Στις 27/2/2026, στις 20:00,
στο βιβλιοκαφέ "Έναστρον",
θα γίνει η παρουσίαση
του διπλού ιστορικού μυθιστορήματος του Γρηγόρη Τεχλεμετζή
"Δρόμοι: Κασσιανή και Λεόντιον", με ομιλήτριες:
***
 |
Γράφω, μεταφράζω, σκέφτομαι
στην εποχή της Τεχνητής Νοημοσύνης
Τι σημαίνει να είσαι συγγραφέας σήμερα
Με τη συμμετοχή πάνω από 25 διακεκριμένων Ελλήνων και ξένων συγγραφέων, μεταφραστών/τριών, πανεπιστημιακών και ειδικών ερευνητών/τριών από 5 χώρες (Ελλάδα, Γαλλία, Γερμανία, Ηνωμένο Βασίλειο, Ολλανδία)
Το 2026, η Εταιρεία Συγγραφέων (ΕΣ) συμπληρώνει 45 χρόνια συνεχούς παρουσίας στον χώρο των γραμμάτων και του δημόσιου λόγου. Η φετινή χρονιά σηματοδοτεί την ενίσχυση μιας εξωστρεφούς και παρεμβατικής πολιτικής, με δράσεις που ανοίγουν τον διάλογο των συγγραφέων, μεταφραστών/τριών και ανθρώπων του λόγου με τα μεγάλα ζητήματα της εποχής.
Ειδικότερα, οι δράσεις που έχουν ήδη ανακοινωθεί, θα κορυφωθούν με το διήμερο Διεθνές Συνέδριο «Γράφω, μεταφράζω, σκέφτομαι στην εποχή της Τεχνητής Νοημοσύνης. Τι σημαίνει να είσαι συγγραφέας σήμερα», που διοργανώνει η Εταιρεία Συγγραφέων, με την υποστήριξη του Υπουργείου Πολιτισμού και σε συνδιοργάνωση με το Ινστιτούτο Γκαίτε, τη Φιλοσοφική Σχολή του Εθνικού και Καποδιστριακού Πανεπιστημίου Αθηνών (ΕΚΠΑ) και την Πανελλήνια Ένωση Φιλολόγων (ΠΕΦ), την Παρασκευή 27 και το Σάββατο 28 Φεβρουαρίου 2026, στην κεντρική αίθουσα του Ινστιτούτου Γκαίτε (Ομήρου 14-16, Αθήνα).
Σκοπός του Συνεδρίου είναι η ανάδειξη των μεγάλων ζητημάτων που προκύπτουν από τη χρήση της Τεχνητής Νοημοσύνης στην παραγωγή δημιουργικού λόγου γενικότερα, αλλά και η κριτική αποτίμηση του σήμερα, χωρίς φοβικά σύνδρομα αλλά και χωρίς αφελείς προσεγγίσεις που αναζητούν την «καλή πλευρά» σε κάθε νεωτερισμό.
Στο πλαίσιο της προετοιμασίας του Συνεδρίου, θα προηγηθούν και τρία ανοιχτά Webinars, με εργαστηριακό χαρακτήρα και δυνατότητα συζήτησης, την Πέμπτη 5 Φεβρουαρίου («Μεταξύ εντολών και ανυπότακτης δημιουργικότητας. Μεταφραστές/τριες και Τεχνητή Νοημοσύνη»),την Πέμπτη 12 Φεβρουαρίου («Οι μεροληψίες στο ChatGPT: Σοφοφύλακες και “στοχαστικοί παπαγάλοι”»), για τη θέση των ανθρώπων του λόγου στην εποχή των Μεγάλων Γλωσσικών Μοντέλων (LLM) και την Τετάρτη 18 Φεβρουαρίου («Μεταφορές, για την κατανόηση της Τεχνητής Νοημοσύνης»).
Όλες οι εργασίες του Συνεδρίου θα είναι προσβάσιμες (οι δια ζώσης μέσω υπερτιτλισμού και οι ψηφιακές μέσω υποτιτλισμού) για άτομα με προβλήματα ακοής, οι χώροι φιλοξενίας είναι προσβάσιμοι για άτομα με κινητικά προβλήματα και όλο το υλικό του Συνεδρίου αναρτάται σε ιστοχώρο με δυνατότητα ανάγνωσης από άτομα με προβλήματα όρασης.
