Translate

Εμφάνιση αναρτήσεων με ετικέτα ΑΝ ΚΑΡΣΟΝ. Εμφάνιση όλων των αναρτήσεων
Εμφάνιση αναρτήσεων με ετικέτα ΑΝ ΚΑΡΣΟΝ. Εμφάνιση όλων των αναρτήσεων

Τρίτη 11 Φεβρουαρίου 2020

ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΚΟ ΑΡΧΕΙΟ /// ΑΝ ΚΑΡΣΟΝ /// ΕΡΩΣ Ο ΓΛΥΚΟΠΙΚΡΟΣ ///Της Ασημίνας Ξηρογιάννη





ΓΡΑΦΕΙ Η ΑΣΗΜΙΝΑ ΞΗΡΟΓΙΑΝΝΗ

[Αναδημοσίευση από το  www.diavasame.gr]


Η Αν Κάρσον, δεινή φιλόλογος και ποιήτρια, δηλώνει για άλλη μια φορά την αγάπη της για την ελληνική αρχαιότητα. Στη χώρα μας είχε παρουσιάσει την «Αντιγόνη» της το 2010, έπειτα από πρόσκληση του ποιητή και μεταφραστή της Χάρη Βλαβιανού («Λίγα λόγια», Πατάκης, 2013) Αυτή τη φορά με το βιβλίο της «Έρως ο γλυκόπικρος», που κυκλοφορεί σε μετάφραση της Ανδρονίκης Μελετλίδου από τις εκδόσεις Δώμα, αναφέρεται στο ερωτικό παράδοξο στην κλασική παράδοση. Ένα βιβλίο που σε μεταφέρει σε αρχαίους συγγραφείς και κείμενα, ψηλαφίζοντας τον έρωτα, εκθέτοντας το μεγαλείο του. Πώς οι αρχαίοι συγγραφείς εξέλαβαν τον Έρωτα και πώς εκφράστηκαν γι΄ αυτόν;

Το θέμα της αγάπης και του μίσους το βρίσκουμε στο ελληνιστικό επίγραμμα. Για παράδειγμα, ο Νίκαρχος απευθύνεται στον αγαπημένο του ως εξής:
Αν μ΄ αγαπάς, με μισείς
κι αν με μισείς, μ’ αγαπάς.
Αν δε με μισείς, αγάπη μου,
να μη με αγαπήσεις.

(Παλ.Ανθ.11.252)

Και στο επίγραμμα του Κάτουλλου:
Μισώ και αγαπώ, κι ίσως ρωτήσετε γιατί.
Δεν ξέρω, μα έτσι αισθάνομαι και βασανίζομαι.

(Κάτουλλος 85/Λ.Τρομάρας)

Odi et amo: το μίσος και ο έρωτας διασταυρώνονται. Εδώ βρίσκεται ο πυρήνας και το σύμβολο της επιθυμίας, στον ενδιάμεσο χώρο στον οποίο ξεχύνεται η επιθυμία.

Η ερωτευμένη ψυχή διχάζεται εντός της επιθυμίας. Οι αντιφάσεις είναι μέρος του έρωτα, τον χαρακτηρίζουν. «Δεν ξέρω τι αναζητώ. Διχάζεται ο νους μου», λέει η Σαπφώ και λυγίζει. Η αγάπη συμφύρεται άνετα με το μίσος μέσα στην τρικυμισμένη καρδιά των ερωτευμένων. Η παραφορά είναι φυσιολογική συνθήκη. Κι η ηθική κρίση ραγίζει κάτω απ΄ την πίεση του ερωτικού παράδοξου, διχάζοντας την επιθυμία σε κάτι καλό και κακό ταυτόχρονα.

Ένα άλλο στοιχείο του έρωτα είναι το εξής: συνήθως οι άνθρωποι επιθυμούν ό,τι απουσιάζει. Η απουσία ανάβει τον πόθο, τον τρέφει!

Μέσα στο δοκίμιό της η Κάρσον αναφέρεται εκτενώς στο θέμα «ερωτική ζήλια». Η λέξη «ζήλια» προέρχεται από τη λέξη «ζήλος», το να επιδιώκεις κάτι με ζέση. Είναι μια πνευματική κίνηση που την ξυπνάει ο φόβος και την τρέφει το μίσος. Ο ζηλότυπος εραστής ποθεί διακαώς να έχει μια ιδιαίτερη θέση στα αισθήματα της αγαπημένης και βασανίζεται μήπως κάποιος άλλος του πάρει αυτήν τη θέση. Προεκτείνοντας, διατυπώνεται και η άποψη πως ο έρωτας συχνά γίνεται πιο γλυκός όταν είναι δύσκολος.

