ΤΟ ΘΕΑΤΡΟ ΣΤΗΝ ΠΟΙΗΣΗ /// ΑΠΟ ΤΟ ΠΑΝΔΟΧΕΙΟ ΣΤΟ VARELAKI

Ανθολόγηση – εισαγωγή: Ασημίνα Ξηρογιάννη, εκδ. Momentum 2017

ΑΝΑΔΗΜΟΣΙΕΥΣΙΣ ΑΠΟ ΤΟ ΠΑΝΔΟΧΕΙΟ ΤΟΥ ΛΑΜΠΡΟΥ ΣΚΟΥΖΑΚΗ ΚΑΙ 

ΤΗ ΔΕΛΤΙΟΘΗΚΗ ΤΩΝ ΝΕΩΝ ΕΚΔΟΣΕΩΝ

https://pandoxeio.com/2018/01/25/deltiothiki_xirogianni/

Γράψτε μας για το βιβλίο σας.

Πρόκειται για μια ποιητική ανθολογία που περιλαμβάνει ποιήματα για το θέατρο και είναι χωρισμένη σε δύο μέρη. Στο ένα μέρος συναντά κανείς ποιήματα που διαθέτουν δραματικότητα  και θεατρικότητα και αποτελούν ωραιότατους μονολόγους ή διαλόγους που μπορούν να παρασταθούν στην σκηνή. Αυτά τα ποιήματα μπορεί να έχουν άμεση αναφορά στο θέατρο, μπορεί και να μην έχουν. Πάντως θα μπορούσε κάποιος σκηνοθέτης να τα «ανεβάσει» στα πλαίσια μιας παράστασης. Στο άλλο μέρος υπάρχουν ποιήματα που μπορεί να μην διαθέτουν δραματικότητα, έντονη τουλάχιστον, αλλά έχουν αναφορά σε πρόσωπα, πράγματα, υλικά, καταστάσεις, δημιουργούς, που σχετίζονται με το θεατρικό γίγνεσθαι ή τη θεατρική διαδικασία. Περιλαμβάνει ποιήματα μόνο ελλήνων και ζώντων ποιητών. Το λέω αυτό επειδή στο συρτάρι μου έχω συγκεντρωμένα  και άλλα ποιήματα, ελλήνων και ξένων τεθνεώτων, κλασικών  όμως ποιητών, το οποίο ευελπιστώ επίσης να εκδώσω. Είναι μια πλούσια, καλαίσθητη και προσεγμένη  έκδοση, με εισαγωγή, επίμετρο, εκτενή βιογραφικά ποιητών  και περιεχόμενα.

Μοιραστείτε μια ιδέα, έμπνευση και επιθυμία που σας έκαναν να το γράψετε.

Όπως εξηγώ και στην εκτενή και κατατοπιστική εισαγωγή της Ανθολογίας που έχω εκπονήσει, το θέμα αυτό μου καρφώθηκε στο μυαλό απ’ όταν ήμουν φοιτήτρια υποκριτικής στο Θέατρο – Εργαστήριο (Εμπρός),όπου κάποιοι δάσκαλοί μας μάς έβαζαν ως άσκηση να δραματοποιούμε ποιήματα (π.χ είχα δραματοποιήσει κάμποσα του αγαπημένου μου Καβάφη, αλλά και πολλών άλλων). Με το βιβλίο αυτό ερευνώ τη σχέση και την αλληλεπίδραση Ποίησης και Θεάτρου, δύο τέχνες άλλωστε που έχω επιλέξει να υπηρετώ. Να σημειώσω δε, ότι η Ανθολογία τούτη ξεκίνησε κάποια χρόνια πριν ως project του ιστολογίου μου(Varelaki/ο τίτλος ήταν αυτός που έχω βάλει και το βιβλίο «Το θέατρο στην Ποίηση»), είχα δηλαδή σκεφτεί αρχικά να την κάνω διαδικτυακή. Ομως στην πορεία της έρευνας ένιωσα την ανάγκη να την κάνω έντυπη, επειδή θεώρησα ότι  θα ήταν ωραίο να βρίσκεται στις βιβλιοθήκες όσων αγαπούν τις δύο τέχνες, την ποίηση και το θέατρο. Πρόκειται για  έναν τόμο πρωτότυπο (καλύπτει βιβλιογραφικό κενό)στον οποίο συνυπάρχουν διαφορετικές γενιές ποιητών, κάτι που έχει φοβερό ενδιαφέρον αναφορικά με το πώς πραγματεύονται το ίδιο θέμα ποιητές με διαφορετική ηλικία, διαβάσματα, εμπειρίες, καταβολές!

Συστήστε μας σε ένα ποίημά του.

Όλα τα ποιήματα είναι αξιόλογα και λειτουργούν συμπληρωματικά το ένα με το άλλο. Αισθάνομαι πιο βολικά να αναφερθώ στα δικά μου ΦΑΝΤΑΣΜΑΤΑ . Μέσα σε αυτό το ποίημα συμβαίνει  το εξής: Oι μάσκες στοίχειωσαν μέσα στην παλιά σοφίτα. Θυμίζουν -τι άλλο;- φαντάσματα. ’Εχουν ωχρή, ρυτιδιασμένη όψη, μάτια μισόκλειστα και νιώθουν μοναξιά μέσα στο ημίφως ξεχασμένες, παρατημένες σε κείνον το χώρο. Το ένδοξο παρελθόν έχει φύγει ανεπιστρεπτί. Και ακούγεται ουτοπικό να βρουν θεατρίνους που θα τους δώσουν πάλι ζωή.

Φαντάσματα 

Στης παλιάς σοφίτας το ημίφως Μάσκες αναπνέουν

αναπολώντας δοξασμένα σανίδια, πρόσωπα και ατάκες

-αγαπημένα-.

Κι έτσι ξεχασμένες από τους προβολείς,

μοιάζουν κουρασμένες από το ταξίδι τους στην Τέχνη.

Η όψη τους ωχρή, ρυτιδιασμένη,

τα μάτια άτονα, μισόκλειστα.

Γυρνούν πίσω σε χρόνια ευτυχισμένα

-μόνο η μνήμη τους απέμεινε πια.

Λίγο πριν το θάνατο.

Αναζητούν θεατρίνους να τις ζωντανέψουν  πάλι.

Δώστε μας μια φωτογραφία, δική σας ή άλλων, αναλογική, ψηφιακή ή διαδικτυακή, που θα ταίριαζε στο βιβλίο σας και γράψτε μας γιατί.

