Translate

Εμφάνιση αναρτήσεων με ετικέτα ΚΡΙΤΙΚΗ ΒΙΒΛΙΩΝ. Εμφάνιση όλων των αναρτήσεων
Εμφάνιση αναρτήσεων με ετικέτα ΚΡΙΤΙΚΗ ΒΙΒΛΙΩΝ. Εμφάνιση όλων των αναρτήσεων

Παρασκευή 21 Αυγούστου 2026

ΚΡΙΤΙΚΗ ΣΤΑΣΗ //// ΤΣΙΧΛΕΣ ΤΑΞΙΔΙΟΥ του Μάκη Τσίτα




Μάκης Τσίτας “Τσίχλες ταξιδίου”



Πηγή:  culturebook.gr/grafeio-pezografias/gonimi-gi/makis-tsitas-tsichles-taxidiou-tis-asiminas-xirogianni/


Γράφει η Ασημίνα Ξηρογιάννη



Ο Μάκης Τσίτας είναι ένας συγγραφέας που ασχολείται κυρίως με το παιδικό βιβλίο. ‘Ομως γράφει και αξιόλογα βιβλία για μεγάλους- και όχι μόνο. Συνηθίζω να λέω, σε κάθε ευκαιρία πως από χρόνια παρακολουθώ την πορεία του. Αυτό το λέω γιατί επιθυμώ να καταστήσω σαφές πως έχω ολοκληρωμένη εικόνα για την εργασία του. Μάλιστα συχνά εκφράζομαι με κείμενα για ποικίλα βιβλία του.


Το νέο του βιβλίο είναι μια συλλογή που αποτελείται από δεκαεννέα  διηγήματα που κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Μεταίχμιο και έχει τίτλο «Τσίχλες ταξιδίου.» Πρόκειται για τον τίτλο του τελευταίου διηγήματος της συλλογής που αφήνει και μια ισχυρή εντύπωση στον αναγνώστη. Σε μένα προκάλεσε συγκίνηση βασικά, ακριβώς επειδή ήταν ανθρώπινη η προσέγγιση ενός τόσο ευαίσθητου θέματος όσο είναι η απώλεια αγαπημένου προσώπου και μάλιστα της μάνας.

Προσπάθησα να είμαι ψύχραιμος. Δεν έκλαψα. Υπήρχαν πολλά πρακτικά θέματα που έπρεπε να τακτοποιηθούν – επικεντρώθηκα σ’ αυτά. Χρειαζόμασταν την ταυτότητά της. Στο νοσοκομείο μάς είχε μιλήσει για την κρυμμένη τσάντα στην ντουλάπα της κρεβατοκάμαράς της. Τη βρήκα κι άδειασα το περιεχόμενο πάνω στο κρεβάτι: ήταν η ταυτότητα, το πορτοφόλι, τα δύο βιβλιάρια καταθέσεων, η βέρα και τα υπόλοιπα χρυσαφικά της. Κι ένα χάρτινο κουτί. Το πήρα στα χέρια μου. Είχε γράψει πάνω με κόκκινο στιλό: «Τσίχλες ταξιδίου για Αθήνα». Το έφερα στο μέρος της καρδιάς. «Αχ, μαμά μου» είπα και ξέσπασα

 Υπάρχει και το Επιτύμβιο, βέβαια.Tο θέμα είναι να μην ξεχνάμε, να δηλώνουμε την αγάπη:

Έφυγε στις 30 Ιουλίου του 2020. Ήσυχα και διακριτικά, έτσι  όπως έζησε τα εβδομήντα τέσσερά της χρόνια. Την έλεγαν Χρυσούλα και ήταν η μητέρα μου.(σελ.107)

Δύο κείμενα που εμένα με πάνε, με παραπέμπουν, στην μητρική μορφή του εξωφύλλου(έργο του ζωγράφου Βασίλη Σελιμά,)  το στρογγυλό πρόσωπο, το βλέμμα που σε διαπερνά.

Γενικά ο Τσίτας είναι κοντά στους συνανθρώπους του, μιλάει για απλούς καθημερινούς ανθρώπους φωτογραφίζοντας στιγμές από τη ζωή τους: στιγμές γεμάτες ανάμεικτα συναισθήματα,  καθώς εμπεριέχουν απώλειες, μοναξιά, ματαιώσεις. Ενα περιστατικό που μοιάζει ασήμαντο ή ανάξιο λόγου ο Τσίτας θα το αναδείξει λογοτεχνικά, φτιάχνοντας ποικίλες ιστορίες λιτές, σύντομες και ενδιαφέρουσες- μπορεί να είναι και χαρακτηριστικά στιγμιότυπα ή φέτες ζωής.Το βλέμμα του συγγραφέα είναι διευσδυτικό, συχνά γεμάτο ειρωνεία, αλλά και ευαισθησία. Ο Τσίτας δεν είναι διδακτικός, δεν είναι παραινετικός, δεν καταφεύγει στο εύκολο μέσο, την αισθηματολογία και δημιουργεί ήρωες που κάλλιστα θα μπορούσαν να είναι φίλοι ή γνωστοί μας. Μπορεί να είμαστε εμείς οι ίδιοι κιόλας. Που έχουμε προβλήματα, που αντιμετωπίζουμε ιδιόρρυθμες καταστάσεις, που συναντάμε ποικίλους ανθρώπους που με άλλους ταιριάζουμε με άλλους όχι. H γραφική και  υπερπροστατευτική μαμά του Βάλε τη Ζακέτα σου, η κυρία των παρουσιάσεων, το αλλόκοτο ζευγάρι του Συνέβη στο Κολωνάκι, η τρελή θαυμάστρια Διονυσίου Μαίρη και άλλοι ήρωες δεν παύουν να μας υπενθυμίζουν πόσο απρόβλεπτη, σουρεαλιστική, αντιφατική, αλλόκοτη μπορεί να είναι η ζωή.

Στην εποχή που διάγουμε οι ανθρώπινες σχέσεις γίνονται συχνά πολύπλοκες δεδομένων των προβλημάτων που αντιμετωπίζουμε: οικονομικά, κοινωνικά, ηθικά, πολιτικά και άλλα. Το βιβλίο μας διασκεδάζει, αλλά έχει τον τρόπο και να μας προβληματίσει, καθώς άνετα ταυτιζόμαστε με τους ήρωες. Επειδή ακριβώς δεν είναι εξωπραγματικοί ή υπερ-ήρωες μιλάνε στην ψυχή μας, μπορούμε να ταυτιστούμε μαζί τους. Και μοιραία μπαίνουμε και στη διαδικασία να αναλογιστούμε, να στοχαστούμε πάνω σε πρόσωπα και καταστάσεις. Ανατροπές, κωμικοτραγικά συμβάντα, αποσπασματικότητα, απογοητεύσεις, χαρές, λύπες, ανταγωνισμοί, ανατροπές. Μα η ανθρώπινη φύση δεν είναι πλουραλιστική; Δεν συγκεντρώνει -ή και ενιότε- συμφιλιώνει -τις αντιθέσεις; Δεν είναι η αντίφαση μέσα στα κύτταρά μας;

Aκούει και αφουγκράζεται καλά ο Μάκης Τσίτας. Παρατηρεί και αισθάνεται, γι΄ αυτό και φτιάχνει ήρωες ζωντανούς -χωρίς εξωρραισμούς, καθωσπρεπισμούς ή άλλους -ισμούς.

Το διαλογικό στοιχείο είναι έντονο, χαρίζει πλαστικότητα, αμεσότητα και αλήθεια. Αυτή η θεατρικότητα που συναντάμε  στα περισσότερα διηγήματα και που παραπέμπει φυσικά και στη θεατρική γραφή του συγγραφέα είναι ‘σημείο δυνατό-κερδίζει τον αναγνώστη. Πολύ καλός κι ο εσωτερικός μονόλογος Θα σου πω.

Κλείνοντας τούτο το κείμενο, σημειώνω τα εξής: η ποικιλία στην προσέγγιση των επιμέρους θεμάτων, οι άκρως λειτουργικοί τρόποι επικοινωνίας των εμπειριών των ηρώων κάθε φορά, ο ανθρωποκεντρικός χαρακτήρας της αφήγησης και η δύναμη των εκφραστικών μέσων που χρησιμοποιούνται – και που αναδεικνύουν τις ιστορίες εν τέλει-καθιστούν το έργο του Μάκη Τσίτα εξαιρετικό. Ενα σφριγηλό, ένα στιβαρό βιβλίο που μας αναστατώνει.





Σάββατο 4 Οκτωβρίου 2025

ΚΡΙΤΙΚΗ ΣΤΑΣΗ/ Fredy Yezzed: «Το αλάτι της τρέλας»

 




[Πρώτη δημοσίευση στο https://diastixo.gr/kritikes/poihsh/25202-to-alati-ths-trelas]


Γράφει η Ασημίνα Ξηρογιάννη


Κρατώ στα χέρια μου το βιβλίο του Φρέδυ Γεσσέδ Το αλάτι της τρέλας, που κυκλοφορεί από τις Εκδόσεις Πατάκη και αποτελείται από μια σειρά πεζών ποιημάτων, την εκφραστική μετάφραση των οποίων έχει κάνει η έμπειρη Αγαθή Δημητρούκα. Ο επίλογος είναι του Xόρχε Μποκανέρα, ο οποίος σημειώνει: «Η καλλιγραφία της τρέλας έχει όψη από νυχιές στον τοίχο, γρατζουνιές από σκουριασμένες γλώσσες και στραβά καρφιά, ιστορίες συγκεντρωμένες στην κόψη ενός γυαλιού. Έτσι πρέπει να αποκρυπτογραφήσουμε το βιβλίο του Φρέδυ Γεσσέδ, σαν να περνάμε τα μάτια από μια τομή που πότε αρνείται και πότε μας δίνεται με μορφή προσωπικού ημερολογίου, πεζού ποιήματος, μικρομυθοπλασίας, απλής σημείωσης και μαρτυρίας ωμής ενός αβυσσαλέου εσωτερικού μονολόγου μέσα σ’ αυτό το κενό που σκάβουμε όλοι μας» (σελ. 55). Είναι ένα ιδιαίτερο βιβλίο με «ένταση που δεν κάνει ανακωχή» (σελ. 57), το οποίο προκαλεί δυνατή αίσθηση. Με γύρισε πολλά πολλά χρόνια πίσω και με έκανε να ανακαλέσω ένα προσωπικό μου βίωμα.