Σύμφωνα με τη συγγραφέα, «η επιθυμία κινείται», «ο έρωτας είναι ρήμα» (σελ. 33) και τους κάνει όλους ποιητές, όπως έχει πει και ο Πλάτωνας στο «Συμπόσιό» του (σελ. 211) Όταν επιθυμώ κάποιον, ένα μέρος μου χάνεται: «η ανάγκη μου για σένα με φθείρει, με κατατρώει». Η Κάρσον περιγράφει πώς σκέφτεται ο άνθρωπος στο όριο του έρωτα. Η παρουσία της έλλειψης ξυπνάει μέσα του μια νοσταλγία για πληρότητα. Η σκέψη του στρέφεται προς ερωτήματα προσωπικής ταυτότητας: «πρέπει να συνέλθει και να κάνει δικό του ξανά αυτό που λείπει, προκειμένου να γίνει ένας πλήρης άνθρωπος». Ο έρωτας δεν έρχεται δίχως να χαθεί η ζωτικότητα του εαυτού. Ο ερωτευμένος θεωρεί ότι έχει ηττηθεί. Ότι είναι ένας άνθρωπος χαμένος, νικημένος ολοκληρωτικά. Αισθάνεται στο πετσί του την αλλαγή που του επιφέρει η επιθυμία. Βυθίζεται μοιραία στα άδυτα του εαυτού του και ανακαλύπτει πράγματα γι’ αυτόν που δεν τα ήξερε.

Στο κεφάλαιο «Τι θέλει ο ερωτευμένος από τον έρωτα» τονίζεται ότι η φαντασία παίζει σημαντικό ρόλο στην ανθρώπινη επιθυμία και γίνεται προσπάθεια ερμηνείας αυτής της θέσης. «Μια επιδέξια κίνηση της φαντασίας φέρνει κοντά δύο πράγματα, βλέπει την ασυμβατότητά τους, κατόπιν βλέπει μια νέα συμβατότητα, ενώ στο μεταξύ συνεχίζει ν΄ αναγνωρίζει την πρότερη ασυμβατότητα μέσω της νέας συμβατότητας», σημειώνει η Κάρσον.

Επίσης, η φαντασία κεντρίζει την ψυχή να κινηθεί μέσω της παραστατικής της δύναμης. Η φαντασία προετοιμάζει την επιθυμία και αφηγείται στην ψυχή μια ιστορία. Διότι ο έρωτας είναι πάντα μια ιστορία στην οποία αλληλεπιδρούν ο ερωτευμένος, ο ερωμένος και η μεταξύ τους διαφορά. Η αλληλεπίδραση είναι ένα κατασκεύασμα που το έχει πλάσει η ψυχή του εραστή.

Ενδιαφέρον παρουσιάζει το κεφάλαιο που αναφέρεται στον τρόπο που ο χρόνος μετρά για τον ερωτευμένο άνθρωπο («Το τώρα τότε»). «Οι ερωτευμένοι πάντοτε περιμένουν. Μισούν την αναμονή. Αγαπούν την αναμονή. Στριμωγμένοι μέσα σε αυτά τα δύο αισθήματα, οι ερωτευμένοι στοχάζονται πολύ τον χρόνο, και καταλήγουν να τον αντιλαμβάνονται με τον δικό τους τρόπο.» Ο χρόνος κυλά διαρκώς, ποτέ δεν σταματά, αλλά τι σημαίνει αυτό για τον έρωτα, τη διάρκεια και την υφή του;

Για τον Σωκράτη, η στιγμή που αρχίζει ο έρωτας είναι ένα κοίταγμα στην αθάνατη αρχή της ψυχής. Το «τώρα» της επιθυμίας είναι ένα κοντάρι που μπήγεται στον χρόνο για να βγει στο άχρονο. Στον έρωτα ο χρόνος είναι άχρονος με κάποιον μαγικό τρόπο. Άλλοτε πάλι είναι μια ταλάντευση ανάμεσα στο πάντα και στο ποτέ.

Ένα συναρπαστικό βιβλίο που γοητεύει τον αναγνώστη. Οξυδερκής, εύστοχη στις παρατηρήσεις της, η Κάρσον διαβάζει τα αρχαία κείμενα, διεισδύει στο θέμα της με σεβασμό, πειθαρχία, αλλά και παιγνιώδη διάθεση στα σημεία προσφέροντας στους αναγνώστες απόλαυση, αλλά και τροφή για στοχασμό
.