Πιστεύω ότι η εικόνα αυτή συνομιλεί με την Ανθολογία. Υπάρχουν πολλά ποιήματα που αναφέρονται στο αρχαίο θέατρο και ως δομή και αρχιτεκτονική, αλλά και ως έννοια. Υπάρχουν ποιήματα που αναφέρονται σε κλασικές τραγικές ηρωίδες όπως η Μήδεια, σε ηρωίδες που στιγμάτισαν  με τον  κόσμο, των αξιών που κουβαλούν  σαν προίκα τους όπως η Αντιγόνη. Κάποιοι ποιητές αναφέρονται στις αρχαίες μάσκες –προσωπεία και τη σημειολογία τους. Οπότε η εικόνα του κλασικού πια αρχαίου θεάτρου που παραπέμπει σε μια χρυσή εποχή για το θέατρο  και που μας υπενθυμίζει πως το θέατρο ξεκίνησε από την Ελλάδα είναι ιδανική να συνταιριαστεί με μια τέτοια ανθολογία. Αλλωστε και ο εικονογράφος του βιβλίο, Κυριάκος Γουνελάς, από μια παρόμοια εικόνα εμπνεύστηκε για να φτιάξει το άκρως –κατά τη γνώμη μου-λειτουργικό εξώφυλλο που συνάδει με το πνεύμα του βιβλίου.

Η συγγραφέας στο Αίθριο του Πανδοχείου εδώ.

*****

ΣΤΗΛΗ ΤΗΕ ΑRTMANIACS //// ΛΑΜΠΡΟΣ ΣΚΟΥΖΑΚΗΣ

                                                


                                                   

                                                     
...συνέντευξη στην Ασημίνα Ξηρογιάννη

Πανδοχείο. Σαν δεύτερο σπίτι υποθέτω. Αφιερώνεις χρόνο και ενέργεια. Έχουν εκπληρωθεί οι προσδοκίες σου αναφορικά με αυτήν την ιστορία;

Είναι πραγματικά ένα σπίτι όπου καλλιεργώ την αίσθηση [ή την αυταπάτη] της φιλοξενίας των συγγραφέων που διαβάζω και της συνομιλίας μαζί τους, κάθε φορά που οι φράσεις τους με κάνουν να σκέφτομαι, να διαφωνώ ή να φωτίζομαι ή όταν πράγματι μου απαντούν στις δικές μου αδιάκριτες ερωτήσεις περί των δικών τους γραφών και αναγνωσμάτων (το τελευταίο στην ειδικότερη στήλη Αίθριο).

Σε αυτό το πανδοχείο οι διάδρομοι δεν καταλήγουν πουθενά και οι προσδοκίες δεν εκπληρώνονται ποτέ γιατί οι λόγοι λειτουργίας του [η προσωπική έκφραση, το μοίρασμα της αναγνωστικής απόλαυσης, η αρχειοθέτηση των αναγνώσεών μου, η δοκιμασία σε προσωπικά κείμενα, η αναζήτηση συναρπαστικών ή αξιανάγνωστων βιβλίων, η εξοικείωση με ολόκληρο το λογοτεχνικό σύμπαν] δεν είναι δυνατόν να σταματήσουν ποτέ. Δεν σας κρύβω μάλιστα ότι, ενώ εδώ και χρόνια γράφω τα δικά μου κείμενα, συνήθως τα αφήνω στη μέση για να ασχοληθώ με ένα νέο ή παλαιότερο βιβλίο που είμαι σχεδόν βέβαιος πως θα ερεθίσει τη σκέψη μου.

Ποιά άλλη τέχνη πέρα από την τέχνη του λόγου σε συγκινεί;

Η τέχνη που η τέχνη του λόγου αδυνατεί να περιγράψει: η μουσική. Για χρόνια πειραματιζόμουν στην περί μουσικής γραφή / κριτική, η οποία δεν μπορούσε παρά να χρησιμοποιεί διαρκώς άλλες μουσικές αναφορές για να αποδώσει το περιγραφόμενο – αντιλαμβάνεστε τον αμφίστροφο λαβύρινθο. 

Ένα σχόλιό σου για τη σύγχρονη λογοτεχνική πραγματικότητα 

Βρίσκεται με το ένα πόδι στην επιθυμία / υποχρέωση να αποτυπώσει τα σύγχρονα δράματα και με το άλλο στην άχρονη – διαχρονική της προβληματική πάνω στα προαιώνια, εκτός πάσης επικαιρότητας και πανταχού παρόντα, θέματα. Και οι δυο πλευρές είναι απαραίτητες και ας μην ζητάμε από τους μεν να απολογούνται γιατί δεν ασχολούνται με τα δε. Χρειαζόμαστε αμφότερα και, ευτυχώς, τα έχουμε.

Διαβάζουν οι νέοι λογοτεχνία; 

Δεν έχω ιδέα, γιατί οι κύκλοι μου βρίσκονται εκτός των νεανικών κοινοτήτων. Οι έφηβοι μαθητές μου πάντως διαβάζουν λογοτεχνία – όχι φυσικά αυτή που διδάσκεται στα σχολικά τους βιβλία. Είναι άλλωστε το καθημερινό μου στοίχημα, να τους πείσω πως η λογοτεχνία χρειάζεται το κυνήγι της και πως οτιδήποτε τους καίει έχει ήδη γραφτεί και τους περιμένει να το διαβάσουν. Κι αν δεν έχει γραφτεί, να το γράψουν. Όσον αφορά τους συνομήλικούς μου, τα τελευταία χρόνια βρίσκω ευκολότερα ανθρώπους να συζητήσουμε για βιβλία, χωρίς να παραγνωρίζω το γεγονός ότι ζω σ’ έναν συγκεκριμένο μικρόκοσμο.

Aγαπημένος σου λογοτεχνικός ήρωας.

Οι μοναχικοί, απορριφθέντες, απογοητευμένοι, μπερδεμένοι, προδομένοι, έκπληκτοι άντρες των βιβλίων του Κόου, του Ρολέν, του Ταμπούκι, του Όστερ, του Φρις, του Σεπούλβεδα. Πρόσφατα με συγκίνησε ο μυθοπλασμένος αλλά πάντως υπαρκτός σκακιστής Μπόμπι Φίσερ, που κανείς γύρω του δεν τον δέχτηκε στους κόλπους του και τίποτα δεν γέμιζε την ψυχή του, βρήκε την ζωή του στις σκακιέρες και εισήλθε – χωρίς επιστροφή. Βρίσκομαι ακόμα υπό την παραζαλισμένη του επιρροή. 