H αδερφή μου είναι ψυχολόγος και όταν ήταν φοιτήτρια, έτυχε να παρακολουθήσω μαζί της κάποιες διαλέξεις περί ψυχιατρικής. Σε μια διάλεξη, λοιπόν, του καθηγητή Τζαβάρα είδαμε ένα βίντεο με περιπτώσεις σχιζοφρενών. Μου είχε κάνει εντύπωση ο Μιχάλης, ένας μεσόκοπος συμπαθητικός άντρας που μιλούσε ακατάπαυστα, αλλά δεν έλεγε ασυναρτησίες. Τα λόγια του ακούγονταν σοφά. Μέσα σε αυτό το χάος των σκέψεών του είχε ποιητικές εκλάμψεις και ήταν πραγματικά συγκινητικός σε κάποια σημεία. Από τότε, ποτέ δεν τον ξέχασα. Μέχρι σήμερα τον διατηρώ ζωντανό στη μνήμη μου, γιατί με είχε συγκλονίσει. Έχουν περάσει πολλά χρόνια, πιθανότατα δεν βρίσκεται πια στη ζωή. Αλλά η αίσθηση που μου είχε αφήσει είναι έντονη. Αυτόν σκέφτηκα αμέσως διαβάζοντας το βιβλίο.

Αναρωτιέσαι πώς μπορεί κάποιος να σκέφτεται έτσι και την ίδια στιγμή βρίσκεις μέσα σε αυτά τον εαυτό σου.

O Αριέλ Μύλλερ (ετερώνυμο του Φρέδυ Γεσσέδ) εξηγεί στον πρόλογο του βιβλίου πώς αυτό προέκυψε. Καταθέτει την ιστορία του: πώς ξεκίνησαν όλα με τη διάγνωση της ψυχικής διαταραχής, τη ζωή του στο ψυχιατρικό νοσοκομείο, τη σύνδεσή του με την ευεργετική γι’ αυτόν ψυχίατρο Νταλσόττο, στην οποία αφιερώνει και το βιβλίο. Εκείνη σε συνεργασία με έναν γνωστό ποιητή ασχολήθηκαν με τα κείμενά του, που γεννήθηκαν ίσως στο πλαίσιο της ασυναρτησίας και της τρέλας που τον βασάνιζε, όμως εξελίχθηκαν σε κάτι λογοτεχνικό και κατέληξαν σε έκδοση. Και όχι απλά σε έκδοση. Το βιβλίο πήρε το Κρατικό Βραβείο Ποίησης Macedonio Fernández.


Δυνατή η χρήση του α’ προσώπου, εσωτερικός μονόλογος με ένταση. Ασυναρτησία και λογική μαζί. Σουρεαλισμός σε συνύπαρξη με ψήγματα ρεαλισμού. Νιώθεις τη δύναμη της γλώσσας, που ξεπερνά τα ίδια της τα όρια. Αναρωτιέσαι πώς μπορεί κάποιος να σκέφτεται έτσι και την ίδια στιγμή βρίσκεις μέσα σε αυτά τον εαυτό σου. Συναντάς σκέψεις, συναισθήματα που δεν έχεις τολμήσει να εκφράσεις. Μου θυμίζει τους ατελείωτους και σοκαριστικούς μονολόγους του τρόφιμου Μιχάλη που προανέφερα, ο οποίος σε έκανε να αναρωτιέσαι αν μπορεί ένας σχιζοφρενής να εκφράζεται τόσο απίστευτα γλαφυρά, σοφά, ουσιαστικά, συγκροτημένα. Και την επόμενη στιγμή να αποδομεί τα πάντα και να σε οδηγεί σε κόσμους θραυσματικούς, αλλά και ατελείωτα μοναχικούς. Ίσως, αν κάποιος είχε σκύψει με στοργή πάνω στους μονολόγους του Μιχάλη, αυτοί να είχαν γίνει κείμενα και να είχαν εκδοθεί, όπως συνέβη και με τον Μύλλερ.


Παραθέτω ενδεικτικά κάποιες πρώτες προτάσεις από τα πεζοποιήματα του βιβλίου, οι οποίες δίνουν μια γεύση από την ατμόσφαιρα που αυτό δημιουργεί. Να σημειωθεί ότι δεν υπάρχουν τίτλοι για τα κείμενα, αλλά όλες οι πρώτες προτάσεις είναι γραμμένες με κεφαλαία και έχουν μια ιδιαίτερη δυναμική. Για παράδειγμα: «ΞΑΝΑ ΕΞΟΡΙΣΤΟΣ ΑΠΟ ΤΟΝ ΕΑΥΤΟ ΜΟΥ», «ΕΙΝΑΙ ΦΑΝΕΡΟ ΠΩΣ Ο ΘΕΟΣ ΔΡΑΠΕΤΕΥΣΕ ΑΠ’ ΤΟ ΚΡΑΝΙΟ ΜΟΥ», «Η ΝΥΧΤΑ ΕΙΝΑΙ ΜΕΣΑ ΜΟΥ», «ΜΕΣΑ ΣΤΟ ΛΙΜΑΝΙ ΒΡΗΚΑ ΜΙΑ ΦΟΒΙΑ».


Είναι ένα σπουδαίο βιβλίο αυτό. Είναι ένα βιβλίο που μας κάνει να σκεφτούμε πάνω στα ανθρώπινα όρια. Μοιραία, μας θέτει ποικίλα ερωτήματα που έχουν χροιά φιλοσοφική. Πού τελειώνει η τρέλα και πού αρχίζει η λογική; Πώς ορίζεται το λογικό, εν τέλει; Τι συνιστά λογοτεχνία; Πώς η λογοτεχνία είναι δραστική;


Κλείνω τούτο το σημείωμα με ένα μικρό απόσπασμα από το βιβλίο (σελ. 31):


ΞΑΝΑ ΕΞΟΡΙΣΤΟΣ ΑΠΟ ΤΟΝ ΕΑΥΤΟ ΜΟΥ. Στο κέντρο ακριβώς της εγκατάλειψης. Με τα μάτια ορθάνοιχτα προς τον άσπρο τοίχο. Με τη μυρωδιά καμένων χόρτων μέσα μου. Μεθυσμένος κάτω από μια γέφυρα ενώ χιονίζει. Πνιγμένος από μια χούφτα ζωντανής σκόνης. Χήρος που κατεβάζει το παντελόνι του μοναχικά. Με όλη την ερημιά στον λαιμό. Με όλους τους θορύβους να τσιμπολογούν τη γλώσσα. Με όλο το χαλάζι να συσσωρεύεται στη μνήμη./ Οι λέξεις, οι λέξεις, οι λέξεις./ Οι λέξεις δεν με βοηθάνε να μην θέλω να πεθάνω.

KΡΙΤΙΚΗ ΣΤΑΣΗ /// Παντελής Μπουκάλας, “Τρεις επί Τρία | Εννέα ποιήματα για τον Χαλεπά, τον Θεόφιλο και τον Παπαδιαμάντη“, Εκδόσεις Άγρα










(ΠΗΓΗ https://culturebook.gr/grafeio-pezografias/gonimi-gi/pantelis-boukalas-treis-epi-tria-ennea-poiimata-gia-ton-chalepa-ton-theofilo-kai-ton-papadiamanti-tis-asiminas-xirogianni/¨)


Γράφει η Ασημίνα Ξηρογιάννη


Κρατώ στα χέρια μου το βιβλίο του Παντελή Μπουκάλα με τίτλο Τρεις επί Τρία/ Εννιά ποιήματα που κυκλοφορεί από τις εκδόσεις ‘Αγρα. Εννιά ποιήματα. Τρία για τον Γιαννούλη Χαλεπά, τρία για τον ζωγράφο Θεόφιλο, τρία για τον Αλέξανδρο Παπαδιαμάντη. Τρεις σημαντικοί καλλιτέχνες (γλύπτης, ζωγράφος, λογοτέχνης) χαρίζουν έμπνευση στον ποιητή να δημιουργήσει γι΄ αυτούς και με αφορμή αυτούς ποίηση που συγκινεί. Πώς ο ποιητής φιλτράρει το έργο,  τη ζωή τους, την προσφορά τους στην τέχνη;

H ιστορία του Χαλεπά είναι λίγο πολύ γνωστή. Μια ζωή γεμάτη δημιουργικότητα, αλλά και ψυχασθένεια. Σπουδές, εργαστήρια, ταξίδια, οικογενειακά θέματα, αλλά και διάσημα έργα συνθέτουν το σύμπαν του χαρισματικού γλύπτη. O  Xαλεπάς παλεύει με τους δαίμονές του, τους τόπους του (Αθήνα, Κέρκυρα, Τήνο), τις εμμονές και τις ευαισθησίες του. Ψυχή τσακισμένη κι αλλόκοτη σε έναν κόσμο ανοίκειο από πάντα. Και στο μυαλό του συνεχώς η Κοιμωμένη.


