεις στην ομορφιά.
Όμως,τί σημαίνει για μένα αυτή η ποίηση και γιατί με αφορά...Είναι μια ποίηση που νιώθω κάθε φορά ότι με κοιτά βαθιά μέσα στα μάτια.Μια ποίηση που με ξεγυμνώνει  και με αναγκάζει να βλέπω  μέσα μου Παλεύοντας και γω όλα τα χρόνια με την τέχνη του λόγου,έχοντας την αγωνία της γραφής,προσπαθώντας να  βρω τη δική μου φωνή,και ερχόμενη σε επαφή με διάφορους ποιητές,φτάνω να πω ότι ο Λειβαδίτης μου δίνει μαθήματα ποιητικής τέχνης:απλότητα,διαύγεια,καθαρότητα.
Ποίηση χωρίς περιττά στολίδια,εύστοχη,δεόντως υπαινικτική και διεισδυτική.Ποίηση που στοχεύει στο καθολικό,που μετατρέπει το ατομικό βίωμα σε καθολικό.Η απλότητα είναι πάντα ζητούμενο του ποιητή

Παραθέτω στίχους από το αυτοαναφορικό ποίημα Απλή Κουβέντα:
 
    Θα θελα να μιλήσω απλά
    όπως ξεκουμπώνει κανείς
    το πουκάμισό του και
    δείχνει ένα παλιό σημάδι.

Και στο τέλος του ποιήματος:

    Μας φτάνει να μιλήσουμε απλά
    όπως πεινάει κανείς απλά
    όπως αγαπάει
    όπως πεθαίνουμε απλά.

Υπάρχει μάλιστα και ποίημα  με τίτλο:<Απλοί στίχοι>:

    'Eνα σπίτι για να γεννηθείς
    ένα δέντρο για  ν΄ανασάνεις
    ένας στίχος για να κρυφτείς
    κι ο κόσμος για να πεθάνεις.

Ειλικρινής,ατόφιος ,άμεσος...κυρίως στα ολιγόστιχα ποιήματά του.

Συχνά αυτοαναφορικός:

<Εκοψα μικρά μικρά κομματάκια τον εαυτό μου
και τον μοίρασα στα σκυλιά.Τώρα κάθομαι μές στη νύχτα
και σκέφτομαι πως ίσως πια μπορώ να γράψω ένα στίχο αληθινό>.
<Κι η ποίηση είναι ένα θανάσιμο παιχνίδι που τα χάνεις όλα>,
λέει στο θανάσιμο παιχνίδι του>
Κι αλλού: Κι η ποίηση είναι μια μεγάλη αλήθεια που την ανακαλύπτεις
ύστερα από χρόνια όταν δεν μπορεί να σου χρησιμεύσει πια σε τίποτα

Στον <'Ανθρωπο με το Ταμπούρλο>[ένα κείμενο που ονειρεύομαι κάποτε
να δραματοποιήσω] μιλάει για το ρόλο και την αποστολή του ποιητή.

 Το δεύτερο στοιχείο που σημειώνω είναι οι ΕΠΙΚΙΝΔΥΝΟΙ ΣΤΙΧΟΙ του,όπως τους αποκαλώ,και εξηγούμαι αμέσως.Στίχοι που προκαλούν σοκ,στίχοι που λειτουργούν ως μικρά πυροτεχνήματα/μικρές βόμβες  και τους συναντούμε  στο τέλος των ποιημάτων.Εκεί που΄χω βολευτεί μέσα στο ποίημα,έρχεται και μού ταράζει τα νερά,με ξεβολεύει ,με ανατρέπει εν τέλει.Μπορεί να μην θυμάμαι καλά  ολόκληρο  το ποίημα,όμως  κάποιοι στίχοι παντού και πάντα με συντροφεύουν :

*Κύριε,αδίκησες τους ποιητές δίνοντάς τους μόνο έναν κόσμο
*Μια μέρα θα βρέχει και θα πεθάνω από νοσταλγία.                                                                                       *Κι ίσως θα πρέπει να χαθείς ολότελα για να μάθεις κάποτε ποιος       είσαι                                                                                                                                                                                   *Ω εσείς που ναυαγήσατε σε θάλασσες που δεν ταξιδέψατε ποτέ.                                                                   *Ο κόσμος μόνο όταν τον μοιράζεσαι υπάρχει.                                                                                           *Μόνο αφήστε με μες στο όνειρο,γιατί εκεί κανείς δεν πεθαίνει                                                                                                                                                                     *.Κι η ποίηση είναι η λέξη που αποσιωπήθηκε για να μας οδηγεί σε ουράνιες
παρανοήσεις.
*Τα πιο ωραία ποιήματα δεν θα γραφτούν ποτέ.

  Το τρίτο στοιχείο που με γοητεύει στο εργο του είναι το  κοινωνικό πρόσωπο
της πολύπλευρης ποίησής του σε συνδυασμό με μια βαθιά ανθρωπιά και τρυφερότητα
που το διακατέχει.Πιστεύω ότι ο Λειβαδίτης αγαπά  βαθιά τον άνθρωπο και τις πράξεις
του,γι΄αυτό και τον τοποθετεί στο κέντρο του ποιητικού του σύμπαντος.Kατανοεί και ερμηνεύει συχνά τους ήρωες των ποιημάτων του,θίγοντας πάντα τη υπαρξιακή τους αγωνία.

(Για να κάνω μια σύνδεση με το σήμερα,και επειδή ο ποιητής συνδιαλεγόταν διαρκώς με την εποχή του,ας αναλογιστούμε τώρα όλοι εδώ,δεδομένης,απ΄τη μια της κοινωνικής διάστασης της ποίησής του ,και απ΄την άλλη δεδομένης της εκρυθμης κοινωνικοπολιτικής κατάστασης που βιώνουμε,ΤΙ ΠΟΙΗΜΑΤΑ ΘΑ 'ΕΓΡΑΦΕ ο Λειβαδίτης αν ζουσε)

Διακρίνω μια ουμανιστική διάθεση στα έργα του.Και γράφει:

To βράδυ έχω βρει έναν τρόπο να κοιμάμαι/τους συγχωρώ όλους έναν έναν

Και από το ποίημα Μη σημαδέψεις τη καρδιά μου :

Και όταν σου πουν να με πυροβολήσεις
χτύπα με αλλού
μη σημαδέψεις την καρδιά μου
Κάπου βαθιά μέσα της ζει το παιδικό σου πρόσωπο
Δεν θα΄θελα να το λαβώσεις.