Πού αρχίζει ο άνθρωπος και πού τελειώνει η μηχανή;
Σκοπός και θεματικοί άξονες του Συνεδρίου
Σκοπός του Συνεδρίου «Γράφω, μεταφράζω, σκέφτομαι στην εποχή της Τεχνητής Νοημοσύνης. Τι σημαίνει να είσαι συγγραφέας σήμερα» είναι η ανάδειξη των μεγάλων ζητημάτων που προκύπτουν από τη χρήση της Τεχνητής Νοημοσύνης [ΣΣ: Σε αυτό το πλαίσιο, όποτε αναφέρεται η Τεχνητή Νοημοσύνη (ΤΝ), εννοούνται τα Μεγάλα Γλωσσικά Μοντέλα (LLM), κι όχι άλλες, γενικές χρήσεις, της Τεχνητής Νοημοσύνης] στο λογοτεχνικό πεδίο, αλλά και γενικότερα στην παραγωγή δημιουργικού λόγου, για τους/τις συγγραφείς και τους/τις επαγγελματίες του λόγου σε όλα τα επί μέρους πεδία: συγγραφή, μετάφραση, κριτικός λόγος, εκπαίδευση, πνευματικά δικαιώματα κ.ά.
Το Συνέδριο θα εστιάσει σε κρίσιμα ζητήματα που αφορούν τη σχέση της Τεχνητής Νοημοσύνης με τη συγγραφή, τη μετάφραση, την εκπαίδευση και τα πνευματικά δικαιώματα:
- Η λογοτεχνική δημιουργία στην εποχή της ΤΝ: Μπορούν τα Μεγάλα Γλωσσικά Μοντέλα να υποκαταστήσουν τον δημιουργικό άνθρωπο; Τι νομίζουμε ότι συμβαίνει ήδη, τι πιστεύουμε ή φοβόμαστε ότι θα συμβεί και τι θα θέλαμε να συμβεί.
- Τα εργαλεία ΤΝ στη λογοτεχνική μετάφραση: Είναι τόσο καλά όσο νομίζουμε; τι μπορεί να κάνει ο άνθρωπος και τι η μηχανή; ποια η επαγγελματική θέση του μεταφραστή σήμερα και πώς πρέπει να την διεκδικούμε;
- Η ΤΝ στην εκπαίδευση: Ευκαιρία ή κερκόπορτα; Τι είδους μαθητές/τριες θέλουμε, ποιες πραγματικές ανάγκες έρχεται να καλύψει η ΤΝ στην εκπαίδευση; Τι γνωρίζουμε για τα εργαλεία ΤΝ που επιχειρείται να εισαχθούν στην δευτεροβάθμια εκπαίδευση, πώς την αλλάζουν και ποια είναι η θέση του/της δημιουργικού εκπαιδευτικού μέσα στο νέο περιβάλλον.
- ΤΝ και πνευματικά δικαιώματα δημιουργών έργων του λόγου (συγγραφείς, μεταφραστές/τριες, δημοσιογράφοι): Χαμένο παιχνίδι ή πεδίο άντλησης νέων πόρων; Τι έχουν κάνει οι ευρωπαϊκοί θεσμοί μέχρι σήμερα.
- Η εξέλιξη της ΤΝ (μεγάλα γλωσσικά μοντέλα) στην Ελλάδα: Πολιτικές, ιδεολογία, κατεύθυνση στη δημιουργία του «ελληνικού οικοσυστήματος» τεχνητής νοημοσύνης.
- ΤΝ, δημοκρατία και κοινωνικά κινήματα: Από ποιους, για ποιους, με ποιους. Ανεξέλεγκτη κούρσα μεγάλων εταιρειών ή δημόσιος έλεγχος
Η γενικότερη στόχευση του Συνεδρίου είναι να επιχειρήσει μια κριτική αποτίμηση των όσων γνωρίζουμε σήμερα, αλλά και των όσων αισθανόμαστε ότι πλησιάζουν, χωρίς φοβικά σύνδρομα απέναντι στην τεχνολογία αλλά και χωρίς αφελείς προσεγγίσεις που αναζητούν την «καλή πλευρά» σε κάθε νεωτερισμό. Ο σκοπός είναι να διαφανούν απαντήσεις, να καταδειχτούν προοπτικές αλλά και να δημιουργηθούν δίκτυα ανταλλαγής προβληματισμού και γέφυρες συνεργασίας με άλλες χώρες και διεθνείς φορείς. Επίσης, να αναδειχθούν οι όροι για μία κοινωνία πιο δημοκρατική και συμπεριληπτική, θέτοντας το ζήτημα του δημοσίου ελέγχου της ΤΝ και των σημαντικών κοινωνικών και πολιτικών συνεπειών της ανεξέλεγκτης ανάπτυξης και χρήσης της.