[…]

‘Ωστε δεν έχω τίποτε να εξηγήσω./ Εξήγησε ποτέ ο θεός την πλάση του;/ ‘Oποιος θεός;/ Θέλησα να με καταλάβει η τέχνη μου./΄Οχι να την καταλάβω./Να με κατακτήσει./ Όχι να την κατανοήσω./’ Οσο το μπόρεσα, έγινα πηλός./΄Οτι από πηλό έφτιαξε ο Θεός/ το πρώτο πλάσμα που τον αμφισβήτησε./ Των  χεριών μου τα πλάσματα/τα γέννησα όλα για να με αμφισβητήσουν./Και να με γκρεμίσουν./ Εκεί, στο γκρέμισμα,έβγαζα φτερά./ (σελ.12-13)

[…]

Ο Θεόφιλος (Θεόφιλος Χατζημιχαήλ, ή μερικές φορές Θεόφιλος Κεφάλας) είναι ένας από τους πιο γνωστούς λαϊκούς ζωγράφους της Ελλάδας. ‘Ηταν αυτοδίδακτος, χωρίς επίσημες σπουδές στην τέχνη, αλλά με μεγάλη αντίληψη και ταλέντο. Έχει  στυλ του λαϊκό / «ναΐφ» — δηλαδή απλό και αυθόρμητο, με πολύ έντονο χαρακτήρα, χρώματα, αίσθηση του τόπου.  Επηρεάζεται από την παράδοση της βυζαντινής εικονογραφίας στις μορφές και στις στάσεις κάποιων μορφών.   Ο Θεόφιλος εμπνέεται από την ελληνική παράδοση, την επανάσταση, τη μυθολογία, τη θρησκεία. Τα έργα του δεν έχουν προοπτική, αλλά κερδίζουν με την εκφραστικότητα, τους πλούσιους χρωματικούς συνδυασμούς και την θεατρικότητα που διαθέτουν. Διαβάζω:
[…]
Nτυνόμουν πότε Αλέξανδρος /και πότε Κατσαντώνης/ Με την αρματωσιά του Μακεδόνα βασιλιά/
σκόρπιζα τους Τούρκους/ στον Μαραθώνα και τις Θερμοπύλες/Και με τη φουστανέλα μου /καμαρωτός για την Ασία κινούσα/και σκόρπιζα  τους Τρώες./Διάβαζα τις φυλλάδες μου σαν ευαγγέλια/ Συλλαβιστά./ Λειψά τα γράμματά μου./Και ξεπατίκωνα κορμοστασιές./Και ντυμασιές βαριές./Και λέξεις ακόμα πιο βαριές./Καμπανιστές./ (σελ 22-23)


[…]

Ο Παπαδιαμάντης ένας υπέροχος πεζογράφος, ηθογράφος, αλλά και ποιητής στον τρόπο που χειρίστηκε τη γλώσσα- με πνευματικότητα και αλήθεια. Λυρικός, με ωραία αφήγηση που κρατά αμείωτο το ενδιαφέρον των αναγνωστών. Τα κείμενά του διαθέτουν μουσικότητα, ποιητικότητα,  και ρεαλισμό, ενώ συνδυάζουν την καθαρεύουσα με τη δημοτική. Είναι εμφανής σε πολλά από τα αφηγήματά του  η θρησκευτική, αλλά και η μεταφυσική του διάθεση. Στον Παπαδιαμάντη III  φέρνουμε μοιραία στο μυαλό τη διάσημη Φόνισσα που τόσο μελάνι έχει χυθεί γι’ αυτήν και τόσους δημιουργούς έχει εμπνεύσει. Θα μπορούσαν λοιπόν αυτά τα λόγια να είναι της ηρωίδας του Παπαδιαμάντη:


[…] Mα τα κορίτσια τα πικρά /δεν τα μετρούσαν σαν παιδιά,/σαν βάρος μόνο./
Το αίμα τους σκληρή σκλαβιά,/η αμαρτία η πιο βαριά,/ που φέρνει πόνο./
Το ριζικό τους λαιμαριά,/μέσα στης μάνας την κοιλιά/τα περιμένει./
Δίχως ανάσα και τιμή/δίχως δική τους τη φωνή/μοίρα γραμμένη./
(σελ.32-33)

Οι τρεις τους λοιπόν «συναντιούνται» στο βιβλίο αυτό, συνυπάρχουν, εξομολογούνται, μοιράζονται σκέψεις και λέξεις.    Χωρίς να φλυαρεί αισθάνομαι πως ο Μπουκάλας δίνει εύστοχα το στίγμα των τριών μεγάλων. Τους σκηνοθετεί ως εξής. Αφηγούνται ουσιαστικά. Τους βάζει να μονολογούν σε α πρόσωπο που δίνει αμεσότητα και ζωντάνια. Τους δίνει σάρκα και οστά φέρνοντάς τους κοντά στον άνθρωπο. Γι’ αυτό νιώθω πως αφορά κιόλας  τον κόσμο το εγχείρημά του.  Τα διαβάσματα και οι όποιες μελέτες του λοιπόν για αυτά τα πpόσωπα μετουσιώνονται σε γνήσιο ποιητικό λόγο.  
Στο επίμετρό του ο ποιητής γράφει χαρακτηριστικά: «Τρεις Αιγαιοπελαγίτες ποιητές. Ο Τηνιακός ποιητής της γλυπτικής. Ο Σκιαθίτης ποιητής των λέξεων. Ο Λέσβιος ποιητής  των χρωμάτων. Κανείς τους δεν έζησε βίο ήρεμο, ανεμπόδιστο. Το αντίθετο. Τα στοιχεία που τους διαφοροποιούν πάντως, προσδίδοντας ξεχωριστή, απαράμιλλη σφραγίδα στο  έργο του καθενός, είναι περισσότερα από τα κοινά.» (σελ.35


Δημιουργήθηκαν τα κείμενα που διαβάζω με αφορμή το «Συναξάρι» και το 2ο Φεστιβάλ Λατρευτικής Μουσικής  και έπειτα από σχετικό κάλεσμα της Μάρθας Μαυροειδή, όπως εξηγεί ο Μπουκάλας  στα Επιμετρικά του (σελ.37 και 38).  Προσωπικά, θα’ θελα να τους δω και αλλιώς  επί σκηνής. Εξηγούμαι. Με μια διασκευή και ένα «δέσιμο» δραματουργικό,  θα μπορούσε όλο αυτό το εγχείρημα να έχει ποικίλες θεατρικές προεκτάσεις.


Οι τρεις  καλλιτέχνες που θεωρήθηκαν αντισυμβατικοί, αποτέλεσαν αντικείμενο συζήτησης, δημιούργησαν όμορφα πράγματα και η τέχνη τους άντεξε μέσα στους αιώνες. Κάνω τη σκέψη πως ο τρόπος που εδώ ο ποιητής τους προσέγγισε ποιητικά έχει να κάνει με τον τρόπο της πρόσληψης του έργου τους. Πάντως ανέδειξε με την ποιητική του το ήθος τους.΄Ηθος όχι με την έννοια κάποιας ηθικής ή κάποιου κώδικα. Ήθος με την έννοια του προσώπου, του τρόπου δηλαδή εκείνου, τον οποίο αυτοί εμφάνισαν στον κόσμο και τους χαρακτηρίζει και τους διαχωρίζει μάλιστα από τους ομοτέχνους τους σε κάθε περίπτωση.

KΡΙΤΙΚΗ ΣΤΑΣΗ /// Andres de la Motte «Η θυσία της Άνοιξης», Μετάφραση: Ξενοφών Παγκαλιάς, εκδ. Κέδρος



(Αναδημοσίευση από το www.fractalart.gr)


Γράφει η Ασημίνα Ξηρογιάννη


Τι είναι αυτό που μπορεί να σε κάνει να λαχταράς να διαβάζεις ένα μυθιστόρημα. Μπορεί να μην είναι μόνο ένα πράγμα, αλλά ένας συνδυασμός πραγμάτων. Η Θυσία της Άνοιξης απoτελεί μέρος της τετραλογίας για τις Εποχές του Άντερς ντε λα Μοτ. Tα άλλα τρία έργα της τετραλογίας είναι τα εξής: Τo τέλος του καλοκαιριού, Το έγκλημα του φθινοπώρου και Η φωτιά του χειμώνα. Κυκλοφορούν όλα από τις εκδόσεις Κέδρος.

Ένα βιβλίο ποταμός που κυλάει ήσυχα στις συνειδήσεις μας, αλλά έχει καλά κρυμμένα μυστικά, τα οποία ελπίζει ο απαιτητικός αναγνώστης να του αποκαλυφθούν. Η αφήγηση αργή και γλυκά βασανιστική. Καθόλου κουραστική ή απωθητική. Στρωτή γλώσσα με διαύγεια. Στην ανάδειξή της συvδράμει φυσικά και η λειτουργική και εκφραστική μετάφραση από τα Σουηδικά του Ξενοφώντα Παγκαλιά. Άκρως πετυχημένες, επιδέξιες και ατμοσφαιρικές περιγραφές που συμβάλλουν αποφασιστικά στη δημιουργία του κατάλληλου κλίματος, όπως συνάδει με την υπόθεση, καθώς ξεδιπλώνεται σταδιακά. Νέα στοιχεία, παράξενοι χαρακτήρες, πληθώρα ερωτηματικών. Παράλληλος χρόνος. Παιχνίδι ανάμεσα στο παρόν και το παρελθόν. Η βαριά απώλεια, η σιωπηλή ζωή, τα καλά κρυμμένα μυστικά, σε έναν μικρόκοσμο που έχει βιώσει απώλειες, θανάτους, μεγάλους θυμούς. Με φόντο ένα μέρος στην επαρχία λοιπόν, πλανάται παντού ένα πέπλο μυστηρίου. Το θαυμαστό είναι πως ο αναγνώστης μπερδεύεται με θέματα… ηθικής, καθώς δεν γνωρίζει τους σκοπούς των ηρώων, ούτε αν αυτοί είναι «καλοί» ή «κακοί». Δίνεται το backround τους, η προσωπική τους ιστορία και οι περιπέτειές τους, αλλά οι προθέσεις τους, δεν γίνονται πάντα αμέσως γνωστές στον αναγνώστη- στα πλαίσια και του σασπένς που ο συγγραφέας θέλει να δημιουργήσει.

Δημιουργούνται εντυπώσεις, η ηρωίδα σκέφτεται πολύ, κάνει συνδέσεις με το δικό της παρελθόν, μπαίνει σε ρόλο ντετέκτιβ άτυπα, αναζητά απαντήσεις. Υπάρχουν καταστάσεις που οι άνθρωποι δεν ξεπερνούν ποτέ. Βασικά τούς στιγματίζουν για όλη τη ζωή τους, αφού τους βάζουν σε ποικίλες ψυχολογικές διεργασίες που πρέπει να διαχειριστούν για να μπορέσουν να συνεχίζουν να ζουν. Κι έπειτα τι γίνεται με τα τραύματα; Τι μπορεί άραγε κανείς να κάνει τις πληγές του;

Υπάρχει ανατροπή που αλλάζει την εικόνα, δίνει έναυσμα για συζητήσεις και σκέψεις. Η κεντρική ηρωίδα αγαπά την αλήθεια και είναι το πείσμα της εκείνο που θα υπερισχύσει στο τέλος και η διάθεσή της για καθαρότητα και διαύγεια. Τα φαινόμενα πολλές φορές απατούν και είναι η διάσταση ανάμεσα στο φαίνεσθαι και το είναι που δημιουργεί τις συγκρούσεις και τις αντιθέσεις σχετικά με τους χαρακτήρες για κάποιους από τους οποίους αισθάνεσαι οίκτο ή μια συμπάθεια, καθώς βρίσκονται εγκλωβισμένοι σε ένα τραυματικό παρελθόν. Πολλά ερωτήματα που μοιάζουν αναπάντητα και ήρωες που τα «θέλω» τους συγκρούονται, αλλά πέφτουν και θύματα μιας αδυσώπητης μοίρας που τους περιγελά και τους ειρωνεύεται.