Ο Λειβαδίτης ,συνδιαλεγόμενος με την ταραγμένη εποχή του,την πραγματικότητα,αλλά
και το όνειρο,περιδιαβαίνει<ανυπεράσπιστος και ωραίος> μέσα στην ποίηση,και πιστεύω
ότι κάνει λέξεις το ανείπωτο τελικά και ας είναι αυτό που φοβάται.Το έργο του μου δίνει
την αίσθηση της ολότητας ...Όσο για το ύφος του...βαθιά εξομολογητικοί μονόλογοι και
αφηγήσεις γεμάτες αλήθεια.Εκτιμά ,ωστόσο και τη σιωπή:Ο λόγος είναι μάταιος αν δεν κρατά μέσα του τη σιωπή>,γράφει.Και αλλού:<Η σιωπή είναι η μόνη ελευθερία>Και για την γυναίκα μιλάει και για τον έρωτα μιλάει συνέχεια με ψυχή ανοιχτή και βλέμμα καθαρό.Οι Πολύτιμοι Στίχοι
του πολύτιμοι για μένα οδηγοί:<Αν δεν πεθαίνουμε ο ένας για τον άλλο,είμαστε κιόλας
νεκροί>
Κάπως έτσι αφουγκράζομαι τον Λειβαδίτη και τον φέρω μέσα μου αξία ακέραια.Και τολμώ να μιλήσω για εξανθρωπισμό των λέξεων.Πατώ στα ίχνη του  ξέροντας ότι, αν και< θα πεθαίνω κάθε μερα>,
εγώ θα εξακολουθώ να γραφω στίχους.

Να!Τώρα δα γράφω στίχους απ΄τους στίχους  του:

AN  ΘΕΛΕΙΣ ΝΑ ΛΕΓΕΣΑΙ ΑΝΘΡΩΠΟΣ,
ΑΛΛΑ ΚΙ ΑΝ ΕΥΕΛΠΙΣΤΕΙΣ ΝΑ ΓΙΝΕΙΣ ΠΟΙΗΤΗΣ
ΚΑΙ ΝΑ ΓΡΑΨΕΙΣ ΚΑΠΟΤΕ ΕΝΑΝ ΣΤΙΧΟ ΑΛΗΘΙΝΟ,
ΠΡΕΠΕΙ ΝΑ ΔΙΑΒΑΖΕΙΣ ΤΑΣΟ ΛΕΙΒΑΔΙΤΗ.

[Η ομιλία της  Ασημίνας Ξηρογιάννη στα πλαίσια του δέκατου κύκλου της εκδήλωσης ΠΟΙΗΤΕΣ ΣΤΗ ΣΚΙΑ,αφιερωμένη στον Τάσο Λειβαδίτη ,που διοργάνωσαν οι εκδόσεις Γαβριηλίδη και η ΕΡΑ/5 ΑΠΡΊΛΗ 2012]
                                                                      

BAΓΙΑ ΚΑΛΦΑ - ΠΟΙΗΜΑΤΑ

 

ΕΓΚΡΑΤΕΙΑ

Είναι ένα μυαλό
Αφημένο στο τραπέζι
Άθικτο

Μια καρδιά
Κι αυτή άθικτη

Κι ένα σώμα
Δύο μέτρα άπ΄τα χέρια σου

Βαθιά  θιγμένο

*******

ΑΜΗΧΑΝΙΑ ΄Η ΓΚΡΟ ΠΛΑΝ

Πάρε το σώμα σου
Με δυσκολεύει
Είναι τόσο υπαρκτό
Σκοντάφτω στους ώμους σου
Δεν βρίσκω τον ήλιο
Να βγω

Κι όλο κάτι τέτοια σου λέω
Ασυνάρτητα

***********

ΠΟΙΗΣΗ

Όπως όταν βάζεις την τελευταία πινελιά
Σ΄έναν κατάλευκο πίνακα

************

ΑΝΘΟΛΟΓΙΑ ΘΑΝΑΤΟΥ


Τα επικίνδυνα ποιήματα
Τα ξέρεις,σε τραβάνε
Στο άπειρο
Το χάος
Το μηδέν

Χωρίς πρόσωπο

Είναι αυτά που
Σκίζεις ένα κάθετο πρωί
Και κάνεις πως
Ποτέ δεν υπήρξαν

************

ΣΥΝΟΔΕΙΑ

Κι ύστερα γίνεσαι
Πιο κυνικός  κι απ΄το φεγγάρι
Πιο μόνος κι απ΄την παλάμη  σου

Άηχος

Σχεδόν χρόνος

**************

ΨΥΧΡΟ

Ο  ποιητής
Είναι αδίστακτος
Περνά
Πάνω άπ΄τα ανυποψίαστα ποιήματα
Περιεργάζεται προσεκτικά
Ένα προς ένα
Τα μέλη
-Νεογέννητες λέξεις-

Μες στο χέρι του πιάνει τα καχεκτικά

Και τα πνίγει

[Από την Ποιητική Συλλογή Απλά Πράγματα,
Γαβριηλίδης 2012]

ΤΑ ΠΑΙΔΙΑ ΓΡΑΦΟΥΝ ΘΕΑΤΡΟ

 Αγαπητοί φίλοι,

το varelaki παρουσιάζει άλλο ένα θεατρικό εργάκι που γραφτηκε με κέφι και μεράκι από παιδιά για τα παιδιά

 Σήμερα ανέβηκε στο site της Πρωτοβάθμιας Β' Αθήνας και το 2ο θεατρικό που έγραψαν οι μαθητές  της Γ' στο ολοήμερο με την δασκάλα της θεατρικής αγωγής,την συνάδελφο,κ.Σπυριδούλα Μπιρπίλη. Μπορείτε να το κατεβάσετε και να το διαβάσετε εδώ.

http://www.dipevath.gr/index.php/anakoinwseis-sx-monadwn.html

<Τις περισσότερες φορές όταν μιλάμε για σχολικό εκφοβισμό (bullying) το μυαλό μας πάει στο θύμα. Εμείς είδαμε τα πράγματα από την πλευρά του ''Κακού''...Είναι πάντα ο θύτης ''κακός'' ή έχει λόγο που φέρεται έτσι; Και πώς θα βοηθήσουν οι Κακοί των παραμυθιών το ''Κακό'' παιδί;>,προλογίζει η κ.Μπιρπίλη.

Καλή ανάγνωση!