Τα blog έχουν αυξηθεί κατά πολύ τα τελευταία χρόνια. Ο κόσμος τα παρακολουθεί όμως επισταμένα; Tα αποδέχεται; Να αναφέρεις κάποια ιστολόγια που παρακολουθείς και αγαπάς. 

Εφόσον τα διαβάζει, ως φαίνεται, υποθέτω αποδέχεται αυτού του είδους την ανάγνωση, εκτός αν πρόκειται για μαζοχισμό. Ποιος μπορεί, άλλωστε, να αρνηθεί πως το ιστολογείν έχει δεκάδες θετικά στοιχεία – πάθος, ποικιλία, υποκειμενικότητα, άμεση και δωρεάν πρόσβαση, έλλειψη αμοιβής άρα και διαπλοκής, εξομολόγηση, ψυχική έκθεση, έναν καθρέφτη έστω και παραμορφωτικό της προσωπικής πνευματικότητας δεκάδων ενδιαφέροντων ανθρώπων; 

Επισκέπτομαι και απολαμβάνω πλείστα ιστολόγια: Βιβλιοκαφέ, Librofilo, Ναυτίλος, Ανάγνωση, Bookworm, τις ανθολογίες (Αυτόχειρες, Αυτοβιογραφικά κείμενα, Γράμμα σε χαρτί, Ιστορίες Μπονζάι, Umhomemgrego, Taal), συγγραφέων (Πετεφρής), λογοτεχνικών περιοδικών (Εντευκτήριο) και δεκάδες με μουσικό περιεχόμενο, που κυρίως παρουσιάζουν άγνωστους δίσκους ή νοσταλγούν πάνω σε «περασμένες» μουσικές επικράτειες. Είναι πολλά τα αξιανάγνωστα ιστολόγια, τα αναφέρω στη σχετική θέση στο Πανδοχείο.

Πρότεινε στους αναγνώστες του varelaki/notationes κάποια βιβλία που θεωρείς οτι πρέπει οπωσδήποτε να διαβάσουν.

Αφήνοντας στην άκρη «γνωστά και καθιερωμένα», θα προτείνω βιβλία με συνεπήραν τόσο ως προς την γραφή όσο και ως προς το περιεχόμενο: Υπόθεση Τουλάγιεφ και Αναμνήσεις ενός επαναστάτη του Victor Serge (για την σοβιετική περίοδο), Τα τυφλά ηλιοτρόπια του Alberto Mendez και οι Μέρες και Νύχτες του Andres Trapello (για τον ισπανικό εμφύλιο), Η γυναίκα της άμμου του Κόμπο Αμπέ, o ύστερος Carlos Fuentes– Κρυστάλλινα Σύνορα, Όλες οι ευτυχισμένες οικογένειες, Η θέληση και η τύχη, οι Ελάσσονες Βίοι του Pierre Michon και η Μερόη του Olivier Rolin, το Paradiso του Jose Llesama Lima και η Επιλογή της Σόφι του William Styron, οι  Σκιές στον ποταμό Χάντσον του Ισαάκ Μπάσεβις Σίνγκερ, Ο βιαστικός του Πωλ Μοράν, το American Darling του Ράσελ Μπανκς, ο Ιουλιανός του Γκορ Βιντάλ. 

Αγαπημένοι έλληνες και ξένοι συγγραφείς.

Δια της αυτόματης μνήμης, αυτή τη στιγμή, τρίτη πρωινή, θα καταλογογραφούσα τους Χόρχε Λουίς Μπόρχες, Ισαάκ Μπάσεβιτς Σίνγκερ, Χουάν Κάρλος Ονέττι, Μπρους Τσάτουιν, Βικτόρ Σερζ, Κάρλος Φουέντες, Ολιβιέ Ρολέν, Μίλαν Κούντερα, Γκορ Βιντάλ, Τζόναθαν Κόου, Πασκάλ Μπρυκνέρ, Αμελί Νοτόμπ, Πιέρ Μισόν, Ντέιβιντ Μάμετ, Γιώργο Ιωάννου, Ν.Γ. Πεντζίκη, Νίκο Μπακόλα, Πάνο Θεοδωρίδη, Ζυράννα Ζατέλη, Γιώργο Βέη, Δημήτρη Καλοκύρη, Νίκο Νικολαΐδη (τον σκηνοθέτη), Χρήστο Χρυσόπουλο. Ας προσθέσω και το κλισέ: σίγουρα ξεχνώ δεκάδες, δεν έχω και το σκονάκι της βιβλιοθήκης, τα βιβλία μου είναι μοιρασμένα στους πέντε δρόμους.   

Η γνώμη σου για τα λογοτεχνικά βραβεία.

Από την μία, ένας θεσμός δεκτός και θεμιτός όπως και τόσοι στο χώρο του βιβλίου – φεστιβάλ, εκθέσεις, παρουσιάσεις, εκδηλώσεις, κριτικές, συνεντεύξεις, προωθήσεις. Προσωπικά απλώς μου προτείνουν ονόματα και δεν ορίζουν τις αναγνώσεις μου, οι οποίες έχουν πολλαπλές πηγές, κοινώς με ενδιαφέρει το ίδιο ο βραβευμένος και το ίδιο ο άγνωστος ή πεπαλαιωμένος ή αβράβευτος συγγραφέας που θα ανακαλύψω σε απανταχού «πίσω ράφια».

Τελευταία γίνεται μεγάλη προσπάθεια για τη διάδοση του ψηφιακού βιβλίου. Υπονομεύεται έτσι το βιβλίο, πιστεύεις; 

Είναι μια πρόσθετη μορφή ανάγνωσης που διευκολύνει σε διάφορους τομείς αλλά δυσκολεύει σε άλλους τόσους. Επιλέγω ένα τυχαίο παράδειγμα από την προσωπική μου ζωή: όταν τόσος κόσμος επιλέγει κατασκηνωτικές διακοπές σε έρημα ή ημιέρημα μέρη, τι πιθανότητες έχει να χαρεί την ανάγνωση από μαραφέτια που απαιτούν ηλεκτρισμό; Προς το παρόν απέχω και για έναν άλλο λόγο: είναι τόσο κακές οι τεχνικές – τεχνολογικές υπηρεσίες στη χώρα μας (από τα καταστήματα και τα σέρβις των συσκευών μέχρι τις διαδικτυακές συνδέσεις) που και μόνο η ιδέα ότι θα πρέπει να τα υποστώ και για την ανάγνωση μου δημιουργεί ρίγη.  Και δεν βλέπω και πλήθη να τολμούν το μεγάλο άνοιγμα. 