Anders de la Motte

O αναγνώστης-μου δίνεται η αίσθηση- δυσκολεύεται να μισήσει κάποιον χαρακτήρα. Ο κάθε χαρακτήρας έχει το δικό του μυστικό, κουβαλά τις ηθικές του εμπειρίες που τον στιγμάτισαν ή άλλαξαν τη ζωή του. Θύτης ή θύμα; Με γνώση ή έχοντας άγνοια; Πολλά αιωρούνται και αυτή είναι και η γοητεία του εγχειρήματος. Και διέπει την πλοκή. Η αβεβαιότητα ως συστατικό για το απόλυτο μυστήριο. Όσο αναζητά η Τέα την άκρη του νήματος, τόσο πιο μπλεγμένη βρίσκεται. Παρακολουθούμε την πορεία προς την ανακάλυψη της αλήθειας. Όλα είναι μπροστά στα μάτια της, μα και τόσο μακριά της συνάμα.

Η φύση κυριαρχεί ως έννοια και ως εικόνα στο βιβλίο. Αυτή και ο υποβλητικός τρόπος με τον οποίο παρουσιάζεται, ο καιρός, και οι ποικίλες εναλλαγές του δημιουργούν μια ιδιαίτερη ατμόσφαιρα στο βιβλίο. Μότο του έχει βάλει ο συγγραφέας χαρακτηριστικούς, τους αισθαντικούς στίχους του Τ. Σ. Έλιοτ. Σημειώνω:


Aπρίλης, είναι ο σκληρότερος μήνας, γεννώντας

Πασχαλιές μέσ’ απ’ την νεκρή γη, σμίγοντας

Θύμηση και επιθυμία, σαλεύοντας

Ρίζες νωθρές με τη βροχή της άνοιξης.


Πρόκειται για ένα δυνατό -θα λέγαμε, βιβλίο- βιβλίο χωρίς μεταμοντέρνα τεχνάσματα, αλλά με τεχνικές και εκφραστικές και υφολογικές επιλογές που αγγίζουν τον αναγνώστη. Ένα βιβλίο ανθρώπινο, γεμάτο αλήθεια. Αξίζει να διαβαστεί.

Κυριακή 3 Νοεμβρίου 2024

KΡΙΤΙΚΗ ΣΤΑΣΗ /// Λουίζ Γκλικ, «Meadowlands», μτφρ. Χάρης Βλαβιανός, Στερέωμα 2024




[Aναδημοσίευση από το περιοδικό Χάρτης/// https://www.hartismag.gr/hartis-71/biblia/odoiporiko-enos-syghkhronoi-diazighioi-se-diadrasi-me-ghnostoys-mythois]

Μετάφραση: Χάρης Βλαβιανός

Γράφει η Ασημίνα Ξηρογιάννη

Kρατώ στα χέρια μου ένα ακόμα πολύτιμο βιβλίο, την έβδομη ποιητική συλλογή της Αμερικανίδας ποιήτριας Λούζ Γκλικ (1943-2023). Η συλλογή αυτή είναι τώρα μεταφρασμένη στα ελληνικά από τον έμπειρο μεταφραστή Χάρη Βλαβιανό. Μedowlands λοιπόν από τις εκδόσεις Στερέωμα. Και το παζλ συμπληρώνεται. [1] Η πολυβραβευμένη Γκλικ (τιμημένη κιόλας με Νόμπελ Λογοτεχνίας το 2020) πιστεύω πως δικαίως αγαπήθηκε από το κοινό.
Με την αισθαντική γραφή της την πασπαλισμένη με φιλοσοφικό στοχασμό κερδίζει τους λάτρεις της ποίησης. Έχω εκφραστεί και με άλλα κείμενα στο παρελθόν για την αίσθηση που μου έχει αφήσει η ποιήτρια. [2] Είναι ανεξάντλητη και πάντα ουσιαστική .
Έχει εδώ ενδιαφέρον να δούμε πώς η ποιήτρια διαχειρίζεται το θέμα του γάμου έχοντας υλικό και απο τα προσωπικά της θέματα (γάμοι-διαζύγια, βιωματα, εμπειρίες, ).Υπάρχει όμως και σημαντικό υλικό που αντλεί από αρχαίους μύθους και κλασικά αφηγήματα με τα οποία ευφυώς συνηθίζει να συνομιλεί γόνιμα και δημιουργικά. Ειδικότερα, είναι εμφανές πως στο βιβλίο αυτό γίνεται μια σύνδεση με την Οδύσσεια του Ομήρου και κυρίως με τον γάμο Οδυσσέα-Πηνελόπης. Ένας σύγχρονος γάμος περνάει κρίση, βρίσκεται στα πρόθυρα της διάλυσης και ο αναγνώστης εισπράττει το βλέμμα της γυναίκας που συλλογίζεται πάνω στα πράγματα- τα αισθήματα, τα γεγονότα.
Διαβάζω: «[…] Περισσότερο από οτιδήποτε στον κόσμο /αγαπώ αυτά τα βράδια που είμαστε μαζί,/τα ήσυχα βράδια του καλοκαιριού, ο ουρανός ακόμη/φωτεινός τέτοια ώρα./ ‘Eτσι η Πηνελόπη πήρε το χέρι του Οδυσσέα, /όχι για να τον συγκρατήσει, αλλά για να εγγράψει αυτή τη γαλήνη στη μνήμη του: «από δω και πέρα η σιωπή μέσα στην οποία κινείσαι/είναι η φωνή που σε καταδιώκει.» (Ήσυχη βραδιά, σελ. 21)
Η διακειμενική υφή του έργου είναι εμφανής και στα σημεία που αναφέρονται πρόσωπα από την Οδύσσεια ώστε να σχηματιστεί το δίπτυχο αντρας -γυναίκα/Οδυσσέας -Πηνελόπη. Έτσι υπάρχουν ποιήματα που κάνουν αναφορά στον Τηλέμαχο, στην Κίρκη και σε σκηνές από το έπος ήδη γνωστές. Ακούγονται πολύ έντονα οι φωνές της μάνας και του γιου, Πηνελόπης και Τηλέμαχου. [3] Αλλά το φίλτρο της Γκλικ και το τρόπος που χρησιμοποιεί το μύθο για να δωσει καθολικότητα στα γραφόμενά της είναι μοναδικά. Με διαύγεια και πνευματικότητα δίνει ένα έργο ξεχωριστό. Καταφέρνει η ποιήτρια να αποφύγει τις φιλολογίες και να δώσει στίχους που εκφράζουν εύγλωττα ή αποτυπώνουν την ομορφιά, τη ματαίωση, τον ερωτισμό, τον χωρισμό, την πτώση, την μοναξιά, την μνήμη (Κοιτάμε τον κόσμο μια φορά, στην παιδική ηλικία./Τα υπόλοιπα είναι μνήμη (Νόστος, 107).



Η ποιήτρια ξέρει να δημιουργεί ατμόσφαιρα, το ιδιαίτερο εκείνο συναισθηματικό κλίμα που αγγίζει την ανθρώπινη ψυχή και την συναρπάζει, ακριβώς επειδή διακριτικά την φέρνει αντιμέτωπη με εσώτερες ανησυχίες και προβληματισμούς, με πράγματα που οι άνθρωποι συχνά δεν τολμούν να σκεφτούν πόσο μάλλον να διαχειριστούν.

Εξαιρετική η Νύχτα χωρίς φεγγάρι! Η σκηνοθεσία, η δυνατή εικόνα που κυριαρχεί, μια μικρή πραγματεία για τη διαύγεια και τον τρόπο να κοιτάμε τα πράγματα. Παραθέτω ένα μικρό κομμάτι μόνο: «Μα το να περιμένεις για πάντα/άραγε είναι πάντοτε η απάντηση; Tίποτε/δεν είναι πάντοτε η απάντηση · η απάντηση/εξαρτάται από την ιστορία/» (σελ. 29)
Τα αισθήματα δεν διαχέονται άσκοπα και ενοχλητικά στην ψυχή του αναγνώστη. Κρατώντας την δέουσα απόσταση η ποιήτρια δίνει αφορμές για τη συγκίνηση της καρδιάς και του μυαλού, κάνοντας καίριες συνδέσεις με έργα που έχουν αντέξει στο χρόνο. Μέσω της ισχυρής αναλογίας πετυχαίνει την ισχυροποίηση της εντύπωσης που η ποίησή της προκαλεί. Αν επιχειρούσα με δικούς της στίχους να εκφράσω αυτό που αισθάνομαι για την ποιητική της, οι στίχοι αυτοί θα ήταν οι εξής:[...]«είμαι σίγουρη ότι υπάρχει μέσα σου/κάτι ανθρώπινο, που μπορεί να προσεγγιστεί με τον λόγο.» [Ο βράχος, σελ.89]
Μια εκτενής σύνθεση, μοιάζει σαν ένα συνοπτικό ποιητικό μυθιστόρημα με κεφάλαια μικρά, μέσα στα οποία διερευνούνται οι ανθρώπινες σχέσεις και ιχνηλατούνται οι ανθρώπινες αντοχές, μέσα από το διεισδυτικό βλέμμα μιας γυναίκας που χωρίζει από τον άντρα της. Οδοιπορικό ενός σύγχρονου διαζυγίου σε διάδραση με γνωστούς μύθους, την Οδύσσεια, αλλά και τον συμβολισμό που θρυλικού ζεύγους.

Κλείνοντας, ο Χάρης Βλαβιανός, κάθε φορά επιλέγει να μεταφράσει έργα ποιητών που ο ίδιος αποδέχεται ως δημιουργούς. Νομίζω πως αυτό είναι πολύ σημαντικό. Κάθε φορά οι μεταφράσεις του είναι δώρα αγάπης προς τους αναγνώστες του.