Σημαντικές συμμετοχές από την Ελλάδα, τη Γαλλία, τη Γερμανία, το Ηνωμένο Βασίλειο και την Ολλανδία
ΕΓΓΡΑΦΕΙΤΕ ΕΔΩ: https://www.eventbrite.com/e/
Διήμερο ΔΙΕΘΝΕΣ ΣΥΝΕΔΡΙΟ της Εταιρείας Συγγραφέων (27-28 Φεβρουαρίου) και δύο προπαρασκευαστικά WEBINARS (5 και 12 Φεβρουαρίου)
Σε παλαιότερό μου κείμενο στο Poeticanet [1] είχα αναφερθεί στη διάδραση ανάμεσα σε δύο σημαντικούς Έλληνες ποιητές με αφορμή δύο ποιήματά τους. Το πρώτο ανήκει στον Νίκο Εγγονόπουλο και φέρει τον τίτλο «Ποίηση 1948»:
Ποίηση 1948
τούτη η εποχή
του εμφύλιου σπαραγμού
δεν είναι εποχή
για ποίηση
κι άλλα παρόμοια:
σαν πάει κάτι
να
γραφεί
είναι
ως αν
να γράφονταν
από την άλλη μεριά
αγγελτηρίων θανάτου
γι’ αυτό και
τα ποιήματά μου
είν’ τόσο πικραμένα
(και πότε –άλλωστε– δεν ήσαν;)
κι είναι
–προ πάντων–
και
τόσο
λίγα.
(1948)
Το δεύτερο ανήκει στον Μανόλη Αναγνωστάκη και, όπως δηλώνει ο τίτλος του, απευθύνεται στον Εγγονόπουλο, στον οποίο απαντά:
Στον Νίκο Ε… 1949
Φίλοι
Που φεύγουν
Που χάνονται μια μέρα
Φωνές
Τη νύχτα
Μακρινές φωνές
Μάνας τρελής στους έρημους δρόμους
Κλάμα παιδιού χωρίς απάντηση
Ερείπια
Σαν τρυπημένες σάπιες σημαίες
Εφιάλτες,
Στα σιδερένια κρεβάτια
Όταν το φως λιγοστεύει
Τα ξημερώματα.
(Μα ποιος με πόνο θα μιλήσει για όλα αυτά;)
(1949)
Είχα τότε σημειώσει χαρακτηριστικά τα εξής: «Συγκρίνοντας τα δυο ποιήματα, ο Εγγονόπουλος αναφέρεται σε μια μελανή περίοδο της ελληνικής ιστορίας, τον ελληνικό εμφύλιο, και παρατηρεί ότι σε τέτοιους καιρούς η ποίηση απουσιάζει (“δεν είναι εποχή για ποίηση και άλλα παρόμοια”). Όμως πέφτει σε μια αντίφαση: από τη μια ομολογεί την απουσία της ποίησης, από την άλλη, ο ίδιος καταφεύγει στην ποίηση για να παρουσιάσει την πραγματικότητα και να απολογηθεί. Εξηγεί ότι τα ποιήματά του είναι πικραμένα και λίγα, ακριβώς λόγω της έκρυθμης κοινωνικοπολιτικής κατάστασης που επικρατεί και η οποία προφανώς δεν τον αφήνει ανεπηρέαστο ως δημιουργό. Ο Εγγονόπουλος δείχνει εύγλωττα τη σχέση αλληλεξάρτησης ανάμεσα στην τέχνη και την κοινωνία. Ο καλλιτέχνης είναι πομπός και δέκτης των μηνυμάτων της ανθρώπινης ζωής, καθώς και σεισμογράφος κάθε κοινωνικής μεταβολής. Εν συνεχεία, ο Αναγνωστάκης, απαντώντας στον ομότεχνό του, αφού δώσει πρώτα εικόνες φρίκης, σπαραγμού και αγωνίας στα χρόνια του εμφύλιου και επισημαίνοντας την κατάρρευση των εθνικών μας ιδανικών και αξιών, καταθέτει την άποψη ότι οι ποιητές σαφώς και οφείλουν να “μιλούν για όλα αυτά” και να καυτηριάζουν τα κακώς κείμενα, πάντως όχι να σιωπούν. Ερώτηση κλειδί η τελευταία του ποιήματος! Ο ποιητής έχει χρέος απέναντι στον άνθρωπο και την Ιστορία”». Και ολοκληρώνω το κείμενό μου αυτό στο Poeticanet ως εξής: «Κλείνοντας, πάντως ο Αναγνωστάκης θα μιλήσει “για όλα αυτά” στο ποίημα με τον χαρακτηριστικό τίτλο “Μιλώ”, από το οποίο παραθέτω στίχους: “Μιλώ για τις ξυπόλητες μάνες που σέρνονται στα χαλάσματα / Για τις φλεγόμενες πόλεις τα σωριασμένα κουφάρια στους δρόμους / Τους μαστροπούς ποιητές που τρέμουνε τις νύχτες στα κατώφλια / Μιλώ για τις ατέλειωτες νύχτες όταν το φως λιγοστεύει τα ξημερώματα / Για τα φορτωμένα καμιόνια και τους βηματισμούς στις υγρές πλάκες / Για τα προαύλια των φυλακών και για το δάκρυ των μελλοθανάτων”».