ΕΙΜΑΣΤΕ ΦΤΙΑΓΜΕΝΟΙ ΑΠΟ ΤΗΝ ΥΛΗ ΤΩΝ ΟΝΕΙΡΩΝ;

 ...γράφει η Ασημίνα Ξηρογιάννη

Αγαπητοί αναγνώστες, το  VARELAKI  έχει την χαρά να παρουσιάσει το  έργο που έγραψε η συνάδελφος Θεατρολόγος Σπυριδούλα Μπιρπίλη με τους μαθητές της του Στ2 τμήματος του 1ου Δημοτικού Σχολείου  Ν.Ψυχικού!Στηρίζουμε τις όμορφες και ελπιδοφόρες  προσπάθειες ,τις έχουμε ανάγκη σε  τέτοιες εποχές!Το έργο ανέβηκε στην ιστοσελίδα της Πρωτοβάθμιας  Εκπαίδευσης Β' Αθήνας, από όπου μπορείτε και να το διαβάσετε. Γιατί,όπως σημειώνει και η κ.Μπιρπίλη,<< στους δύσκολους καιρούς που διανύουμε τα όνειρα μάς χρειάζονται και γιατί όπως φαίνεται τα παιδιά αντιλαμβάνονται πλήρως τι συμβαίνει.>>


http://www.dipevath.gr/index.php/anakoinwseis-sx-monadwn/2944-paramythi.html

ΘΟΔΩΡΗΣ ΒΟΡΙΑΣ - ΠΟΙΗΜΑΤΑ

ΦΩΤΟΓΡΑΦΙΑ

Σκιές στο πρόσωπό σου,
σκοτάδια
σου αγκαλιάζουνε τα μάτια
κι εγώ θέλω
τ΄άστρα σου ν΄αγναντέψω.

Σε μια φωτογραφία
πως να  χωρέσει  λίγος έρωτας,
κι απ΄το κορμί σου
να στάξει μια σταγόνα
θηλυκότητας
στα δάχτυλά μου.


******


Εμείς υπάρχουμε

Εμείς υπάρχουμε για να βουλώνουμε
Τις χαραμάδες στα παραθύρια των φιλοσόφων
Εμείς υπάρχουμε ανάμεσα στους άλλους
Για να μας δείχνουν με το δάχτυλο
Εμείς τρεφόμαστε από λοξές ματιές
Από κρύα αγγίγματα

Εμείς ζητάμε
Τί άραγε ζητάμε;
Έναν έρωτα
Μια πατρίδα στα όνειρά μας
Ένα στίχο να κυλάει
Ένα στίχο να δακρύσουμε
Να ζεσταθούμε αδέρφια ποιητές  


*******

ΑΜΦΙΒΟΛΙΑ

Σκύβω πάλι μέσα μου
να σκάψω, να βρω στίχους
κι  όλο αμφιβάλλω...
θ΄αναδυθούν ξανά
πίσω στο φως;


*********


Μη σπαταλήσεις όλα τα όνειρά σου

Μη σπαταλήσεις όλα τα όνειρά σου
μονάχα σε μια νύχτα.

Φύλαξε κάτι για τη νύχτα-φωτιά,
να 'χεις κι εσύ ν' ανάψεις
ένα δαυλό για το δρόμο.

Φύλαξε κάτι για μια νύχτα απόγνωσης
-που η ψυχή θα λαχταράει-
να 'χεις να στρώσεις δίπλα σου
κορμί και πόθο,
ιδρώτα ν' ανταλλάξεις.

Φύλαξε κάτι για μια νύχτα πόνου,
στίχους να κάνεις τα όνειρα,
να 'χεις να σκάβεις μέσα στην καρδιά,
να μην πνιγείς,
πάτο να βρεις για να πατήσεις.

Φύλαξε κάτι για το τέλος.
Πρώτα θα φύγει η ψυχή,
μετά το χούι
κι ύστερα τ' όνειρο.



******



Ρωγμές γεννούν τη νύχτα

Απόψε για σένα τρυπιέται
το σκοτάδι απ' το φεγγάρι.
Οι δρόμοι της Σαλονίκης παραμονεύουν
κι εσύ μαραίνεσαι με μια ζωή στην ταμπακιέρα
που δε σε κόφτει πώς να τη στρίψεις άφιλτρο
κι αφήνεις να στη φουμάρουν τυχοδιώκτες.

Δεν είναι γι' άλλον
τα φώτα των μακρινών χωριών
που τρεμοπαίζουν,
για σένα γεννήθηκε η νύχτα.

Αν ξεκολλήσεις απ' τις σπασμένες πλάκες
των πεζοδρομίων
-κι οι τοκογλύφοι χάσουν ένα σίγουρο χαρτί-
τότε θα δεις θεούς και δαίμονες
να τριγυρνάνε στ' απόμερα σοκάκια.

Θα δεις τη νύχτα να ξεπετιέται
απ' τις ρωγμές παλιόσπιτων διατηρητέων
και θ' ανασάνεις, στα γεννητούρια,
τ' αρώματα των νυχτολούλουδων.

TWEET_STORIES

Open Book

#TWEET_STORIES: Λογοτεχνία σε 140 χαρακτήρες (ανοικτή πρόσκληση συμμετοχής)

Η καθημερινή συμμετοχή στα κοινωνικά δίκτυα έχει επιφέρει νέες συνήθειες στον τρόπο έκφρασης, με κύριο χαρακτηριστικό τον συμπυκνωμένο λόγο. Κλασικότερο παράδειγμα όλων το Twitter με το όριο των 140 χαρακτήρων ανά δημοσίευση.
Μικρά κείμενα, κοφτές φράσεις, πεπερασμένος αριθμός λέξεων, που όμως εμπεριέχουν όλες τις ιδέες, την έμπνευση και τα νοήματα της νέας εποχής.

Το ερώτημα είναι αν η λογοτεχνία μπορεί να λειτουργήσει στο ασφυκτικό πλαίσιο της πολύ μικρής φόρμας των κοινωνικών δικτύων. Το συγγραφικό ταλέντο ξεχειλίζει στο διαδίκτυο, οπότε ας αποπειραθούμε να συλλέξουμε πρωτότυπες ιστορίες που χωράνε σε 140 χαρακτήρες. Άλλωστε, ο μεγάλος Ernest Hemingway έγραψε την πιο διάσημη μικρή ιστορία με μόλις 6 λέξεις ή αλλιώς με 33 χαρακτήρες: "For sale: baby shoes, never worn."

Γράψτε ένα ολοκληρωμένο μικροδιήγημα με ελεύθερο θέμα έως 140 χαρακτήρες (όπως οι αναρτήσεις του Twitter - όχι 140 λέξεις) και στείλτε το με e-mail στην ηλεκτρονική διεύθυνση tweet.stories.gr@gmail.com  για να υποβάλλετε συμμετοχή στην ψηφιακή συλλογή TWEET STORIES.

Τα καλύτερα μικροδιηγήματα που θα επιλεγούν, θα εκδοθούν από την ανοικτή βιβλιοθήκη OPENBOOK [www.openbook.gr] σε ψηφιακό βιβλίο (e-book), που θα διατεθεί ελεύθερα στο διαδίκτυο με άδεια Creative Commons.

Προθεσμία υποβολής συμμετοχών είναι η 31η Μαΐου 2012.