Σημειώσεις

[1] Οι ποιητικές συλλογές Πιστή και ενάρετη νύχτα(2021),Η άγρια ίρις(2021), Χειμωνιάτικες συνταγές από την κοινότητα(2022), Ο θρίαμβος του Αχιλλέα(2022).
[2] Bλ.
Στο διάστιχο για τον Θρίαμβο του Αχιλλέα: https://diastixo.gr/kritikes/poihsh/19343-thriamvos-achilea
Στην Booktimes για το βιβλίο «’Αγρια ίρις»: https://www.booktimes.gr/review/i-agria-iris/
[3]Χαρακτηριστικά τα ποιήματα: To πείσμα της Πηνελόπης (σελ.115) και Η εξομολόγηση του Τηλέμαχου (σελ.117 και 119)

 H φωτογραφία της Γκλικ είναι παρμένη από: https://el.wikipedia.org/wiki/%CE%9B%CE%BF%CF%85%CE%AF%CE%B6_%CE%93%CE%BA%CE%BB%CE%B9%CE%BA






Τετάρτη 3 Ιανουαρίου 2024

ΣΤΑΘΗΣ ΣΙΩΜΟΣ ///ΜΟΝΩΔΙΕΣ ('Ενα διήγημα και 39 ποιήματα) από τις εκδόσεις ΌΤΑΝ

 





Γράφει η Αθανασία Τσιοτινού *


Ο Στάθης Σιώμος στο βιβλίο του με τίτλο «Μονωδίες» παίρνει ανέσπερες λέξεις σε ανάλγητες εποχές και τις μετατρέπει σε ποιήματα!

Ψάχνοντας στο λεξικό την ερμηνεία της λέξης μονωδία διαβάζουμε ανάμεσα σε άλλα: μονοφωνία, άσμα ή μελωδία για μια μόνο φωνή, σόλο. Ο Στάθης Σιώμος, λοιπόν, «μονωδεί», «σολάρει», ωστόσο τα προϊόντα της γραφής του κάθε άλλο παρά «μονόφωνα» είναι. Χαρακτηρίζονται από πολυφωνία. Αν και το κάθε ποίημα έχει τη δική του φωνή, περνάει τα δικά του μηνύματα, όλα μαζί συγκροτούν τον «πολύφωνο» ψυχικό κόσμο του ποιητή που επιτέλους βρήκε το δρόμο προς την καρδιά των αναγνωστών.

Ο ποιητής αρχίζει με ένα διήγημα, άκρως ποιητικό, το οποίο δίνει ωραία πάσα στα ποιήματα. Στο διήγημα με τίτλο «Αλλόκοτες επισκέψεις» ο ποιητής, κατά τη διάρκεια μιας νύχτας, δέχεται την επίσκεψη της έμπνευσης με τη μορφή μιας ‘Ώρας από το μέλλον. Εξήντα λεπτά, εξήντα μικρά πανέμορφα διαβολάκια τον αναστατώνουν. Συγχρόνως, του επισημαίνουν τον αμείλικτο χρόνο που περνάει και δεν συγχωρεί τίποτα, τον χρόνο που μας κυνηγάει και μας στέλνει στο αμετάκλητο παρελθόν, όπου περιπλανιόμαστε αιώνια στην ανυπαρξία, χωρίς να θυμόμαστε τίποτα και κανέναν πια από τη ζωή μας. Η Ώρα πριν αναχωρήσει παροτρύνει τον ποιητή να εμπιστευθεί τη ζωή, να την αγαπήσει και να την εκτιμήσει, γιατί όλα είναι ζωή, ακόμη και ο θάνατος. Ο ποιητής αναρωτιέται πόσα χρόνια μπορούσαν να χωρέσουν σε μια ώρα, πόση ζωή μπορούσε να γεννηθεί και να χαθεί σε μια ώρα. Μετά από αυτήν την επίσκεψη τίποτα δεν είναι το ίδιο. Οι σκόρπιες σελίδες μπαίνουν στη σειρά, οι λέξεις γίνονται ποιήματα και χωράνε σε ένα μικρό βιβλίο, τις «Μονωδίες», στις οποίες ο ποιητής αφήνει συναισθήματα και σκέψεις να ξετυλιχτούν σαν κουβάρι  και να κατακτήσουν τους αναγνώστες.

Ο ποιητής περιπλανιέται στην ποίηση, ζητώντας εξιλέωση που χωρίς αναστολές κατέληξε φαιδρός ενήλικας, ένας από αυτούς που λοιδορούσε παιδί. Αφουγκράζεται την ποίηση που αχνογέγγει στην αναζήτηση, την οδύνη που καιροφυλακτεί στην παρανόηση, τους ανυπότακτους ποιητές στην τζαμαρία της βεράντας με τις λυπημένες κουρτίνες.  Τις άγριες νύχτες ονειρεύεται ότι τρέχει στις αλάνες με χαμένα παιδιά, κάποιες μέρες, πριν χαράξει, φτερουγίζουν στην  κάμαρα ξεχασμένα όνειρα, αλλά και όνειρα δημιουργικά, πηγή έμπνευσης. Κάθε που ξημερώνει η καρδιά του ποιητή ανατριχιάζει στη σκέψη μήπως τα όνειρα της νύχτας εκφυλιστούν στις ειρωνείες της μέρας από αφελείς ευδαιμονίες και μαραζώσουν μες στην ευτέλεια. Ο ποιητής απογοητεύεται, απελπίζεται, αλλά και αισιοδοξεί γιατί τίποτα δεν χάθηκε, όλα λάμπουν, βαθιά κρυμμένα, δακρυσμένα και μας περιμένουν. Συνάμα, διατρανώνει πως η ελπίδα είναι φιλί ζωής του αήττητου χρόνου στους επίμονους ανυποχώρητους υπερασπιστές του ανέφικτου.

Στο ποίημα «Προς δυσμάς» ο ποιητής κάνει απολογισμό της ζωής του. Προσεγγίζοντας το αναπότρεπτο ανθολογεί την ύστερη μαρτυρία στα προεόρτια της αναχώρησης. Στην «Πρωινή απειλή» δηλώνει ανυποχώρητος, αποφασισμένος να μη λυγίσει στα «κατά συνθήκη ψεύδη», στην «Εποίκιση» τονίζει το χρέος των πνευματικών ανθρώπων να αποικίσουν την ηθική έρημο πάνω στα συντρίμμια αυτού του τόπου, τώρα που δεν απόμεινε τίποτα ανόθευτο και άχραντο να πιστέψουμε, ενώ στο «Χάος» προσπαθεί να συναρμολογήσει τα δικά του, σκόρπια, σακατεμένα, αποπλανημένα, συντρίμμια, καρφώνοντας το χάος του σε μια στιγμή για να σταματήσει να διαστέλλεται. Στα «Μαθήματα γραμματικής» επισημαίνει πως οι καιροί απαιτούν πράξεις και φτάνουν πια οι ανακοινώσεις. Στα ποιήματα «Εν ψυχρώ» και «Κοσμιότητες» ο ποιητής καταγγέλλει τα ανθρώπινα πλάσματα για την άπληστη υφέρπουσα αυταρέσκειά τους και την υποκρισία τους. Υπαρξιακά ερωτήματα αναδύονται στο ποίημα «Αναπάντητα», στο «Ενθάδε κείται» κραυγάζει τη ματαιότητα της ύπαρξης. Μια διάχυτη αίσθηση ανασφάλειας βιώνει ο ποιητής στο ποίημα «Ο άλλος εαυτός», ενώ στις «Ανασκαφές» αναφέρεται στις εσωτερικές αλήθειες που αρνούμαστε να ομολογήσουμε. Στον «21ο Μεσαίωνα» εκφράζει την ανησυχία του για την εποχή μας, για τη διαστρέβλωση της πραγματικότητας, για τη φθορά των ιδεών και των ηθών.

Χαρακτηριστικό στοιχείο στα ποιήματα του Σιώμου είναι οι επαναλαμβανόμενες λέξεις. Μία λέξη που εμφανίζεται σε πολλά ποιήματα είναι η «λέξη». Στο διήγημα «Αλλόκοτες επισκέψεις» οι  Ώρες γράφουν σε μια λευκή σελίδα όσες λέξεις τις αρέσουν, όσες προλαβαίνουν πριν χαθούν. Η Ώρα φεύγει και ο ποιητής μένει μόνος σε ένα ακατάστατο δωμάτιο με δεκάδες σκόρπιες σελίδες με λέξεις. Στο τέλος, αφήνεται στο διάσπαρτο μαγευτικό κόσμο των λέξεων, οι οποίες γίνονται ποιήματα. Στις «Ανάλγητες εποχές» οι ανέσπερες λέξεις  απελευθερώνουν το αυτονόητο. Στην» Απόδραση» οι λέξεις είναι αιχμάλωτες, στο «Εν Ψυχρώ» τα ανθρώπινα πλάσματα σκοτώνουν ακόμη και με λέξεις, στο «Παλίμψηστο» ο ποιητής, ίσως, απευθυνόμενος στον εαυτό του, διερωτάται πως γίνεται, αν και έμαθε χιλιάδες λέξεις, το βιβλίο της ψυχής του να παραμένει δυσανάγνωστο, στο ποίημα «Το αλύτρωτο Καλό» οι λέξεις γίνονται μυθικές, ενώ στο ποίημα «‘Ατροπος» μια λέξη ανείπωτη διαχέεται στην ατμόσφαιρα.