Έκρινα σκόπιμο να αναφερθώ στο κείμενο αυτό, και γιατί αποτελεί παράδειγμα των ισχυρισμών μου περί την υφή της ποίησης του Αναγνωστάκη, αλλά και γιατί θέλω να καταστήσω σαφές ότι με έχει απασχολήσει και στο παρελθόν το ίδιο θέμα που έχει να κάνει και γενικότερα με τον ρόλο και την ενδεχόμενη αποστολή της τέχνης της ποιήσεως στο πλαίσιο μιας κοινωνίας. Ο Αναγνωστάκης δεν θα μπορούσε να θεωρηθεί ποιητής «κλειστού χώρου», όπως συνέβη με τον Καβάφη. Δεν ήταν κλεισμένος μέσα σε γυάλινο πύργο και έκανε από εκεί ανενόχλητος την τέχνη του. Αντίθετα, αναγνωρίζοντας πως είναι πολίτης κιόλας –εκτός από ποιητής– εκδήλωσε μέσω των κειμένων του το ενδιαφέρον του για τα κοινωνικά ζητήματα. Δεν απομόνωσε τη μία ιδιότητά του από την άλλη, προφανώς γιατί αισθάνθηκε πως ό,τι συμβαίνει στην κοινωνία και στον κόσμο δίνει τα ερεθίσματα στην τέχνη του για να υπάρξει.
Είναι σημαντικό ότι ποιητικά «κάρφωσε τις λέξεις του σαν πρόκες», μίλησε με αμεσότητα και αλήθεια αγγίζοντας τον αναγνώστη σε κρίσιμα χρόνια για τον ελληνισμό (Β΄ Παγκόσμιος πόλεμος, Εμφύλιος, Δικτατορία του 1967, διχοτόμηση της Κύπρου).
To 1975 ξεκινάει να γράφει στην Αυγή και η συνεργασία μαζί της διαρκεί περίπου δεκαπέντε χρόνια. Πολλάκις χρησιμοποιούσε ψευδώνυμα για τα κείμενά του, με τα οποία σχολίαζε θέματα αναφορικά με την τέχνη και τη σχέση της με την κοινωνία, κείμενα για τον πολιτισμό και την όποια σχέση του με την πολιτική [3]. Είναι λοιπόν ο ποιητής που έκανε διάλογο μέσω της τέχνης του με τον κόσμο, η τέχνη του –αλλιώς– αντανακλούσε τους προβληματισμούς του. Η σκέψη και η λέξη σε αμφίδρομη σχέση, σε μια αλληλεπίδραση που είναι δραστική για τον αναγνώστη. Και η δημιουργία μιας ποίησης «πάνω από κάθε καταστροφή».
Διαβάζοντας τον Αναγνωστάκη διαπιστώνουμε πόσο ο ποιητής κινείται ανάμεσα στο εγώ και το εσύ, το εμείς και το εσείς. Από την παρατεταμένη χρήση των ρηματικών προσώπων που προαναφέρθηκαν καταλαβαίνουμε πόσο επιθυμεί να εμπλέξει τους ανθρώπους σε μια επικοινωνία ουσιαστική μέσω των στίχων του. Αντιλαμβανόμαστε ακόμα και την κοινωνική διάσταση αυτών των στίχων.