Σημείωση: Οι 140 χαρακτήρες αφορούν γράμματα, σημεία στίξης και κενά (όπως στο twitter). Οι κειμενογράφοι Microsoft_Word και OpenOffice_Writer διαθέτουν μετρητή χαρακτήρων: [Μενού > Εργαλεία > Καταμέτρηση λέξεων > Χαρακτήρες (με κενά)]

Διαβάστε τις προϋποθέσεις συμμετοχής >>> 

• Στη συλλογή Tweet Stories μπορεί ελεύθερα να υποβάλλει συμμετοχή οποιοσδήποτε, με ένα και μόνο μικροδιήγημα.
• Τα μικροδιηγήματα θα πρέπει να έχουν έκταση έως 140 χαρακτήρες (με τα κενά) και να είναι γραμμένα στην ελληνική γλώσσα.
• Η κάθε συμμετοχή θα πρέπει να περιλαμβάνει επίσης το ονοματεπώνυμο του συγγραφέα (ή λογοτεχνικό ψευδώνυμο) καθώς και έναν μόνο ενεργό σύνδεσμο (link) προς σχετικό δικτυακό τόπο ή προφίλ του συγγραφέα (ιστολόγιο, Facebook, Twitter, Google+, Linkedin, MySpace, e-mail κλπ)
• Κάθε συμμετοχή θα πρέπει να είναι μη δημοσιευμένο έργο του ίδιου του δημιουργού.
• Με την αποστολή του μικροδιηγήματος ο συμμετέχων αποδέχεται ότι το έργο του θα τεθεί υπό αξιολόγηση και εκχωρεί στους διοργανωτές, στην περίπτωση που επιλεγεί, το δικαίωμα για δημοσίευση του έργου του σε ειδική έκδοση ψηφιακού βιβλίου (e-book), το οποίο θα διατεθεί δωρεάν στο διαδίκτυο με άδεια Creative Commons μέσω της ανοικτής βιβλιοθήκης OPENBOOK.
• Η αποστολή μικροδιηγήματος για τη συλλογή Tweet Stories προϋποθέτει και συνεπάγεται την ανεπιφύλακτη αποδοχή του συνόλου των παραπάνω όρων.

Διαβάστε τη σχετική δημοσίευση με ενδιαφέρουσες προσθήκες και παραπομπές από τον "Ηλεκτρονικό Αναγνώστη"

''Ανάπτυξη της ενσυναίσθησης μέσα από αναστοχαστικές τεχνικές εκπαιδευτικού δράματος σε θέματα αποδοχής της ετερότητας''

ΓΡΑΦΕΙ Η  ΣΠΥΡΙΔΟΥΛΑ  ΜΠΙΡΠΙΛΗ

Ο τίτλος της παρούσας εισήγησης περιέχει τις λέξεις Ενσυναίσθηση, Αναστοχαστικές τεχνικές, Εκπαιδευτικό δράμα, Αποδοχή και Ετερότητα. Αναλύοντας τις έννοιες αυτές, θα επιχειρήσω να αποδείξω πώς συγκεκριμένες τεχνικές που χρησιμοποιεί το εκπαιδευτικό δράμα μπορούν να αποβούν χρήσιμες στο σημερινό πολυπολιτισμικό σχολείο.

Ετερότητα και Ενσυναίσθηση

            Τι είναι ετερότητα; Το διαφορετικό από αυτό που έχουμε συνηθίσει, το ''Άλλο'', το ανοίκειο.  Πολύς λόγος γίνεται για τον ''Άλλο'' στις μέρες μας και συνήθως το μυαλό μας πάει στον ξένο, τον μετανάστη. Η ετερότητα ωστόσο είναι μέρος της ζωής μας, είτε μιλάμε για ετερότητα ως προς τον πολιτισμό και την κουλτούρα, είτε ετερότητα στη θρησκεία, είτε αναφερόμαστε σε οτιδήποτε διαφορετικό. Ο ''Άλλος'' μπορεί να είναι ο μαθητής με μαθησιακές δυσκολίες ή με ειδικές ανάγκες και δεξιότητες, ο οικονομικά κατώτερος, εκείνος με διαφορετική μορφή οικογένειας (μονογονεϊκή, υιοθετημένος, παππούδες αντί για γονείς, δυο οικογένειες που ενώθηκαν σε μια, κ.ο.κ). ''Άλλος'' μπορεί να είναι εκείνος που έχει διαφορετική σωματική διάπλαση ή απλώς κάποιος που τα ενδιαφέροντά του είναι διαφορετικά από της πλειοψηφίας.  ''Άλλος'' είναι ακόμα ο μεγαλύτερος ή ο ''μικρός'' της πρώτης τάξης που οι ''μεγάλοι'' δε θέλουν να κάνουν παρέα μαζί του.

Η ετερότητα έχει τόσες μορφές που ίσως να είναι δύσκολο να μιλάμε για ομοιότητα. Αν επικεντρωθούμε στην ετερότητα ως προς την εθνικότητα, το πιο σημαντικό είναι να μην ξεχνάμε ότι κι εμείς, οι γηγενείς, οι ντόπιοι, είμαστε οι ''Άλλοι'', οι διαφορετικοί για τους μετανάστες μαθητές. Όπως εμείς βρίσκουμε δύσκολο να τους καταλάβουμε, άλλο τόσο δυσκολεύονται κι αυτοί να ενταχθούν και να κατανοήσουν τις συνήθειές μας. Χρειάζεται και οι δυο ομάδες, και οι ντόπιοι και οι μετανάστες, να κάνουμε βήματα μπροστά και να συναντηθούμε στη μέση.

Η ενσυναίσθηση είναι η ικανότητα να νιώσεις πώς αισθάνεται ο άλλος, να αναγνωρίσεις τα συναισθήματά του και να τον κατανοήσεις σε βάθος. Σύμφωνα με τη θεωρία της πολλαπλής νοημοσύνης του Gardner η ενσυναίσθηση είναι χαρακτηριστικό της διαπροσωπικής νοημοσύνης. Το θέατρο δίνει τη δυνατότητα στα παιδιά να αποκτήσουν ενσυναίσθηση, αφού μέσα από διαφορετικούς ρόλους έρχονται σε επαφή με την ετερότητα και τοποθετούν τους εαυτούς τους στη θέση του Άλλου.  Μπαίνοντας στη θέση του Άλλου, προβληματίζεσαι μαζί του, αισθάνεσαι πώς αισθάνεται και η οπτική σου για τον κόσμο διευρύνεται

Εκπαιδευτικό δράμα (Drama in Education)

            Θα συνεχίσω με τον όρο εκπαιδευτικό δράμα. Ο φορέας διοργάνωσης του Συνεδρίου, ο ΠΕΣΥΘ, και τα μέλη του, γνωρίζουν καλά πόσο δύσκολος ήταν ο δρόμος μέχρις ότου το θέατρο μπει στο ελληνικό εκπαιδευτικό σύστημα. Το επίσημο όνομα της ελληνικής θεατρικής παιδείας είναι ''Θεατρική αγωγή'', και κάτω από αυτήν την ομπρέλα χωράνε πολλές τεχνικές και μέθοδοι. Από την παντομίμα και τον αυτοσχεδιασμό, έως το κουκλοθέατρο και τις σχολικές θεατρικές παραστάσεις.