Διαβάζεις κάτι τώρα;

Πολλά βιβλία ταυτόχρονα, όπως πάντα, που ικανοποιούν τις διαφορετικές ανάγκες των αλλοπρόσαλλων ημερών μου (ή του χαρακτήρα μου) αλλά και την επιθυμία για διαφορετικά είδη– μυθιστόρημα, δοκίμιο, συνομιλία, αυτοβιογραφία, λογοτεχνικά περιοδικά. Διαβάζω λοιπόν παράλληλα την Καμένη Βάτο του Μ. Σπέρμπερ, την ανθολογία Σκάκι και Λογοτεχνία [ως θερμός σκακιστής], τις Διακηρύξεις Ανεξαρτησίας του Χάουαρντ Ζιν, τον δεύτερο τόμο των συνεντεύξεων του Α. Χρυσοστομίδη, την αυτοβιογραφημένη Τάξη στο Χάος του Κυριάκου Κατζουράκη, το graphic novel για την φωτογράφο Tina Modotti, το τελευταίο τεύχος των (δε)κάτων. Παράλληλα διαβάζω λίγες και πυκνές γραμμές από διάφορα περί μνήμης βιβλία, για ένα προσωπικό γραπτό.  

H σχέση σου με την ποίηση.

Τόσο προσωπική που αδυνατώ να την μεταφέρω στο χαρτί, γι’ αυτό και το Πανδοχείο δεν παρουσιάζει ποιητικές συλλογές. Όσες φορές το δοκίμασα διολίσθησα σε παραλήρημα, αυτόματη γραφή, παράθεση εικόνων, ταύτιση στίχων με δικές μου εμπειρίες, αναζήτηση κατάλληλης μουσικής για το κάθε ποίημα. Φυσικά την διαβάζω αλλά ανακαλύπτω αξιανάγνωστα ποιήματα και εκτός βιβλίων, στα πιο απίθανα μέρη – σε λογοτεχνικά περιοδικά, μουσικά φανζίν, διαδίκτυο, σημειώσεις χωρίς ένδειξη, ανθολογίες σε ιστοσελίδες.

Τι ονειρεύεσαι;

Δεν θα επεκταθώ στα όνειρα μιας μεγάλης σκεπτόμενης κοινότητας όσον αφορά την ισοπέδωση της άδικης και ανήθικης ζωή που κανείς άνθρωπος δεν αξίζει. Άλλωστε σήμερα κάθε ευχολόγιο ακούγεται αστείο. Μιλώντας για ανάγνωση, θα ευχόμουν να γέμιζαν οι πόλεις και οι επαρχίες με βιβλιοθήκες, ορθάνοιχτες όλες τις ώρες και γεμάτες με όλες τις εκδόσεις. Είναι η μοναδικός τρόπος να βρει ο καθένας την ανάγνωση που τον ενδιαφέρει, να δει τις άλλες πλευρές της πραγματικότητας και να αλλάξει ως υποκείμενο τον «αντικειμενικό» κόσμο. 


Η συνέντευξη και στο ΠΑΝΔΟΧΕΙΟ:

ΠΑΝΔΟΧΕΙΟ /// ΑΠΟΛΟΓΙΣΜΟΣ ΕΞΙ ΕΤΩΝ ΚΑΙ ΧΙΛΙΩΝ ΣΥΝΑΝΤΗΣΕΩΝ

Αγαπητοί φίλοι και αναγνώστες,





    Επειδή εκτιμούμε την συμβολή του  Πανδοχείου όλα τα χρόνια  και επειδή θεωρούμε ότι είναι ένα αληθινό κόσμημα μέσα στην αχανή και ποικιλόμορφη μπλογκόσφαιρα,  αναδημοσιεύουμε  τούτη την ανάρτηση του απολογισμού με θερμές ευχές για καλή συνέχεια!

                           Ασημίνα Ξηρογιάννη



πηγή :ΠΑΝΔΟΧΕΙΟ 

Πανδοχείο έξι ετών και χιλίων συναντήσεων

Το Πανδοχείο άνοιξε τον Ιανουάριο του 2008, συνεπώς αυτό τον μήνα κλείνει έξι χρόνια. ενώ πριν λίγες μέρες συμπλήρωσε τις χίλιες αναρτήσεις. Η αφορμή είναι πρόσφορη για την συγκεντρωτική παράθεση των ιδεών του, ορισμένες από τις οποίες έχουν ήδη διατυπωθεί διάσπαρτα σε κείμενα.

Μπλόγκερς και μπλόγκερς

Το Πανδοχείο δεν είναι ιστολόγιο, ο Πανδοχέας δεν είναι «μπλόγκερ». Αμφότεροι οι όροι έχουν αποκτήσει ευρύτατο περιεχόμενο και πλέον δε σημαίνουν τίποτα ή περικλείουν τα πάντα. Δεν έχει νόημα η επιμονή σ’ έναν όρο που δεν χαρακτηρίζεται από συγκεκριμένα διακριτά γνωρίσματα παρά εντάσσει στο ίδιο χυλό οποιονδήποτε φτιάχνει μια σελίδα στα blogspot, wordpress, tumblr κλπ.

Υπάρχουν εξαιρετικά μπλογκς που με υποδειγματικό τρόπο ασχολούνται με το αντικείμενό τους, άλλα που αποτελούν συλλογή εξαιρετικών κειμένων. Υπάρχουν και εκείνα που απλώς γεμίζουν τον κενό χρόνο των ιδιοκτητών τους ή λειτουργούν ως έκφραση ή ψυχοθεραπεία, καταγράφοντας το μακρύ και το κοντό του ιδιοκτήτη τους. Υπάρχουν μπλογκς με αναρτήσεις τριών γραμμών, άλλα με κείμενα ολόκληρων σελίδων· μπλογκς που μεταφέρουν τις απόψεις του μπλόγκερ περί παντός επιστητού, άλλα που συγκεντρώνουν αναρτήσεις…άλλων μπλογκς. Ποιο αντικειμενικό, κοινώς διακριτό στοιχείο τα διακρίνει από τις κλασικές ιστοσελίδες com, gr κλπ.; Τίποτε απολύτως – μόνο το γεγονός ότι στα πρώτα ο διαδικτυακός χώρος παραχωρείται δωρεάν ενώ στις δεύτερες καταβάλλεται ένα χρηματικό ποσό.