Μια άλλη λέξη που τη βρίσκουμε σε πολλά ποιήματα είναι η λέξη παίζω και τα παράγωγα και ομόρριζά της (παιχνίδι, παιχνιδιάρικος, παιδί, παιδικός). Στις «Αλλόκοτες επισκέψεις» τα εξήντα λεπτά που αναστατώνουν τον ποιητή είναι παιχνιδιάρικα, στις «Αμυχές», ο ποιητής επιστρέφει στην «πατρίδα» των παιδικών του χρόνων, στις γειτονιές που έπαιζε παιδί, στις «Περιπλανήσεις» ονειρεύεται ότι τρέχει σε αλάνες με παιδιά που δεν μεγάλωσαν ποτέ και λυπάται που κατέληξε ένας φαιδρός ενήλικας. Στα «Νούφαρα» μιλάει για παιδιά που ξεχάστηκαν με τα παιχνίδια τους μέχρι αργά τη νύχτα, στους «Δισταγμούς» διαπιστώνει ότι όσα δεν είπαμε θα μας κατατρέχουν και θα δακρύζουν σαν παιδιά, στα «Άδεια προαύλια» ανατρέχει στα παιδικά δειλινά, όπου γεννήθηκε η νοσταλγία για ό,τι θα χανόταν, στα «Πρότυπα» μας παροτρύνει να αγαπάμε τα παιδιά και να μην τ’ αναγκάζουμε να ασπάζονται τις πεποιθήσεις μας, ενώ στις «Αόρατες ουλές» η αλήθεια ότι επιλέξαμε μια ξένη ζωή βρίσκεται θαμμένη σε παιδικά τραύματα.

Αισθητή η παρουσία και της έννοιας του χρόνου στην ποίηση του Στάθη Σιώμου. Στις «Αλλόκοτες επισκέψεις» η Ώρα παροτρύνει τον ποιητή να αγαπάει το τώρα, στο ποίημα «Προς Δυσμάς» το αναπότρεπτο προσεγγίζεται με φθαρμένα ευλογημένα χρόνια, στις «Αλυσίδες» ο ποιητής, κοιτώντας πίσω στο χρόνο, ανακαλύπτει, αλυσοδεμένα στο παρελθόν, και τα παρόντα και τα μέλλοντα, ωστόσο καταβάλλει προσπάθειες να καρφώσει το «Χάος» σε μια στιγμή, στην «Πρόσκληση» μας ενθαρρύνει να νιώθουμε ευγνώμονες για το χρόνο και τις στιγμές που μας δόθηκαν, ενώ στην «Ανάρρωση» δεν φτάνει ο χρόνος για να μεταμορφωθεί η νοσηρότητα σε ευγνωμοσύνη.

Η «ζωή», πανταχού παρούσα στα ποιήματα της συλλογής. Στις «Αλλόκοτες επισκέψεις» η σκόρπια ζωή του ποιητή έρχεται σε αντίθεση με την τάξη στα γραπτά του, στις «Αλυσίδες» η ζωή όλο μακραίνει και φεύγει, στο ποίημα «Μεσοπέλαγα» πνιγμένες ζωές αγνοούνται. Στα «Μισθωτήρια» ο ποιητής συνειδητοποιεί ότι πλέον μάθαμε να ζούμε ως άχαροι ένοικοι της ζωής μας, στην «Πρόσκληση» η ζωή μας προσκαλεί και συγχρόνως μας προκαλεί σε μια αδιάκοπη γιορτή, στο «Μέχρις εσχάτων» η ελπίδα μεταμορφώνεται σε φιλί ζωής.

Η νύχτα και ο φόβος είναι δύο λέξεις που διαπερνούν την ποίηση του Σιώμου. Κάποιες νύχτες άγρυπνες, άγριες σκοτεινές ο ποιητής ονειρεύεται, άλλες φορές φοβάται ότι τα όνειρα της νύχτας θα εκφυλιστούν στις ειρωνείες της μέρας, στιγμές-στιγμές νοσταλγεί τα παιδικά παιχνίδια που τέλειωναν όταν έπεφτε η νύχτα, αλλού η αγωνία του εξωτερικού κόσμου και του έσω κόσμου του ποιητή να συναντηθούν προσκρούει σε μερόνυχτα σύγχυσης και φόβου που κρατάνε τους δύο κόσμους χώρια. Τις νύχτες βγαίνουν οι ανασφάλειες στο φως και αναμετράσαι με φόβους και απώλειες. Ο παντοδύναμος φόβος, μέντορας και ευαγγελιστής, σε οδηγεί σε λανθασμένες επιλογές ζωής, φτάνοντας στο σημείο να ζεις μια ξένη ζωή. Σε άλλο ποίημα ο φόβος παλεύει με την αλήθεια και γεννιέται  το Κακό. Το μέλλον φαντάζει δυσοίωνο, ωστόσο ο ποιητής μας καλεί να μην το φοβόμαστε. Αν και απρόβλεπτο και απροσδιόριστο, είναι αληθινό και μοναδικό.

 

Στην ποίηση του Στάθη Σιώμου ο λυρισμός είναι διάχυτος. Αυτό διαφαίνεται από τις μεταφορές, τις παρομοιώσεις, τις προσωποποιήσεις που χρησιμοποιεί, από τον πλούτο των επιθέτων που προσδιορίζουν τα ουσιαστικά (π.χ. προτεραιότητα θλιβερή, απερίγραπτη προσμονή, σαγηνευτική αυτοπεποίθηση, αχαλίνωτο δέος, λέξεις αυτόφωτες, σκέψεις ακατέργαστες, υποχείριες μέρες, αλλόφωτοι καιροί, λευκές σιωπηλές μνήμες, επίγειες/ιπτάμενες λεηλασίες, αιματοβαμμένη ηγεμονία, αλύτρωτη ατολμία κ.α), καθώς και από τους εντυπωσιακούς συνδυασμούς λέξεων που χρησιμοποιεί ο ποιητής (π.χ. προεόρτια αναχώρησης, παλάμη του χρόνου, δάκρυα δραπέτες, στεναγμοί αιχμάλωτες λέξεις της ομορφιάς,  ακτές της ψυχής, βλέμματα κύματα, ασέλγεια των καιρών, διάφανα λατομεία χαρμολύπης, ύφος σεμνότυφης συμπόνιας, έπαρση αναίσχυντης κατανόησης, γονική παροχή διάσπαρτης άγνοιας, ακροαματικότητα της δυστυχίας, όμηρος της αλαζονείας, φυλές του υπεδάφους, ταράτσα των αστεριών με το πλυσταριό κ.α.).

Στις «Μονωδίες» εντοπίζουμε πολλά αυτοβιογραφικά στοιχεία, διάσπαρτα σε διάφορα ποιήματα. Ο ποιητής, θα μπορούσαμε να ισχυριστούμε, ότι έχει εμμονή με το παρελθόν. Αγαπημένο θέμα η επιστροφή στα παιδικά του  χρόνια, στις αλάνες και στις γειτονιές που έπαιζε παιδί. Ο ποιητής ψάχνει να βρει στην παιδική του ηλικία τα αίτια της ευτυχίας ή της δυστυχίας του ως ενήλικας, προσπαθεί στα παιδικά δειλινά και στα παιδικά τραύματα να βρει αυτό που θα δικαιολογήσει τις επιλογές της ενήλικης ζωής του (Αμυχές, Περιπλανήσεις, Νούφαρα, Αλυσίδες, Άδεια προαύλια, Αόρατες ουλές). Ίσως το πιο αυτοβιογραφικό είναι το ποίημα με τον  χαρακτηριστικό τίτλο «Άτροπος». Η Άτροπος ήταν μία από τις τρεις μοίρες -οι άλλες δύο ήταν η Λάχεση και η Κλωθώ. Η Άτροπος εξέφραζε το αμετάβλητο, το μοιραίο, το πεπρωμένο. Το όνομά της, άλλωστε, σήμαινε το αναπόφευκτο. Το ποίημα εκφράζει το «αναπόφευκτο» της ζωής του ποιητή.  Ο ποιητής, στην ουσία, συνομιλεί με τον εαυτό του, κάνει απολογισμούς και διαπιστώσεις, εντοπίζει λάθη και αβλεψίες. Αφετηρία πάντα η οδός Αισχύλου στου Ψυρρή, ο δρόμος που ο ποιητής πέρασε τα παιδικά του χρόνια.


Τόσα χρόνια με μια αθέατη θλίψη

η ψυχή του ένας αιχμάλωτος Άμλετ

μια λέξη ανείπωτη

μια πόρτα μισάνοιχτη

ένα βήμα μετέωρο

μια αλύτρωτη ατολμία

Αισχύλου 12 ήταν όλα γραμμένα

από τους αρχαίους δρόμους

και την ταράτσα των αστεριών με το πλυσταριό

μέχρι τις αλάνες με τα κρυφά αναφιλητά...


Η ποίηση του Σιώμου σε συναρπάζει. Σε καλεί σε μονοπάτια αδιάβατα, σε εδάφη ακατοίκητα, διεγείρει πρωτόγνωρα συναισθήματα,  εγείρει προβληματισμούς, δίνει απαντήσεις σε κρίσιμα ερωτήματα, περνάει μηνύματα, προκαλεί τη σκέψη. Μπορεί οι εποχές να είναι ανάλγητες, αλλά οι ανέσπερες λέξεις φωτίζουν τα αδιάβατα μονοπάτια. Οι «Μονωδίες» είναι ένα μεθυστικό ταξίδι μύησης στο μαγικό κόσμο των λέξεων του ποιητικού σύμπαντος του Στάθη Σιώμου, ένα διεισδυτικό «βλέμμα» στα άδυτα της ψυχής του ποιητή, ένα βιβλίο που αξίζει να το διαβάσουμε όλοι μας.


*Φιλόλογος-Θεατρολόγος, ΜEd, MA, Διευθύντρια 7 ου Λυκείου Τρικάλων.

ΠΗΓΗ: https://www.fractalart.gr/monwdies/

Ο ΤΥΠΟΓΡΑΦΟΣ του Τάκη Γεράρδη, εκδ. Γραφή


          Γράφει η Αθανασία Τσιοτινού *


Ο Τάκης Γεράρδης με το μυθιστόρημά του μας οδηγεί σε ένα οδοιπορικό στην Αθήνα, από την δεκαετία του ’80 και μέχρι τη δεκαετία του 2000, στις πιο σκοτεινές και γραφικές πλευρές της, αναμειγνύοντας την μυθοπλασία με τον ρεαλισμό σε ένα μοναδικό σμίξιμο. Μπροστά στα μάτια του αναγνώστη αποκτούν ζωή όλες οι ιστορικές γειτονιές του κέντρου, όπως η Σόλωνος, η Εμμανουήλ Μπενάκη, το Μοναστηράκι, τα Εξάρχεια και η Καλλιδρομίου, καθώς και πολλά στέκια, καφενεία και μπαρ, όπως ο ιστορικός «Μωβ κρίνος». Το Μαρούσι, ο Κολωνός, η Δραπετσώνα, η Μεταμόρφωση είναι τόποι δράσης στους οποίους δρουν άνθρωποι απόλυτα αληθινοί, ευθείς ή αδίστακτοι.