Για λόγους συνεννόησης ας μου επιτραπεί η αυθαιρεσία να χωρίσω τη θεατρική αγωγή σε δυο μεγάλες κατηγορίες, σε δυο μεθοδολογίες, οι οποίες φυσικά και χρησιμοποιούν κοινές τεχνικές (το θέατρο έχει τα ίδια μέσα σε όλες του τις εκφάνσεις). Από τη μια τοποθετώ το θεατρικό παιχνίδι, όπως κυρίως το έχει συστηματοποιήσει ο Λάκης Κουρετζής, με βασικά του χαρακτηριστικά το αυθόρμητο και το τυχαίο. Από την άλλη έχουμε το εκπαιδευτικό δράμα, όρος που χρησιμοποιώ για το αγγλικό Drama in Education. Βασικό χαρακτηριστικό του εκπαιδευτικού δράματος είναι ότι έχει έναν εκπαιδευτικό στόχο, ο οποίος πραγματοποιείται μέσα από τις τεχνικές του δράματος.

Στην παρούσα εισήγηση θα χρησιμοποιήσω τον όρο εκπαιδευτικό δράμα, συμπεριλαμβάνοντας μέσα σε αυτόν τόσο τη μεθοδολογία όσο και τις τεχνικές του δράματος όπως αυτό διαμορφώθηκε και χρησιμοποιείται στον αγγλοσαξωνικό κυρίως χώρο (drama in education).

Δραματικές Τεχνικές (Drama Techniques)

Το εκπαιδευτικό δράμα χρησιμοποιεί ως εργαλεία του τις δραματικές τεχνικές. Αναφέρω επιγραμματικά τις τεχνικές αυτές για να επικεντρωθώ αργότερα σε αυτές που κατά τη γνώμη μου έχουν ιδιαίτερη αναστοχαστική λειτουργία.

Οι δραματικές τεχνικές, σύμφωνα με την αγγλική και ελληνική βιβλιογραφία^[1] είναι: Δάσκαλος σε Ρόλο (Teacher in Role), Δικαστήριο (Tribunal), Θέατρο της Αγοράς (Forum Theatre), Παγωμένη εικόνα (Still image/ Freeze frame), Μια μέρα στη ζωή (A day in the life), Αναδρομή στο παρελθόν ή προβολή στο μέλλον (Flashback/ Flash forwards), Η γραμμή της ζωής (Life line), Μανδύας του ειδικού (Mantle of the expert), Τελετουργικά (Rituals), Συζητήσεις που κρυφακούγονται (Eavesdropping), Συνεντεύξεις (Interviews), Παιχνίδι ρόλων (Role playing), Επισημαίνοντας τη στιγμή (Marking the moment), Αναπαράσταση (Re-enactment).

Στις δραματικές τεχνικές συγκαταλέγονται και οι παρακάτω, τις οποίες έχω ξεχωρίσει λόγω της δομής τους. Οι τεχνικές αυτές θεωρώ ότι δρουν αναστοχαστικά, προσφέροντας στα παιδιά τη δυνατότητα να κάνουν ένα βήμα πίσω και να δουν από απόσταση τις πράξεις τους και τις συνέπειές τους.

Οι τεχνικές αυτές είναι: Περίγραμμα ρόλου στον τοίχο (Role on the wall), Γραφή σε ημερολόγια, γράμματα, εφημερίδες, μηνύματα όντες σε ρόλο (Diaries, letters, journals, messages), Αντιστροφή Ρόλου (Role Reversal), Διάδρομος της συνείδησης (Conscience alley), Φωνές στο κεφάλι (Voices in the head), Καρέκλα των αποκαλύψεων (Hot seating), Αναλογία (Analogy), Σκέψεις που λέγονται φωναχτά/ Διαβάζοντας τη σκέψη (Thought tracking). Ο κατάλογος αυτός δεν είναι δεσμευτικός.

Στόχος μου δεν είναι να δώσω έναν ''οδηγό τεχνικών'', αλλά να δείξω πώς το θέατρο έχει τη δύναμη να σε κάνει να ''μπεις στα παπούτσια των άλλων'', αντί απλώς ''να δεις τα παπούτσια των άλλων''.

Εύλογα θα μπορούσε κάποιος να ρωτήσει: ''και γιατί μέσω δράματος;''.

 Γιατί είναι εμπειρική μέθοδος και δοκιμάζεις ό, τι προτείνεις: α) Όλες οι τεχνικές είναι βιωματικές και αυτή τους η ιδιότητα προσφέρει το πλεονέκτημα τα παιδιά να μπορούν να ''ζήσουν'' αυτό που σε μια συζήτηση απλώς φαντάζονται. Το μαγικό ''αν'' του θεάτρου γίνεται το ''εδώ και το τώρα''. β) Στο ασφαλές περιβάλλον του δράματος τα παιδιά έχουν την ευκαιρία να δοκιμάσουν τις λύσεις που προτείνουν και τελικά ένας ολόκληρος κόσμος προβάλει ολοζώντανος μπροστά τους με τα ίδια τα παιδιά στους πρωταγωνιστικούς ρόλους. Οι αρνητικές συνέπειες μιας λανθασμένης επιλογής απουσιάζουν από τον φανταστικό κόσμο του θεάτρου. γ) Οι ιστορίες που παίζουν τα παιδιά είναι παρμένες από το δικό τους κόσμο και την καθημερινή τους πραγματικότητα, διαλεγμένες έτσι ώστε να έχουν αντιστοιχίες με το προς εξέταση ζήτημα που πραγματεύονται. Οι δραματικές τεχνικές είναι σύμφωνες με τις σύγχρονες διδακτικές αρχές της αυτενέργειας και της εγγύτητας προς τη ζωή.