Βιβλιοφιλικά ιστολόγια

Το ίδιο ισχύει και για τα «βιβλιοφιλικά» - η γκάμα είναι τεράστια – υπάρχουν εκείνα που διαβάζουν τα βιβλία και επενδύουν χρόνο στην παρουσίασή τους, εκείνα που αφιερώνουν μια δυο σύντομες παραγράφους σε μια ανάγνωση, άλλα που περιγράφουν τις συνθήκες υπό τις οποίες διάβασαν το βιβλίο, περιμένοντας π.χ. κάποιο φαγητό να ψηθεί ή στα διαλείμματα των οικοκυρικών. Μπλογκ τα μεν, μπλογκ και τα δε, μπλόγκ όλα, αλλά η διαφορά χαώδης, άρα εδώ κι αν οι όροι είναι ασαφείς και άχρηστοι.

Μιλώντας για βιβλιοφιλικά ιστολόγια είναι δεκάδες οι περιπτώσεις που όχι απλώς αποτελούν αξιανάγνωστα κείμενα εισαγωγής στα λογοτεχνικά έργα που «διαβάζουν» αλλά και ενδιαφέρουσες προσωπικές ματιές. Είναι γνωστή η ποιότητα των Βιβλιοκαφέ, Librofilo, Ναυτίλος· υπάρχουν σπάνιες θεματικές ή άλλου είδους ανθολογίες που ούτε σε βιβλίο δεν μπορεί να βρει κανείς: Αυτοβιογραφούμενοι Συγγραφείς, Αλληλογράφοι Συγγραφείς (Γράμμα σε Χαρτί), Αυτόχειρες Συγγραφείς, Ιστορίες Μπονζάι. Ιστολόγιο για το μικρό διήγημα (Πλανόδιον), Ολλανδική Πεζογραφία και Ποίηση, Ανθολογία αποσπασμάτων ομοφυλόφιλου περιεχομένου ή συγγραφέα (Umhomemgrego) κ.ά. Υπάρχουν άλλα ιστολόγια, όπως το Don’t Ever Read Me ή το Lou Read που συνδέουν με περίφημο ημερολογιακό τρόπο την ανάγνωση με την καθημερινότητα. Και διαρκώς προστίθενται νέες περιπτώσεις, που δεν είναι δυνατόν να αναφερθούν εδώ. Και μόνο η ανάγνωση και οι συνεχείς επισκέψεις στα παρελθόντα κείμενα όλων των παραπάνω αρκεί για πολλαπλά ταξίδια στον κόσμο της γραφής. Και βέβαια ο όρος βιβλιοφιλικά ιστολόγια, όπως έχει διατυπωθεί και αλλού εντός Πανδοχείου, είναι τουλάχιστον αστείος. Δίνει βάρος στο μέσο και όχι στο περιεχόμενο. Είναι σαν να λέμε τα μουσικά περιοδικά π.χ. δισκοφιλικά. Αλλά αυτό έχει ήδη αναπτυχθεί αλλού.

Συνεπώς δεν είναι δυνατόν όταν έχουμε εκατοντάδες διαφορετικές περιπτώσεις να μπορεί αποκτήσει η έννοια / ιδιότητα του μπλόγκερ συγκεκριμένα χαρακτηριστικά και μια ενιαία σημασία. Σαφώς βέβαια και η ταμπέλα μπορεί κάποτε δηλώνει μια έντονη επιθυμία ένταξης σε μια κοινωνική ομάδα, κάποτε μια διακαέστερη διάθεση προβολής του εγώ ή μια ηχηρή δήλωση τύπου «βρίσκομαι κι εγώ εδώ, μιλώ για τις μέρες μου, προσέξτε με». Αλλά είναι κωμικό να βάζουμε ιστολόγους και αχρηστολόγους στο ίδιο καζάνι. Είναι σα να λέμε είμαι ιστοσελιδιστής, είναι σα να λέμε είμαι δηλωσίας στο facebook.

Ιστοσελίδα λοιπόν, όχι ιστολόγιο

Ακριβώς για τους λόγους αυτούς, το Πανδοχείο επιλέγει τον ειλικρινέστερο, ευρύτατο και περισσότερο ουδέτερο όρο ιστοσελίδα. Άλλωστε εδώ και χρόνια η διαδικτυακή διεύθυνση είναι (με το αζημίωτο, 8 ευρώ το έτος) το pandoxeio.com, ενώ η αρχική διεύθυνση pandoxeio.wordpress.com διατηρείται (και παραπέμπει ευθέως στην προαναφερθείσα) επειδή διατηρείται η φόρμα και οι λειτουργίες της wordpress, ως εταιρείας κατασκευής και λειτουργίας ιστοσελίδων, καθώς τόσα χρόνια εξειδικευτήκαμε σ’ αυτήν, τώρα θα ήταν πολύ κουραστικό να ξοδευτεί ωφέλιμος χρόνος για την εκμάθηση ενός ακόμα τεχνολογικού συστήματος. Ίσως στο μέλλον.

Κριτικές, «κριτικές», παρουσιάσεις, «παρουσιάσεις»

Ο Πανδοχέας δεν είναι «κριτικός λογοτεχνίας» ή «βιβλιοκριτικός». Θα προτιμούσαμε τον όρο «παρουσίαση» αν δεν είχε συνδεθεί κυρίως με σύντομα ή γενικά ή πρόχειρα ή απλώς ενημερωτικά και κάποτε διαφημιστικά κείμενα περί βιβλίων. Ας ορίσουμε λοιπόν τα δικά μας κείμενα μας ως συναισθηματικές εκφράσεις μιας απόλυτα προσωπικής πρόσληψης του εκάστοτε έργου.

Γι’ αυτό και σπάνια θα διαβάσει κανείς στο Πανδοχείο κάποια αρνητική παρουσίαση. Η προσωπική μας θέση είναι πως ο χρόνος μας είναι ελάχιστος για να σπαταληθεί σε βιβλίο που δεν μας ελκύει, με έναν από τους δεκάδες τρόπους με τους οποίους μας ελκύει ένα βιβλίο. Όταν λοιπόν ένα λογοτέχνημα είναι ασύμβατο με την προσωπική μας «αναγνωστική» προτιμούμε να το αφήσουμε στην άκρη και να πάμε στο επόμενο – αρνητική κριτική δεν μπορεί να υπάρξει σε μισοδιαβασμένο βιβλίο. Ο χρόνος μας είναι πολύτιμος για να ξοδεύεται σε τέτοια βιβλία.