Εκτός από την Αθήνα η πλοκή του μυθιστορήματος στήνεται και στην ιδιαίτερη πατρίδα του συγγραφέα, το Αγρίνιο, όπου πέρασε τα πρώτα 11 χρόνια της ζωής του. Αναφέρει χαρακτηριστικά σε συνέντευξή του «Είναι ανάγκη να επιστρέφω εκεί, είναι φόρος τιμής». Δύο κεντρικά πρόσωπα, δύο διαφορετικοί κόσμοι. Από τη μια ένας αχθοφόρος που ονειρεύεται να γίνει τυπογράφος και από την άλλη ένας νονός της νύχτας, ο Χριστόφορος και ο Αχιλλέας. Γύρω από αυτά τα πρόσωπα, εμφανίζονται πολλά άλλα πρόσωπα, πολλές παράλληλες ιστορίες, οι οποίες τέμνονται με αποτέλεσμα ο ένας κόσμος να διεισδύει στον άλλο, τα πρόσωπα να συναντιούνται και η τροχιά της ζωής τους να μεταβάλλεται από τη μία στιγμή στην άλλη.O Χριστόφορος εργάζεται ως αχθοφόρος στη λαχαναγορά του Ρέντη και ονειρεύεται να γίνει τυπογράφος, φτωχός και τίμιος οικογενειάρχης, αγαπάει τη γυναίκα του, τη Λεμονιά, και τα παιδιά του, ωστόσο είναι τολμηρός και ριψοκίνδυνος. Ο Αχιλλέας, είναι ένας σκληρός και ανελέητος νονός της νύχτας, μαχαιροβγάλτης, μαδάει λέσχες, πουλάει προστασία σε νυχτερινά μαγαζιά, βγάζει κοπέλες στην πορνεία, με δυο λόγια τα πάντα στη ζωή του κινούνται γύρω από το βρώμικο χρήμα, κι όλα αυτά την περίοδο που το Περιστέρι έχει ανοίξει πόλεμο με την Ηλιούπολη, ο Πειραιάς όμως ακουμπάει σε γερές πολιτικές πλάτες και ο Αχιλλέας δε διστάζει να κάνει τον διαιτητή στις διαφορές. Μια συγκυρία τους φέρνει κοντά, ο Χριστόφορος σώζει τον Αχιλλέα από σίγουρο θάνατο σε υπόθεση ξεκαθαρίσματος λογαριασμών, και μια πραγματική φιλία γεννιέται. Ο Αχιλλέας το μαντρόσκυλο του Πειραιά, δεσμεύεται να βοηθήσει τον νεαρό όποτε του το ζητήσει. Αυτό που ίσως αξίζει να κρατήσουμε από τα λεγόμενα του συγγραφέα είναι πως «… στους ανθρώπους της νύχτας η αληθινή μπέσα είναι ο ακρογωνιαίος λίθος στη ζωή τους». Σώζοντας τη ζωή του Αχιλλέα η ζωή του αλλάζει για πάντα, μόνο που έχει το σθένος και την προνοητικότητα να θέσει τη σχέση τους σε άλλα επίπεδα. Ο δεσμός αυτός θα δοκιμαστεί με σκληρό τρόπο και θα «παγώσει» προσωρινά για να αναθερμανθεί και να μην σβήσει τελικά ποτέ. Η ζωή της νύχτας έχει δικό της κώδικα τιμής και συμπεριφοράς, άγραφο μα ισχυρό, μας λέει ο συγγραφέας.

Το φιλότιμο, η ανταπόδοση της χάρης, «το κάνω γιατί έδωσα το λόγο μου», είναι απαραίτητα συστατικά για να υπάρχει αυτός ο κόσμος. Όπως και η τιμωρία. Αν σέβεσαι αυτά τα λίγα υπάρχεις. Ο Χριστόφορος δε θεωρεί τον εαυτό του ικανό στον χώρο του εμπορίου. Γι’ αυτό, αποφασίζει να μαθητέψει δίπλα σ’ έναν τυπογράφο. Το 1987 θα αποκτήσει το δικό του μαγαζί για να ξεφύγει από τη λαχαναγορά, αφού η τυπογραφία αν και είναι τέχνη δύσκολη και απαιτητική, τον ελκύει περισσότερο. Το 1994 ο Χριστόφορος έχει πλέον διαπρέψει με το τυπογραφείο κι ετοιμάζεται να κάνει ένα μεγάλο άνοιγμα, θέλοντας να βελτιώσει τη ζωή των παιδιών του, να μη μεγαλώσουν μες στη φτώχεια όπως αυτός. Αγοράζει λοιπόν ένα εγκαταλελειμμένο εργοστάσιο στη Μεταμόρφωση, το οποίο θα μετατραπεί στο καινούριο, υπερσύγχρονο τυπογραφείο του. Κι έτσι φτάνει η στιγμή που θα ζητήσει τη βοήθεια του Αχιλλέα.Ταυτόχρονα φαρμακευτικές εταιρείες κάνουν τα πάντα για να κυριαρχήσει μία εις βάρος της άλλης στην ελληνική αγορά κι αυτός ο αγώνας μεταφράζεται σε χρήματα, προδοσίες και συμβόλαια θανάτου. Πώς συνδέονται όλα αυτά με την τέχνη της τυπογραφίας και με το όνειρο του τυπογράφου; Πόσο σκοτεινή είναι η Αθήνα και πόσο πρόθυμη να αποκαλύψει τα μυστικά της;

Όσο τα χρόνια προχωράνε, τόσο περισσότερα πρόσωπα προστίθενται. Ο καθένας έχει συγκεκριμένο ρόλο και επηρεάζει με τον δικό του τρόπο τις εξελίξεις, ενώ αλληλοεπιδρούν μεταξύ τους, χωρίς υπερβολές και περιττές σκηνές. Ο Περικλής Τσιότρας, ο μασόνος θα βοηθήσει τον εκπρόσωπο μεγάλης φαρμακευτικής εταιρείας να αυξηθεί η αποδοχή του αγοραστικού κοινού στα σκευάσματα παραγωγής της, εξαλείφοντας το εμπόδιο που ονομάζεται καρδιολόγος Γιώργος Λουκέζης. Ο Φάνης Μπαλασόπουλος, σημαντικό και αμετακίνητο γρανάζι στο Υπουργείο Υγείας, ο Ιάσονας, γιος του Αχιλλέα, χορευτής του μπαλέτου και αμφί, ο Τζίμης, υπάλληλος του Χριστόφορου στο τυπογραφείο που παίζει τζαζ τα βράδια στα μπαράκια τωνΕξαρχείων, ο Νίκος, ξάδερφος του Τζίμη, ο Νώντας με το καθαρό κούτελο και τον γιο με σύνδρομο down, φίλος του Χριστόφορου, εργάτης στη λαχαναγορά και μετά υπάλληλος στο τυπογραφείο του Χριστόφορου, η κομμώτρια Ντίνα, κόρη του Νώντα, που δεν αντέχει τον ανύπαρκτο ναυτικό σύζυγό της, η μηχανή του σεξ Κατερίνα, ο Σπύρος Σαμαρόπουλος, ο αντικέρ και παραχαράκτης, με τις παράνομες ιδέες, ο Μάνθος, ο ειδικός στις παραχαράξεις, η Γεωργία, η κόρη του Χριστόφορου και άλλοι δημιουργούν έναν μικρόκοσμο που κινείται δίπλα στους ανθρώπους που τρέχουν για τον καθημερινό τους επιούσιο και συγκροτούν ένα αντιπροσωπευτικό της εποχής σύνολο καλών και κακών ανθρώπων. Ο συγγραφέας δεν παραλείπει να τοποθετήσει στο βιβλίο του και τον εαυτό του ως Τάκη Βερνάρδο, εκδότη του περιοδικού «Καφές». Δεν θα μπορούσε να λείψει από το μυθιστόρημα για την τυπογραφία ένας ποιητής ο Πέρης Αρχάγγελος, που με τη φιλοσοφία του και τη στάση ζωής του κερδίζει την αγάπη μας και την συμπόνια μας, λόγω του πρόωρου και άδικου θανάτου του. «Ζούσε για μια καλή κριτική και μόνο. Μια καλή κριτική και μια όμορφη συντροφιά. Οι γυναίκες ήταν το άλλο του πάθος» (σελ. 144).

Οι φιλίες, όπως προαναφέρθηκε, είναι ένα δυνατό σημείο του έργου, όπως και η αφοσίωση στην οικογένεια με όλα τα προβλήματα μιας αληθινής σχέσης. Εκτός από τον Αχιλλέα, αληθινός φίλος στο πλευρό του Χριστόφορου βρίσκεται και ο Νώντας. Οι συναντήσεις του Χριστόφορου με τους φίλους του (τον Σπύρο, τον Πέρη, τον Αχιλλέα) μοιάζουν περισσότερο με ιεροτελεστία, όπου το άφθονο ποτό επισφραγίζει τους δεσμούς τους και τις πιο μύχιες εξομολογήσεις τους. Ο έρωτας είναι παντού στο βιβλίο. Σαν έλξη ανάμεσα στο αρσενικό και στο θηλυκό, σαν έλξη ανάμεσα σε όλα τα όντα του πλανήτη, και δεν καταλαβαίνει από στερεότυπα. Η αναφορά στη σχέση του Χριστόφορου με τον Αχιλλέα έχει, ίσως, και την πλατωνική της εξήγηση. Όλες οι σχέσεις δοκιμάζονται, έρωτες παράνομοι και μη γεννιούνται, παράδοξες φιλίες που διακόπτει ο απρόσμενος θάνατος, αγοραίος έρωτας και υπόκοσμος γεμάτος συμμορίες, εκτελεστές, λαθρεμπόριο, τζόγος και άλλες παρόμοιες συναλλαγές κατακλύζουν το έργο. Αλλά ακόμα και στους χώρους ανώτερων κοινωνικών τάξεων, βασιλεύει ο ίδιος σκληρός άγραφος νόμος, όπως στις μεγάλες πολυεθνικές ή στις μασονικές Στοές. Και όμως όλος αυτός ο κόσμος διαθέτει μια αυθεντικότητα και μια καθαρή δόση αλήθειας, όσο πικρή και να είναι. Ο Χριστόφορος δεν μένει ανέγγιχτος από την πορεία του αυτή, μάλιστα κατά καιρούς θα βυθιστεί σε σκοτεινές ατραπούς. Καταφέρνει ωστόσο να χαράξει την πορεία του, χωρίς να εγκλωβιστεί και να δειλιάσει από τον εθισμό και τον φόβο.