Γιατί το δράμα είναι παιχνίδι: Στο περιβάλλον του σχολείου πολλές φορές ξεχνάμε ότι έχουμε απέναντί μας παιδιά. Δεν είναι δοχεία που πρέπει να γεμίσουμε με γνώσεις, αλλά άνθρωποι και μάλιστα άνθρωποι με ιδιαιτερότητες, επιθυμίες, προτιμήσεις και ενδιαφέροντα. Βασικό τους γνώρισμα είναι ότι τους αρέσει να παίζουν. Αν καταφέρναμε να κάνουμε τη μάθηση παιχνίδι, τότε θα είχαμε ίσως εκπληρώσει το μεγαλύτερο στόχο της εκπαίδευσης. Να φεύγουν τα παιδιά ευχαριστημένα και να εξαλείψουμε έτσι τη σχολική αποτυχία. Το δράμα είναι παιχνίδι. Μπορούμε μέσω αυτού του παιχνιδιού λοιπόν να κάνουμε τα παιδιά να αισθανθούν πώς είναι να είσαι ο Άλλος. ''Με το πρόσχημα μιας θεατρικής παράστασης, ο εκπαιδευτικός έχει την ευκαιρία, μέσα από ομαδικές ασκήσεις, να δημιουργήσει αντιστοιχίες βιωμάτων και καταστάσεων, ώστε οι μαθητές να περνάνε από τη μία κατάσταση στην άλλη και 'παίζοντας' να διαδέχονται ο ένας τον άλλο στη συναισθηματική κατάσταση που επιβάλλει ο ρόλος της άσκησης'' (Τσαλέρα, 2006: 141)

Γιατί το θέατρο είναι επικοινωνία και διάλογος: Η λέξη θέατρο είναι πολυσήμαντη. Σημαίνει το χώρο του θεάτρου, το κτίσμα δηλαδή, την πράξη (την παράσταση), το να βλέπεις θέατρο (θεατής), το κείμενο, και πολλά ακόμα. Πάνω απ' όλα όμως το θέατρο είναι επικοινωνία. Και η επικοινωνία είναι το πρώτο και σημαντικότερο βήμα για να επιτευχθεί η γνωριμία με τον Άλλο και στη συνέχεια η αποδοχή.

Γιατί είναι δράση: Ιδιαίτερα στις μικρές ηλικίες, στους μαθητές της πρωτοβάθμιας εκπαίδευσης, υπάρχει έντονη η ανάγκη για δράση. Η δυσκολία κάποιες φορές να εκφραστούν λεκτικά, να ντύσουν με λέξεις τις εμπειρίες τους και τις σκέψεις τους, καλύπτεται από τη δράση μέσω του θεάτρου. Εστιάζοντας στα συναισθήματα, είναι πολυτιμότερο να μπορεί κάποιος να νιώσει παρά να μιλήσει για το πώς ένιωσε.

Ανακεφαλαιώνοντας λοιπόν και απαντώντας στην ερώτηση ''Γιατί μέσω δράματος;''. Γιατί το εκπαιδευτικό δράμα:

·         Eίναι βιωματική/ εμπειρική μέθοδος

·         Xρησιμοποιεί ιστορίες και παραδείγματα από τον κόσμο των παιδιών

·         Pαρέχει ασφάλεια

·         Dίνει την ευκαιρία να δοκιμάζεις τις λύσεις που προτείνεις

·         Eίναι παιχνίδι!

·         Eίναι επικοινωνία

·         ΔΡΩ

Αναστοχασμός (Reflection)

            Αναστοχασμός είναι η διαδικασία κατά την οποία σκεφτόμαστε πώς σκεφτήκαμε και τελικά δράσαμε κατά την επίλυση ενός προβλήματος ή θέματος. Σύμφωνα με το λεξικό της Οξφόρδης ο αντίστοιχος αγγλικός όρος reflection, ερμηνεύεται ως ''Η προσεκτική σκέψη πάνω σε κάτι, μερικές φορές για μεγάλο χρονικό διάστημα/ Οι γραπτές ή προφορικές σκέψεις πάνω σε ένα ζήτημα ή θέμα''.

Τα τελευταία χρόνια, ο όρος του αναστοχασμού αποκτά κεντρικό ρόλο στην εκπαίδευση. Οι εκπαιδευτικοί καλούνται να αναστοχάζονται τακτικά πάνω στο σχεδιασμό των μαθημάτων τους και το τελικό αποτέλεσμα.

Μέσω του αναστοχασμού οι μαθητές από πρωταγωνιστές  των πράξεών τους γίνονται παρατηρητές του εαυτού τους. Ο αναστοχασμός δεν είναι μια γραμμική διαδικασία: περιλαμβάνει την κριτική σκέψη, την εμπλοκή σε διάλογο, τη δημιουργία συνδέσεων και την κατανόηση.

Ο αγγλικός όρος reflection για τον αναστοχασμό με οδηγεί σε μια ίσως αυθαίρετη, αλλά χρήσιμη, κατά τη γνώμη μου, μεταφορά. Θα μπορούσα να παρομοιάσω τον αναστοχασμό με τη διαδικασία του καθρεφτίσματος και τις τεχνικές του εκπαιδευτικού δράματος με τον καθρέφτη. Ο αναστοχασμός, όπως το καθρέφτισμα, μας δίνει τη δυνατότητα να πάρουμε αποστάσεις από τα γεγονότα, και να τα δούμε ολοκληρωμένα, και όχι ένα μέρος τους όπως όταν βρισκόμαστε εμπλεκόμενοι σε αυτά. Ο αναστοχασμός, ως διαδικασία, εμπεριέχει την συνειδητή επανεξέταση των γεγονότων. Σαν ένας νοητικός καθρέφτης μέσω του οποίου μπορούμε να δούμε τι έχουμε μάθει, τι έχουμε πράξει, τι αισθανθήκαμε και να αξιολογήσουμε τα αποτελέσματα της συμπεριφοράς μας.  Μέσω του αναστοχασμού πετυχαίνουμε μια μετατόπιση από την επιφάνεια στη βαθύτερη μάθηση.

Το δραματικό περιβάλλον μιας ιστορίας είναι για τα παιδιά πρόσφορο έδαφος για σκέψη και προβληματισμό, καθώς εμπλέκονται σε διάλογο με τον εαυτό τους (σκέψεις που λέγονται φωναχτά, καρέκλα των αποκαλύψεων, ημερολόγια/ γράμματα) και τους άλλους ρόλους (αυτοσχεδιασμοί, φωνές στο κεφάλι, διάδρομος της συνείδησης). Το σημαντικότερο όμως είναι η ασφάλεια που προσφέρει το δραματικό περιβάλλον αφού πραγματεύεται μια ιστορία μυθοπλασίας. Η δημιουργία συνδέσεων και στη συνέχεια η κατανόηση γίνεται παρέχοντας στο παιδί κλίμα ασφάλειας και αποδοχής.

Τα παιδιά δεν μπορούν να κρατήσουν αναστοχαστικό ημερολόγιο για τις γνώσεις τους ή τις συμπεριφορές τους, μπορούν όμως να αυτοαξιολογηθούν εάν πάρουν αποστάσεις από αυτές. Μπορούν να αυτοαξιολογηθούν εάν αναστοχαστούν επάνω σε συγκεκριμένα γεγονότα, εάν απομακρυνθούν από αυτά και από απόσταση ''καθρεφτιστούν'' και δουν από μακριά τη συμπεριφορά τους.  
Aναστοχαστικές Δραματικές Τεχνικές

            Οι τεχνικές που θα αναλύσω παρακάτω χρησιμοποιούνται για να παγώσουν μια στιγμή και να ''ανοίξουν'' τον χρόνο. Στο δράμα έχουμε τη μοναδική ευκαιρία, ευκαιρία που δε μας δίνεται στη ζωή, να διευρύνουμε μια στιγμή, να την αναλύσουμε και να στοχαστούμε πάνω σε αυτή. Να δοκιμάσουμε διαφορετικές λύσεις, να εξετάσουμε  το ίδιο γεγονός από διαφορετικές οπτικές γωνίες.