Θα ρωτήσει κανείς, και τι συμβαίνει λοιπόν όταν ένα τέτοιο βιβλίο, που τελικώς δεν μας ικανοποιεί, άρα διακόπτεται η ανάγνωσή του, έχει παρθεί υπό τον όρο της παρουσίασής του; Εδώ, κατ’ εξαίρεση της δέσμευσης, ακυρώνεται η ανάρτηση, και γνωστοποιείται η αδυναμία στον εκδοτικό οίκο – περισσότερο παλαιότερα, καθώς τώρα πλέον κάτι τέτοιο γίνεται σιωπηρά. Και πάλι, κάτι τέτοιο γίνεται απόλυτα αποδεκτό από τους εκδοτικούς οίκους.

Η συχνότατη και ευρύτατη χρήση του όρου κριτικού στη χώρα μας είναι αντιστρόφως ανάλογη με την ισχύ του. Τα κριτήρια είναι ασαφή και η συζήτηση τεράστια. Το πρόσφατο βιβλίο του Γιώργου Περαντωνάκη (Η μεταπολιτευτική κριτική στον καθρέφτη), παρουσιάζει με τον πλέον περιεκτικό τρόπο τα σχετικά προβλήματα. Άλλοτε ο όρος χρησιμοποιείται από οποιονδήποτε, άλλοτε αυτός ο οποιοσδήποτε τον πιστώνει αποκλειστικά στον εαυτό του και τον αφαιρεί από τους άλλους, και ούτω καθεξής. Κατά την άποψη του Πανδοχείου ελάχιστοι δικαιούνται να φέρουν τον τίτλο του κριτικού, τόσο από τον έντυπο όσο και από τον ηλεκτρονικό – ιστολογιακό χώρο. Όταν δε ο όρος εκφέρεται σωρηδόν από κάθε «βιβλιοφιλικό» ιστολόγο, η χρήση του μόνο θυμηδία μπορεί να επιφέρει. Σαφώς και υπάρχουν ιστολόγοι με εξαιρετική κριτική ματιά, όπως και [αυτό]τιτλοφορημένοι κριτικοί με διόλου κριτική ματιά, και φυσικά και το ακριβώς αντίστροφο.

Μακριά λοιπόν από το Πανδοχείο η απόδοση οποιασδήποτε κριτικής ιδιότητας - ο Πανδοχέας άλλωστε εξαρχής έχει αποποιηθεί τον όρο· είναι απλώς ένας ιδιότροπος αναγνώστης που γράφει με πλήρως υποκειμενικό, συναισθηματικό και άμεσα εκφραστικό τρόπο τις εντυπώσεις του σε ημερολόγιο προσωπικών αναγνώσεων.

Πώς λειτουργεί το Πανδοχείο

Όταν λοιπόν Πανδοχέας ολοκλήρωσε το επίπονο πλην συναρπαστικό ταξίδι στον Κόσμο των Επιστημών, στη Νομική και την Δικηγορία, στην Ιστορία, στην Διδακτορική και Πανεπιστημιακή Έρευνα και στην Λεξικογραφία του Λεξικού της Ακαδημίας Αθηνών, έκρινε πως έφτασε η στιγμή, έχοντας πλέον κατακτήσει το κατώτερο όριο βιοπορισμού, να ασχοληθεί με εκείνο που για χρόνια έκανε σε έντυπα και ηλεκτρονικά περιοδικά όσον αφορά την μουσική: την γραφή κειμένων πάνω στην καθαρά προσωπική, υποκειμενική βίωση – αυτή τη φορά - της ανάγνωσης.

Εδώ υπήρχε το πρακτικό πρόβλημα της προμήθειας των βιβλίων, καθώς ο πενιχρός μισθός, το μηνιαίο ενοίκιο και η έλλειψη κάθε άλλου είδους πόρου ή οικογενειακής βοήθειας καθιστούσε αδύνατη κάθε αγορά. Καθιερώθηκε η στήλη Βιβλιοπανδοχείο στο σχεδόν καθημερινό διαδικτυακό περιοδικό μουσικής, κινηματογράφου και άλλων ωραιοτήτων mic.gr ως μια πιλοτική μορφή εκείνου που θα συνέχιζε μετά ως Πανδοχείο, λίγο αργότερα, και ξεκίνησε η επικοινωνία με τους εκδοτικούς οίκους.

Η συνεργασία με τους εκδοτικούς οίκους

Η επικοινωνία με τους εκδοτικούς οίκους όπου το Πανδοχείο πρότεινε τα εξής:

1. Ενδιαφερόμαστε για την πλήρη παρουσίαση μιας συγκεκριμένης ή περισσότερων εκδόσεων, συνήθως από μία έως τέσσερις. Η επιλογή των τίτλων γίνεται πάντα από το Πανδοχείο. Ακόμα και αν κάποιος εκδοτικός οίκος προτείνει ή προσφέρει κάποιο βιβλίο, το Πανδοχείο επιλέγει να μην το δεχτεί ή, αν κρίνει πως μπορεί όντως να το ενδιαφέρει, δεν δεσμεύεται για την παρουσίασή του. Δεν υπήρξε εκδοτικός οίκος που να μη σεβάστηκε και να μην αποδέχτηκε το παραπάνω.

2. Το κείμενο δεν θα είναι αναπαραγωγή του δελτίου τύπου η του οπισθόφυλλου, ούτε δυο παράγραφοι εν είδει περίληψης, αλλά ένα εκτενέστερο κείμενο

3. Επρόκειτο συνεπώς για παρουσίαση βιβλίων με τον τρόπο που αναφερόταν στο λογοτεχνικό περιοδικό (δε)κατα: πρώτα τα διαβάζουμε κι έπειτα τα παρουσιάζουμε. Αυτό εξηγεί την καθυστέρηση - κάποτε μεγάλη – στις παρουσιάσεις.

4. Το σχετικό κείμενο θα πλαισιώνεται με αισθητικό εμπλουτισμό φωτογραφιών του συγγραφέα και άλλων φωτογραφιών, εικόνων, έργων τέχνης.