Ο Τάκης Γεράρδης μας γνωρίζει μια Αθήνα που μεταμορφώνεται, από το 1982 φτάνουμε στο 1994 και στο 2006, έτη-σταθμούς στην εξέλιξη των χαρακτήρων του μυθιστορήματος, με τον κοινωνικό και πολιτικό ιστό γύρω τους να αλλάζει όχι πάντα προς το καλύτερο, με τις συνέπειες των πρώτων επιλογών να τους κυνηγούν κι όλα αυτά να προετοιμάζουν για μια μεγάλη ανατροπή. Το κείμενο είναι ένα ορμητικό ποτάμι που παρασύρει τους πάντες και τα πάντα στο πέρασμά του, φέρνοντας τους ήρωες αντιμέτωπους με απρόβλεπτες καταστάσεις. Μυθιστόρημα γεμάτο αλήθειες που πονάνε, γεμάτο τιμή και φιλότιμο, που ασχολείται με τις δυσκολίες και την καθημερινή ζωή ανθρώπων απλών, που τα όνειρά τους δεν αγγίζουν τα μεγαλεία και τα πλούτη, αλλά το καλύτερο μέλλον των παιδιών τους. Ο κόσμος της νύχτας γυρίζει γύρω από τη ζωή του Χριστόφορου κι απλώνει τα δίχτυα του όσο ο Αχιλλέας το επιτρέπει. Ο συγγραφέας σε κάποια σημεία δείχνει τις δικές του αντιλήψεις απόλυτα εναρμονισμένες όμως με τους χαρακτήρες κι έτσι το κείμενο ρέει γεμάτο διαχρονικές αλήθειες. Η πλοκή δεν είναι προδιαγεγραμμένη, οι χαρακτήρες εξελίσσονται, ερχόμενοι αντιμέτωποι με καταστάσεις που αντιτίθενται στα πιστεύω τους. Όλοι αλλάζουν, άλλοι προς το καλύτερο κι άλλοι προς το χειρότερο, αλλά με μέτρο.

Στο κείμενο που διαδραματίζεται κυρίως τη δεκαετία του 1990 αποτυπώνονται ανάγλυφα τα συμφέροντα και ο έλεγχος που ασκούν οι φαρμακευτικές εταιρείες, πολλές φορές με κρατικές «πλάτες», ο τρόπος οργάνωσης και λειτουργίας των μασονικών στοών, τα μηχανήματα και οι διαδικασίες εκτύπωσης και τυπώματος, οι αλλαγές στην ποίηση που ίσως να έχουν να κάνουν και με τη γενικότερη άνοδο της πνευματικής στάθμης του κόσμου και άλλα κομμάτια που συνδέουν αναπόσπαστα το σήμερα με τη δεκαετία του 1980. Ενδιαφέρουσες απόψεις όπως η ακόλουθη, διά στόματος του ποιητή Πέρη Αρχαγγέλου, δίνουν μια απάντηση στο ερώτημα πώς φτάσαμε ως εδώ σε κοινωνικό, οικονομικό και πολιτικό επίπεδο: «Οι εργάτες παρ’ όλες τις ατέλειες και το άγχος τους είναι αυθεντικοί και κατά κανόνα ντόμπροι. Έχουν μικρό ορίζοντα αλλά έχουν ορίζοντα, προορισμό και στόχους συγκεκριμένους. Οι αστοί δεν βιάζονται, δεν τρέχουν πίσω από τα πράγματα, γιατί έχουν τη βεβαιότητα πως τα πράγματα θα έρθουν στα πόδια τους κάποτε… Οι μικροαστοί είναι άστα να πάνε… δεν έχουν μια σταθερή ταυτότητα, παρά συνεχώς αναζητούν κάποια άλλη που δεν τους ανήκει» (σελ. 98). Εκτός απ’ την τυπογραφία και τα μυστικά της, το μυθιστόρημα αγγίζει πεδία της παλαιογραφίας, των παλαιών εκδόσεων, ακόμη και της παραχάραξης παλαίτυπων για διψασμένους συλλέκτες που ξεγελιούνται όμως εύκολα. Λεπτομέρειες και ιστορικό φόντο που ελάχιστοι γνωρίζουν, εύληπτες εγκυκλοπαιδικές πληροφορίες, ενταγμένες όμως ομαλά στη ροή του κειμένου και όχι εις βάρος της πλοκής.

 

«Ο τυπογράφος» εκτυλίσσεται σε μια Ελλάδα που τα τελευταία χρόνια κατεδαφίζεται χωρίς πλάνο, χωρίς σκοπό. Απλώς κατεδαφίζεται» (σελ. 336) και καταγράφει τις αλλαγές σε ανθρώπους συνηθισμένους, οι οποίοι όμως έρχονται αντιμέτωποι με σημαντικές προκλήσεις και πρέπει να ανταποκριθούν. Ποιοι θα υπερβούν τα εσκαμμένα; Ποιοι θα παραμείνουν πιστοί στις αρχές και στα ιδεώδη τους; Πότε σταματάς να ζεις για ένα καλύτερο αύριο και γίνεσαι άπληστος; Πόσο σκοτεινός είναι ο κόσμος της νύχτας; Αυτά και άλλα πολλά καταγράφονται με οξυδέρκεια και αντικειμενικότητα σ’ ένα μυθιστόρημα γεμάτο εκπλήξεις που, παρά το κάπως περίεργο, λίγο απότομο και ίσως όχι ταιριαστό με την υπόλοιπη ροή του κειμένου τέλος, μας κερδίζει. Το τέλος δεν είναι μόνο απότομο, αλλά και απρόβλεπτο. Πολλές από τις ιστορίες του βιβλίου είναι ατελείς. Η μοναδική ιστορία που τελειώνει, έχει αρχή μέση και τέλος, είναι η ιστορία του Τζίμη, του υπαλλήλου του Χριστόφορου, δευτεραγωνιστή θα λέγαμε, ο οποίος ωστόσο αποτελεί το κλειδί για τη λύση της πλοκής ή την έλευση της ανατροπής και την κάθαρση, η οποία έρχεται, αποδίδοντας δικαιοσύνη. Οι κακοί τιμωρούνται και οι καλοί συνεχίζουν τη ζωή τους μέσα σε ένα κόσμο σκληρό και άδικο. Εκτός από τον Τζίμη και άλλα δευτερεύοντα πρόσωπα θα παίξουν καταλυτικό ρόλο στην εξέλιξη της πλοκής και θα φέρουν την ανατροπή και το τέλος.

Ο Τάκης Γεράρδης μέσα από την περιγραφική του δεινότητα, την ειλικρινή ρεαλιστική γραφή, τους ζωντανούς διαλόγους και τη λιτή αφηγηματική τεχνική, θέτει ορισμένα διαχρονικά ερωτήματα για την ανθρώπινη φύση, όπως αυτά αναγράφονται στο οπισθόφυλλο του βιβλίου. Ο άνθρωπος, ως ένα σημείο ορίζει την Μοίρα του, χαράσσει την πορεία του και με πολύ κόπο την ακολουθεί. Όση τόλμη όμως και να διαθέτει, συχνά η ζωή λέει την τελευταία κουβέντα. Αρκεί ένα ατυχές γεγονός, όπως τρία κομμένα δάχτυλα στην πρέσα, να επηρεάσει την μοίρα ενός ανθρώπου σε καθοριστικό βαθμό. Και όσο και να μένει κάποιος αλώβητος από εκβιασμούς, ίσως έρχεται η ώρα που δεν μπορεί να κάνει αλλιώς. Και τι μένει τελικά από όλη αυτήν την ξέφρενη πορεία ζωής; Μα οι στιγμές που ενώνουν τους ανθρώπους και τους δένουν με άρρηκτα δεσμά. Εκείνα τα ποτήρια με το ουίσκι που τους έκαναν ν’ ανοιχτούν, να κλάψουν, να ερωτευθούν και να δημιουργήσουν δεσμούς μέχρι θανάτου. Ίσως το μόνο στοιχείο αιωνιότητας σε μια μεταβαλλόμενη και γεμάτη διακυμάνσεις ζωή, που δυστυχώς πάντα βρίσκει τέρμα. Αναμφισβήτητα, η πρόθεση του συγγραφέα είναι να στηλιτεύσει τις δομές, τη σύνθεση και τις μεθόδους της κοινωνίας της σύγχρονης Ελλάδας των τελών του περασμένου αιώνα, εκφέροντας το πικρό του σχόλιο για τις πολυεθνικές και τις μεθόδους που υιοθετούν, αλλά όλα αυτά ιδωμένα από τη σκοπιά ενός τίμιου βιοπαλαιστή ο οποίος έχει ν’ αντιμετωπίσει όχι μόνο τις δυσκολίες της ζωής αλλά κι αόρατους αντιπάλους όπως η τύχη, η Ειμαρμένη ή ο Θεός. Η τοποθέτηση στο βιβλίο του Τζίμη, ενός χαρακτήρα που έχει εμμονή με την παρατήρηση των άστρων, την παρακολούθηση των κινήσεών τους και την καταγραφή αστρολογικών προβλέψεων, ίσως θέλει να καταδείξει και τη θέση του συγγραφέα για το που οφείλεται η αβεβαιότητα της ζωής κι η επίδραση της τυχαιότητας σ’ αυτήν.

 

Κάνουν τελικά λάθη τα άστρα; Θα κλείσω με λόγια του συγγραφέα από μια συνέντευξή του: «Και βέβαια κάνουν.Φανταστείτε μια ζωή αλάθητη και ίσια. Πόσο μονοδιάστατη θα ήταν! Κολυμπάμε μέσα σε ένα σύμπαν που είναι γεμάτο λάθη».


* Φιλόλογος-Θεατρολόγος, ΜEd, MA, Διευθύντρια 7 ου Λυκείου Τρικάλων.