Κάθε διαδικασία αξιολόγησης και κριτικής σκέψης ξεκινά από ερωτήματα. Το αιώνιο ΓΙΑΤΙ; Οι ερωτήσεις που θέτω στην αναστοχαστική διαδικασία είναι οι εξής:

·         Γιατί συμπεριφέρεται έτσι;

·         Τι νομίζεις ότι σκέφτεται;

·         Τι αποκόμισες από αυτήν την εμπειρία;

·         Νομίζεις ότι θα δρούσες με τον ίδιο τρόπο μελλοντικά;

Οι ερωτήσεις αυτές προκύπτουν ως ανάγκη μέσα στην ομάδα. Ανάγκη να γνωρίσουν τον ήρωά τους και τον συμπρωταγωνιστή τους. Η ίδια η ιστορία που παίζουν, το παιχνίδι, είναι η αφορμή για ένα  ταξίδι γνωριμίας του Άλλου ήρωα και ταυτόχρονα αυτογνωσίας. ''Το εκπαιδευτικό δράμα χρησιμοποιεί τεχνικές οι οποίες επιτρέπουν στα άτομα να δράσουν, να ξεκινήσουν από τις δικές τους ανάγκες, να δημιουργήσουν καταστάσεις κατανόησης του εαυτού τους, των άλλων και τη ζωής. Μέσα από αυτήν την εμπειρία ανοίγεται ο δρόμος προς την γνώση και την κατανόηση του διαφορετικού.'' (Γιαννοπούλου, Κ., 2006:271)

            Περίγραμμα Ρόλου στον τοίχο: Στην τεχνική αυτή ζωγραφίζουμε το περίγραμμα ενός ρόλου σε χαρτί του μέτρου και μέσα σε αυτό γράφουμε τι μπορεί να σκέφτεται ή να αισθάνεται ο ρόλος. ''Η τεχνική τους δίνει την ευκαιρία να κατανοήσουν βαθύτερα την κατάσταση του χαρακτήρα, να βιώσουν την ενσυναίσθηση, να εκφράσουν αισθήματα αλληλεγγύης, αλλά και την κριτική τους απέναντι σε συμπεριφορές με τις οποίες δε συμφωνούν'' (Παπαδόπουλος, 2007:67). ''Επιτρέπει τα παιδιά να επικοινωνήσουν με τον χαρακτήρα σε κλίμα ενσυναίσθησης και στοχασμού''. (Παπαδόπουλος, 2010:249)

            Ημερολόγια/ Γράμματα/ Μηνύματα: Τα παιδιά που έχουν συμμετάσχει σε μια ιστορία γράφουν σε ρόλο ημερολόγιο για το πώς πέρασαν ή τι αισθάνθηκαν, γράφουν ένα γράμμα σε κάποιον από τους άλλους ρόλους ή αφήνουν ένα μήνυμα. ''Ιδωμένη μέσα από την επικοινωνιακή τους διάσταση, η γραφή τους είναι συνυφασμένη με την παραγωγή και την χρήση, με στόχο την έκφραση και την ανταλλαγή σημασιών'' (Παπαδόπουλος, 2007, σελ. 67)

            Αντιστροφή ρόλου: Ενώ παίζουν μια ιστορία τα παιδιά αλλάζουν ρόλους έχοντας έτσι την ευκαιρία να δουν τα πράγματα από άλλη οπτική. Αλλάζοντας ρόλο γίνεσαι ο Άλλος που τόση ώρα στέκονταν απέναντί σου.          

Διάδρομος της συνείδησης: Η τεχνική χρησιμοποιείται σε στιγμές διλήμματος. Ο ήρωας περνά από ένα διάδρομο που έχουν σχηματίσει τα υπόλοιπα παιδιά και περνώντας από το διάδρομο ακούει διάφορες γνώμες.        

Φωνές στο κεφάλι: Ο ήρωας μιας ιστορίας ακούει τους άλλους σαν φωνές στο κεφάλι του. Ακούει γνώμες αντικρουόμενες κι έτσι έχει την ευκαιρία να δει τα πράγματα σφαιρικά. Η πολυπλοκότητα μιας κατάστασης εκφράζεται από τις αντικρουόμενες σκέψεις που ακούγονται σα μια συλλογική συνείδηση. ''Η τεχνική αυτή δημιουργεί κλίμα ευθύνης. Φέρνει τους συμμετέχοντες, κυριολεκτικά και μεταφορικά, τον ένα κοντά στον άλλο, δυναμώνοντας τους δεσμούς εμπιστοσύνης. Ξυπνά αισθήματα τρυφερότητας, κατανόησης, αλλά και ρεαλισμού και σκληρότητας. Τους βοηθάει να αντιληφθούν τις αντικρουόμενες δυνάμεις που συνθέτουν και κυβερνούν τον άνθρωπο και τον κόσμο και να συλλάβουν το μέγεθος της μάχης των στοιχείων που τον αποτελούν''. (Παπαδόπουλος, 2010, σελ. 262)

            Σκέψεις που λέγονται φωναχτά: Ο εμψυχωτής παγώνει τη δράση και ακουμπώντας κάποιον ρόλο του δίνει την ευκαιρία να μιλήσει και να πει φωναχτά τι σκέφτεται εκείνη τη στιγμή. ''Στις ερωτήσεις οι συμμετέχοντες απαντούν σε ρόλο, αποκαλύπτοντας τις βαθύτερες σκέψεις τους, τα κίνητρα, τις προθέσεις, τις πραγματικές τους επιδιώξεις. Η ασφάλεια που τους δίνει ο ρόλος να αποκαλύπτουν τις πραγματικές αιτίες και προθέσεις καλλιεργεί την κριτική και στοχαστική τους ικανότητα, αφού τους ζητά να παρατηρήσουν ή να ξαναδούν τη στάση τους. Η αποστασιοποίηση τους βγάζει από τη δυναμική της δράσης και τους εισάγει σε έναν κόσμο ελέγχου της δράσης'' (Παπαδόπουλος, 2010, σελ. 253, 254)

            Καρέκλα των αποκαλύψεων: Τα παιδιά κάθονται στην ανακριτική καρέκλα και απαντούν σε ρόλο ό, τι τους ρωτούν οι υπόλοιποι. ''Η τεχνική καθίσταται πρόσφορο μέσο διερεύνησης των ανθρώπινων σχέσεων, επιτρέποντας στα παιδιά να ρωτήσουν αυτά που πραγματικά ενδιαφέρονται να μάθουν για το ρόλο''. (Παπαδόπουλος, 2007, σελ. 67) ''Η καρέκλα των αποκαλύψεων επιτρέπει, επίσης, την ανάδειξη της απόκλισης  στις γνώμες, έως και την 'εκ διαμέτρου' αντίθετη ερμηνεία των καταστάσεων. Οι συμμετέχοντες κατανοούν τη σημασία που έχει η οπτική γωνία και η συνακόλουθη ερμηνεία κάθε ανθρώπου για την ίδια κατάσταση''. (Παπαδόπουλος, 2010, σελ. 265)