5. Το Πανδοχείο αναλαμβάνει να παραλαμβάνει το ίδιο τις προσφερόμενες εκδόσεις, εκτός ελαχίστων ή αναπόφευκτων εξαιρέσεων, ώστε να αποφευχθεί κόπος και έξοδα αποστολής. Σχεδόν όλοι οι εκδοτικοί οίκοι αποδέχτηκαν άμεσα και αυτή την πρόταση, υποθέτω χωρίς ιδιαίτερη δυσκολία.

6. Όταν η παρουσίαση δημοσιευτεί στο Πανδοχείο, αλλά και στις περισσότερες περιπτώσεις στο mic.gr, τότε και μόνο τότε δικαιούμαστε να συνεχίσουμε με επόμενες εκδόσεις. Πρόκειται εδώ για μια επίμονη προσωπική ηθική, που συχνά είχε ως αποτέλεσμα μια εκ νέου μεγάλη καθυστέρηση στις προαναφερθείσες παρουσιάσεις. Μια τέτοια τίμια πλήρωση της συμφωνίας συνήθως δεν ενδιαφέρει ιδιαίτερα τους εκδοτικούς οίκους – κατά δική τους παραδοχή – ενδιαφέρει όμως το Πανδοχείο, που οφείλει να τιμά την προσωπική του δέσμευση.

Οι συνεργαζόμενοι εκδοτικοί οίκοι 

Oι εκδοτικοί οίκοι λοιπόν που αποδέχτηκαν την πρόταση – πρόσκληση και πρόσφεραν στο Πανδοχείο τις εκδόσεις που το ίδιο το Πανδοχείο επέλεξε και ζήτησε υπό τον όρο της παρουσίασής τους είναι, με απόλυτη αλφαβητική σειρά οι εξής:

Άγκυρα, Άγρα, Αίολος, Αιώρα, Αλεξάνδρεια, Απόπειρα, Α/συνέχεια, Αρμός, Aσβός, Άσπρη Λέξη, Αστάρτη, Βιβλιόραμα, Γαβριηλίδης, Γκοβόστης, Διήγηση, Εκδόσεις του 21^ου, Εκδόσεις των Συναδέλφων, Εκκρεμές, Εντευκτήριο, Εξάρχεια, Επίκεντρο, Εστία, Ζήτρος, Ηλίβατον, Θύραθεν, Ιανός, Ίνδικτος, Ίκαρος, Ιωλκός, Καλειδοσκόπιο, Καστανιώτης, Κέδρος, Κίχλη, Κριτική, Κυριακίδης, ΚΨΜ, Λιβάνη, Μαγικό Κουτί, Μελάνι, Μεταίχμιο, Μεταμεσονύκτιες Εκδόσεις, Μπαρτζουλιάνος, Νάρκισσος, Nεφέλη, Νησίδες, Νόβολι, Οδυσσέας, Ολκός, Πάπυρος, Πατάκης, Περίπλους, Περισπωμένη, Πόλις, Πολύτροπον, Ποταμός, Τόπος, Ροές, Ροδακιό, Σαββάλας, Σμίλη, Σύγχρονοι Ορίζοντες, Οδός Πανός, Οκτώ, Οξύ, Το Πέρασμα, Τραυλός, Ψυχογιός, Ωκεανίδα, Ars Nocturna, Anubis, Bell, Gemma, Gutenberg, Lector, Libro, Opera, Scripta, Polaris, Printa, Zoobus. Το Πανδοχείο τους ευχαριστεί θερμά, ιδιωτικά και δημόσια.

Τα λογοτεχνικά περιοδικά που επίσης πρόθυμα απέστειλαν τεύχη τους όποτε τους ζητήθηκε είναι, με απόλυτη αλφαβητική σειρά, τα εξής:

(δε)κατα, Διαβάζω, Εμβόλιμον, Ένεκεν, Εντευκτήριο, Θέματα Λογοτεχνίας, Κ (Κριτική), Κλήδονας, Μανδραγόρας, Νέα Εστία, Νέα Συντέλεια, Πανδώρα, Πλανόδιον, Ποιητική, Πόρφυρας, Νέα Εστία, Το Δέντρο, Φαρφουλάς, Φρέαρ, Poetix, The Athens Review of Books. Το Πανδοχείο τα ευχαριστεί θερμά, ιδιωτικά και δημόσια.

Εκτός από τους προαναφερθέντες και αποδεχθέντες εκδοτικούς οίκους, το Πανδοχείο έχει ήδη έρθει σε επαφή με κάποιους ακόμα αλλά δεν έχει λάβει απάντηση, έχει λάβει αρνητική απάντηση ή δεν έχει κατορθώσει να επικοινωνήσει ή και μπορεί να μην γνωρίζει την ύπαρξή του. Συνεπώς οποιοσδήποτε εκδοτικός οίκος επιθυμεί σχετική συνεργασία (γνωστοποίηση των εκδόσεών του και επιλογή τίτλου ή τίτλων από το Πανδοχείο με τους παραπάνω όρους) μπορείς να έρθει σε επικοινωνία.

Η προσφορά των βιβλίων

Η προσφορά των βιβλίων, συνεπώς, προφανώς και αυτονόητα είναι απόλυτα θεμιτή και απαραίτητη, ακριβώς όπως γίνεται άλλωστε με την κριτική αλλά και την σχετική δημοσιογραφία. Υπάρχουν όμως και γνώμες σύμφωνα με τις οποίες ο ερασιτέχνης ιστολόγος δεν δικαιούται να παίρνει με τον τρόπο αυτόν τα βιβλία γιατί έτσι δημιουργεί σχέση με τους εκδοτικούς οίκους. Κατά την άποψη του Πανδοχείου, πρόκειται για γνώμες που έχουν έναν βαθύ αίσθημα κατωτερότητας που διαχωρίζει το ζήτημα: το επιτρέπει στους δημοσιογράφους (εκτός αν αφελώς πιστεύει πως εκείνοι πηγαίνουν και αγοράζουν τα βιβλία που παρουσιάζουν) και το θεωρεί ανήθικη διαπλοκή στους ιστολόγους ή γενικώς «ερασιτέχνες του σπορ», οι οποίοι οφείλουν να αγοράζουν τα βιβλία ή να κυνηγούν τις προσφορές από τα καλάθια. Συνεπώς, - προσπαθώ να ακολουθήσω το νήμα της παρα-λογικής τους - αν έχεις χρήματα να αγοράσεις, μόνο πέντε βιβλία τον χρόνο -, ε ας παρουσιάσεις μόνο αυτά τα πέντε βιβλία, ώστε να παραμείνεις αγνός και καθαρός «ερασιτέχνης». Πρόκειται φυσικά για μια κωμικοτραγική άποψη η οποία συν τοις άλλοις υποτιμά τους ιδίους αλλά και όλους τους αναγνώστες, καθιστώντας τους ανίκανους να αντιληφθούν πότε ένα κείμενο αποτελεί προϊόν δημοσίων σχέσεων και πότε κάτι άλλο.