Παρασκευή 27 Δεκεμβρίου 2019

notationes ΦΘΙΝΟΠΩΡΟ 2019-ΧΕΙΜΩΝΑΣ 2020 /// ΚΡΙΤΙΚΗ ΣΤΑΣΗ /// ΑΝ ΚΑΡΣΟΝ /// ΕΡΩΣ ΓΛΥΚΟΠΙΚΡΟΣ




Αν Κάρσον «Έρως ο γλυκόπικρος», Μετάφραση: Ανδρονίκη Μελετλίδου, εκδ. Δώμα, σελ. 230

ΓΡΑΦΕΙ Η ΑΣΗΜΙΝΑ ΞΗΡΟΓΙΑΝΝΗ 

[ΠΗΓΗ :FRACTAL

Κρατώ στα χέρια μου το βιβλίο της Αν Κάρσον, της εξαίρετης αυτής φιλολόγου και ποιήτριας. Ο τίτλος :« Ερως ο γλυκόπικρος. Δοκίμιο για το ερωτικό παράδοξο στην κλασική παράδοση», σε μετάφραση Ανδρονίκης Μελετλίδου. Είχα ασχοληθεί παλαιότερα  με το έργο της «Λίγα λόγια» που κυκλοφορεί στην Ελλάδα από τις εκδόσεις Πατάκης σε μετάφραση του ποιητή και μεταφραστή Χάρη Βλαβιανού [https://www.fractalart.gr/liga-logia/]1
Πρόκειται για ένα εκτενέστατο δοκίμιο που αφορά στην αμφισημία και το παράδοξο του έρωτα.2Διότι ο έρωτας διχάζει το νου, δεν τον αφήνει να γαληνέψει. Ο ερωτευμένος άνθρωπος βρίσκεται στην θέση να μισεί και να αγαπά ταυτόχρονα, όσο αλλόκοτο κι αν ακούγεται αυτό.
Η Κάρσον θα μιλήσει και για την απουσία στον έρωτα, αλλά και για τα όρια του εαυτού μας και των άλλων. Η κινητήριος δύναμη όλων είναι η επιθυμία. «Η επιθυμία κινείται» κατά την συγγραφέα. Η ατελείωτη, βασανιστική επιθυμία-που η μη εκπλήρωσή της μπορεί να οδηγήσει τον ερωτευμένο στην απόγνωση. Στον έρωτα η μεγάλη απόλαυση, η ηδονή, αλλά και ο πόνος συμφύρονται. Αυτός που αγαπάει καταβυθίζεται όλο και πιο πολύ στα άδυτα του εαυτού του, μοιραία. Με αυτήν την έννοια ο έρωτας είναι και ένα ταξίδι αυτογνωσίας. Ο ερωτευμένος που έχει την όρεξη να μαθαίνει συνεχώς, κάποια στιγμή θα θέσει το βασικό ερώτημα: «Ποιος είμαι, τι κάνω, γιατί αγαπώ». Θα μπει στη διαδικασία να βρει απαντήσεις ικανοποιητικές ή θα  προσπαθήσει να ερμηνεύσει τις πράξεις και τις σκέψεις του.
Ακόμα στον έρωτα η φαντασία κυριαρχεί δίνοντας νέες διαστάσεις σε πρόσωπα και πράγματα. Πολλές φορές οι καταστάσεις είναι μπερδεμένες και χρειάζονται επεξήγηση. Ο ερωτευμένος διψώντας για καθαρότητα, συχνά μπερδεύεται όλο και πιο πολύ. Τι είναι αυτό που αναζητά αυτός που έχει ερωτευτεί; Tι σημαίνει να βρίσκεται κάποιος στην κατάσταση του έρωτα; Mήπως οι ερωτευμένοι χάνουν την εμπειρία της πραγματικότητας, επειδή ζουν μέσα σε μια άλλη δική τους πραγματικότητα όπου όλα περιστρέφονται γύρω από την μεγάλη επιθυμία;
Ο έρωτας είναι αγωνία, φαντασία, ακατάπαυστη επιθυμία, γεμάτος ανθρωπινότητα και ζωικότητα μαζί. Ανίκητος μέσα στον πλουραλισμό του. «Ο έρωτας είναι ρήμα» διατυπώνεται. Ίσως για να τονιστεί ότι πρόκειται για άκρως ενεργητική διαδικασία που κεντρίζει τον άνθρωπο, τον διεγείρει και τον αφυπνίζει εσωτερικά, ωθώντας τον σε πράξεις και λέξεις.
H Kάρσον είναι δεόντως διακειμενική, είναι εξάλλου γνωστή η αγάπη της για την ελληνική αρχαιότητα. Οπότε μέσα στο κείμενό της εμπλέκει μια πληθώρα προσώπων, καθώς και αποσπάσματα από κείμενα που κάθε φορά θεωρεί ότι θα αναδείξουν το στόχο της. Μέσα στο δοκίμιό της λοιπόν περιδιαβαίνουν ελεύθεροι οι: Σαπφώ, Σοφοκλής, Πλάτωνας, Αριστοφάνης, Αριστοτέλης και άλλοι. Και από μεταγενέστερους, και από ποικίλα μέρη της διανόησης: o Kάφκα, ο Σάρτρ, ο Λακάν, ο Πετράρχης, η Εμιλυ Ντίκινσον και η λίστα δεν τελειώνει εδώ.