            Αναλογία: Ο εμψυχωτής δίνει μια ιστορία ως πλαίσιο δράσης η οποία αλληγορικά περιγράφει μια κατάσταση της καθημερινότητας των παιδιών. ''Με γνώμονα την ανακαλυπτική μάθηση τους εμπλέκει σε γνωστές καταστάσεις, οδηγώντας τους μέσα από τη στοχαστική διαδικασία στο ανοίκειο, ενώ με τον παραβολικό της χαρακτήρα διασφαλίζει την έμμεση προσέγγιση κοινωνικών ζητημάτων, των οποίων η άμεση διερεύνηση συχνά δεν είναι πρόσφορη''. (Παπαδόπουλος, 2007: 71) ''Ως χαρακτήρες της ιστορίας, αντιμετωπίζουν τα καυτά ερωτήματα σχετικά με τις έννοιες και τα ζητήματα, μέσα από την αποστασιοποίηση και τη σκέψη πάνω στη δράση'' (Παπαδόπουλος, 2010: 278)

Αποδοχή

            Και γιατί να αποδεχτούμε το διαφορετικό; Η ερώτηση αυτή θα έπρεπε ίσως να είχε τεθεί στην αρχή της εισήγησής μου, καθώς μια αρνητική απάντηση ακυρώνει όλα τα προαναφερθέντα. Μια αυθόρμητη απάντηση είναι ότι ζούμε σε μια κοινωνία περιστοιχισμένοι από διαφορετικούς ανθρώπους και τα παιδιά, οι αυριανοί ενήλικες θα ζήσουν επίσης σε μια τέτοια κοινωνία.

Το θέμα της ετερότητας είναι τόσο μεγάλο και καλύπτει τόσους τομείς που είναι αδύνατον να καλυφθεί μέσα σε τόσο μικρό χρονικό διάστημα. Το ίδιο και το θέμα της αποδοχής της. Αποφάσισα να θέσω αυτό το ερώτημα στο τέλος για να δώσω μια κάπως ιδιόμορφη απάντηση χρησιμοποιώντας ένα παράδειγμα από τη διδακτική μου εμπειρία. Το παράδειγμα που θα σας αναφέρω δεν απαντά απευθείας στην ερώτηση. Δημιουργεί όμως δυο εικόνες. Την εικόνα της τάξης πριν την αποδοχή του διαφορετικού και την εικόνα της τάξης μετά την αποδοχή. Την εικόνα αυτή περιγράφουν πολύ γλαφυρά τα λόγια του Μεριέ ''Με το να αξιώνεις ότι ο άλλος, ο τόσο στερημένος, μπορεί να είναι ικανός, ήδη του δίνεις φτερά'' (Μεριέ, 2004, σελ. 25)

Ο Άλλος δεν είναι τελικά παρά ο διπλανός σου στο θρανίο, ο γείτονάς σου, αυτός που βλέπεις κάθε μέρα. Αν απορρίψεις όλα τα διαφορετικά, αν τα αντιμετωπίσεις με εχθρότητα, τότε ακολουθείς ένα δρόμο μοναχικό.

Γιατί να αποδεχτούμε την ετερότητα; Θα αφήσω ανοιχτό το ερώτημα για να δώσει ο καθένας τη δική του απάντηση.

***Η παραπάνω εισήγηση ακούστηκε από την Σπυριδούλα Μπιρμπίλη  στο Β΄θεατρολογικό Συνέδριο του Πανελλήνιου Επιστημονικού Συλλόγου Θεατρολόγων με θέμα:

METANAΣΤΕΣ ΚΑΙ ΠΡΟΣΦΥΓΕΣ ΣΤΗ ΣΥΧΓΡΟΝΗ ΔΡΑΜΑΤΟΥΡΓΙΑ ΚΑΙ ΤΗ ΣΚΗΝΙΚΗ ΠΡΑΞΗ.

         H Σπυριδούλα Μπιρπίλη είναι θεατρολόγος, απόφοιτη του τμήματος Θεατρικών Σπουδών της Φιλοσοφικής Σχολής του Εθνικού και Καποδιστριακού Πανεπιστημίου Αθηνών. Είναι κάτοχος μεταπτυχιακού διπλώματος με τίτλο ''Το Δράμα και οι δημιουργικές τέχνες στην εκπαίδευση'' (University of Exeter/ UK). Από το 2004 διδάσκει σε δημοτικά σχολεία της Αττικής θεατρική αγωγή και σε δημόσια ΙΕΚ τα μαθήματα Ιστορία Ενδυμασίας και Θεατρικό Παιχνίδι, καθώς και το μάθημα Ιστορία Θεάτρου σε Κέντρα Εκπαίδευσης Ενηλίκων (ΚΕΕ). Έχει επίσης δουλέψει ως εμψυχώτρια θεατρικού παιχνιδιού σε προγράμματα οργανωμένα από συλλόγους γονέων δημοτικών σχολείων της Αττικής. Έχει παρακολουθήσει πλήθος σεμιναρίων, ημερίδων και συνδιασκέψεων με θέμα το θεατρικό παιχνίδι, τη διερευνητική δραματοποίηση/ εκπαιδευτικό δράμα, τον αυτοσχεδιασμό, το παραμύθι, το κουκλοθέατρο και τη δραματοθεραπεία, με Έλληνες και ξένους εισηγητές- εμψυχωτές. Έχει συμμετάσχει στο πρώτο Forum νέων επιστημόνων το 2008 εμψυχώνοντας βιωματικό εργαστήριο με θέμα Η Διερευνητική Δραματοποίηση στο μάθημα της αγωγής του Πολίτη καθώς και στο 2^ο Πανελλήνιο Συνέδριο των Εκπαιδευτικών Πολιτιστικών Θεμάτων (Π.Ε.Ε.ΠΟ.ΘΕ) με τη μαθητική ταινία ''Παίζοντας με τη Γκουέρνικα''. Το 2011 συμμετείχε στο Διεθνές Συνέδριο Τέχνες και Γλώσσα εμψυχώνοντας βιωματικό εργαστήριο με θέμα ''Γραμματικοί κανόνες: Το εκπαιδευτικό Δράμα ως μέθοδος διδασκαλίας''. Είναι ενεργό μέλος του ΠΕΣΥΘ (Πανελλήνιος σύλλογος Θεατρολόγων) και του Δικτύου για το Θέατρο στην Εκπαίδευση.