Το Αίθριο του Πανδοχείου και οι Έλληνες Λογοτέχνες

Το Πανδοχείο έχει καθιερώσει τη στήλη Αίθριο όπου συγγραφείς, μεταφραστές και έτεροι εργάτες των λέξεων καλούνται να απαντήσουν σε τυποποιημένες ερωτήσεις όσον αφορά το έργο τους, την συγγραφή, την ανάγνωση, την γενικότερη σχέση τους με την γραφή. Μέχρι σήμερα έχουν αποδεχτεί την πρόσκληση 140 λογοτέχνες και μεταφραστές. Η επικοινωνία με ακόμα περισσότερους είναι σαφώς χρονοβόρα, συνεπώς αν κάποιος ενδιαφέρεται μπορεί να προτείνει την σχετική συμμετοχή.

Το Αίθριο δεν καθιερώθηκε μόνο λόγω της επιθυμίας να συνομιλήσουμε με τους συγγραφείς που διαβάζουμε ή μας φαίνονται ενδιαφέροντες αλλά και από την επιθυμία να καλυφθεί ένα μεγάλο μέρος πρωτοεμφανιζόμενων συγγραφέων που προτείνουν το έργο τους, χωρίς να χρειαστεί να περιμένουν κάποια πρόσκληση ή παρουσίαση από τον καθιερωμένο Τύπο. Άλλωστε δεν είναι λίγες οι φορές που οι ίδιες οι απαντήσεις τους ώθησαν κι εμάς τους ίδιους στην ανάγνωση των βιβλίων τους.

Το Πανδοχείο με χαρά δέχεται από συγγραφείς κάποιο βιβλίο που έχουν εκδώσει, τόσο για το ενδεχόμενο της «παρουσίασής» του, όσο και για χρήση του σε μελέτες που ετοιμάζονται όσον αφορά ειδικότερες θεματικές της σύγχρονης ελληνικής λογοτεχνίας. Όμως για κανένα από τα παραπάνω δεν μπορεί να δεσμευτεί. Είναι αδύνατον να υπάρξει η προαναφερθείσα ηθική δέσμευση για παρουσίαση, γιατί εδώ δεν πρόκειται για επιλογή του Πανδοχείου αλλά για την πρόταση ενός συγγραφέα. Συνεπώς οιοσδήποτε επιθυμεί να στείλει το βιβλίο του υπό τον όρο  - ρητό ή σιωπηρό - της παρουσίασής του ας μην το κάνει.

Επίσης κατά την διάρκεια της αναμονής της παρουσίασης δεν είναι λίγοι οι συγγραφείς που επανέρχονται με ερωτήσεις περί αυτής: αν διαβάσαμε το βιβλίο, αν και πότε θα δημοσιεύσουμε, γιατί καθυστερούμε. Έχουμε ήδη, δυστυχώς, στη διάθεσή μας μια διόλου μικρή συλλογή περιστατικών όπου ακόμα και δια ζώσης, συγγραφείς που μας συνάντησαν σε κάποιο πεζοδρόμιο, εξέφρασαν σαν μικρά παιδιά με παράπονο, ειρωνεία ή επιθετικότητα, το γεγονός ότι τους ξεχάσαμε, τους υποτιμούμε, τους κοροϊδεύουμε και άλλα παρεμφερή. Η σχετική ενέργεια δημιουργεί αρνητική εικόνα για το πρόσωπο του συγγραφέα αλλά πολύ περισσότερο οδηγεί, ασυναίσθητα και συνειδητά, στην διάρρηξη της αναγνωστικής σχέσης με το έργο τους, στον εμποτισμό της με το δηλητήριο της πίεσης.

Υπάρχουν βέβαια και οι συγγραφείς οι οποίοι μπορεί να κρίνουν τα παραπάνω (περί προσφοράς των βιβλίων, διαπλοκής κλπ.) ανεπιθύμητα και καταδικαστέα, σπεύδουν όμως την ίδια στιγμή να παραδώσουν το βιβλίο τους προς παρουσίαση. Προφανώς η προσωπική τους άποψη και ηθική στάση το επιτρέπει, αλλά η αντίφαση έρχεται σε αντίθεση με την δική μας. Αν εμείς θεωρούσαμε κάποιον τόσο καταδικαστέο, όχι απλώς δεν θα ενδιαφερόμασταν για την γνώμη του αλλά και θα παύαμε οποιαδήποτε σχέση μαζί του. Εκτός αν η επιθυμία προβολής είναι τόσο έντονη, ώστε κατά τον συμφέρον να λησμονείται κάθε προηγηθείς αφορισμός.

Διαφημίσεις

Εδώ και λίγους μήνες η wordpress τοποθετεί μικρές διαφημίσεις κάτω από κάθε ανάρτηση. Η αλματώδης αύξηση των στατιστικών οδηγεί, σύμφωνα με τους ίδιους, στην χρησιμοποίηση του χώρου για σχετικές, κόσμιες όπως αναφέρουν, διαφημίσεις. Η χρήση του χώρου της wordpress και η τεχνική υποστήριξη όποτε ζητηθεί (έστω και με καθυστέρηση λίγων ημερών) σύμφωνα με την «υπογραφόμενη» σύμβαση, δικαιολογούν την σχετική κίνηση. Είναι ανεπιθύμητο, αλλά είναι ο όρος της συμφωνίας. Η άλλη λύση είναι να φορτωθεί το Πανδοχείο σε άλλη ιστοσελίδα, διακόπτοντας την σύμβαση με την wordpress - σε αυτή την περίπτωση το ίδιο το Πανδοχείο θα κρίνει αν, πόσες και τι είδους διαφημίσεις θα περιλαμβάνει, για ίδιο όφελος. Και πάλι, δεν επιθυμείται ο λιγοστός ωφέλιμος χρόνος να ξοδευτεί στην εκμάθηση ενός ακόμα τεχνολογικού συστήματος.