Αναφέρεται εκτενώς στην λειτουργία και τη λογική του ερωτικού τριγώνου και κάνει προσπάθειες να προσεγγίσει τον όρο «παράδοξο» σε συνάρτηση πάντα με το ερωτικό φαινόμενο.3Από ένα τέτοιο κείμενο δεν μπορεί να λείψει η αναφορά στην ερωτική μανία και ό,τι αυτή συνεπάγεται.
Η Κάρσον αγγίζει όλα τα πεδία και τις εποχές ξεκινώντας από την λυρική ποίηση (Σαπφώ, Αρχίλοχος κ.α), φτάνοντας στο Έπος (Όμηρος) και μετά στην τραγωδία, το αρχαίο μυθιστόρημα, τους πλατωνικούς διαλόγους (κυρίως αναφέρεται στον Φαίδρο) και προχωρώντας σοφά και σταθερά γεμάτη γνώση, φιλολογική μέθοδο, φιλοσοφική σκέψη. Από αυτά δεν μπορεί να λείψει και δεν λείπει η ποιητική ευαισθησία που είναι άκρως απαραίτητη όταν το θέμα μας είναι ο έρωτας. Επιστημονική ή λογοτεχνική πραγματεία4;Tίποτα από τα δύο. Αλλά και τα δύο μαζί. Παρατήρηση, στοχασμός, αλλά και γοητεία και σαγήνη. Ένα βιβλίο διεισδυτικό, απολαυστικό και πειθαρχημένο μαζί που κερδίζει τον απαιτητικό αναγνώστη. Ένα σύμπαν ανοιχτό και όποιον θέλει να βυθιστεί μέσα σε αυτό και μια ροή απίστευτη και δημιουργική. Σε αυτό συμβάλλει και η καλή μετάφραση της Ανδρονίκης Μελετλίδου. Bιβλίο με αισθαντικότητα, δύναμη και αλήθεια που καλό είναι να υπάρχει σε κάθε ενημερωμένη βιβλιοθήκη.



Σημειώσεις

1. Το ελληνικό κοινό γνώρισε την Κάρσον λόγω του μεταφραστή του πρώτου ποιητικού της βιβλίου με τίτλο «Λίγα 
λόγια »,τον ποιητή Χάρη 


Βλαβιανό που της είχε αφιερώσει και σελίδες στο περιοδικό του «Ποιητική»(2010),αλλά την είχε προσκαλέσει και 
στο Κολλέγιο Αθηνών 
όπου  παρουσίασε την παράσταση -performance Antigonick.

2. Είναι ένα έργο που μπορεί κανείς να το  βάλει στην ίδια κατηγορία με Τα αποσπάσματα ερωτικού λόγου του 
Μπάρτ,το Περί έρωτος του 
Σταντάλ  και  το Ερωτικό φαινόμενο του Μαριόν.

3. «Παράδοξο είναι μια σκέψη που οδηγεί σε ένα συμπέρασμα,αλλά δεν καταφέρνειι ποτέ να ολοκληρωθεί»

4. Στο οπισθόφυλλο του βιβλίου το εξής- ς-μεταξύ άλλων :«Το κλασικό αυτό δοκίμιο συγκαταλέχθηκε ήδη από την 
Modern Library στα 100 

σημαντικότερα μη λογοτεχνικά βιβλία όλων των εποχών.»