(I) Μες στην κλειστή μοναξιά μου / Έσφιξα τη ζεστή παιδική σου άγνοια / Στην αγνή παρουσία σου καθρέφτισα τη χαμένη ψυχή μου. / Εμείς αγαπήσαμε ./ Εμείς Προσευχόμαστε πάντοτε. / Εμείς μοιραστήκαμε το ψωμί και τον κόπο μας / Κι εγώ μέσα σε σένα και σ’ όλους. / (Από τη συλλογή Εποχές, 1945)
Καθιστά έτσι τους αναγνώστες συντρόφους και συνοδοιπόρους δείχνοντάς τους τον δρόμο της αλληλεγγύης. Άλλωστε και ο ίδιος ο ποιητής είναι ένας άνθρωπος που ζει μέσα στον κόσμο και δέχεται τους κραδασμούς αυτού. Ο ιδιαίτερος τρόπος με τον οποίο φιλτράρει τους κραδασμούς, τα ερεθίσματα, είναι αυτός που θα τον ενώσει με τους άλλους τελικά και θα τον κάνει να μοιραστεί μαζί τους πράγματα και ιδέες.
Πρώτα να πιάσω τα χέρια σου / Να ψηλαφίσω το σφυγμό σου / Ύστερα να πάμε μαζί στο δάσος / Ν’ αγκαλιάσουμε τα μεγάλα δέντρα / Που στον κάθε κορμό έχουμε χαράξει / Εδώ και χρόνια τα ιερά ονόματα / Να τα συλλαβίσουμε μαζί / Να τα μετρήσουμε ένα ένα / Με τα μάτια ψηλά στον ουρανό σαν προσευχή. / Το δικό μας το δάσος δεν το κρύβει ο ουρανός. / Δεν περνούν αποδώ ξυλοκόποι. (Ο ουρανός)
Είναι γνωστό πως αναπτύσσει πολιτική δράση και συμμετέχει στην αντίσταση και σε ό,τι διοργανώνει το κομμουνιστικό κόμμα, απ’ το οποίο διαγράφεται το 1949 [4]. Συμμεριζόμαστε την άποψη πως ο Αναγνωστάκης «είναι ο λιγότερο πολιτικός από τους πολιτικούς ποιητές της γενιάς του (Λειβαδίτης, Αλεξάνδρου, Πατρίκιος, Κατσαρός, Δούκαρης, Κύρου, Θασίτης) [5]. Εισπράττουμε ωστόσο πως μέσα στα ποιήματά του συνθέτει ένα ήθος, όχι με την έννοια της πουριτανικής ηθικής, αλλά ένα ανθρώπινο πρόσωπο που είναι ικανό να ξεδιπλώνει τις σκέψεις του (σε ελεύθερο στίχο, αφού εγκαταλείπει τον παραδοσιακό) χωρίς να ξεχνά σε ποιον απευθύνεται, χωρίς να αδιαφορεί για τον αναγνώστη με τον οποίο τον δένει η ανησυχία, ο φόβος και το νοιάξιμο για έναν αλλόκοτο, πονεμένο, ασταθή κόσμο και την πορεία του.
Ξέρει πως «Κανένας στίχος σήμερα δεν κινητοποιεί τις μάζες / Κανένας στίχος σήμερα δεν ανατρέπει καθεστώτα». Αλλά συνεχίζει σταθερά να «μιλάει», βρισκόμενος σε διαρκή ουσιαστικό διάλογο με τον άνθρωπο, γιατί, μεταξύ άλλων, «η σιωπή μας είναι ο δισταγμός για τη ζωή και το θάνατο».
Ασημίνα Ξηρογιάννη: Φιλόλογος, θεατρολογος, συγγραφέας
[1] Ασημίνα Ξηρογιάννη, Το ποίημα και η εποχή: παιχνίδια της διακειμενικότητας, ημερομηνία δημοσίευσης: 28 Ιουνίου 2012 [https://www.poeticanet.gr/poiima-epoxi-paixnidia-diakeimenikotitas-a-20.htm].
[2] Μάλιστα το ποίημα «Η θάλασσα του πρωιού» σχολιάστηκε ως το μόνο ίσως ποίημα που αναφέρεται στη Φύση και όχι σε κλειστή κάμαρα. Ο ποιητής που στοχάζεται μέσα σε δωμάτια και στήνει υποβλητικά σκηνικά σε στενούς χώρους αναφέρεται για πρώτη φορά στη Φύση, ξεκινώντας: «Εδώ ας σταθώ / κι ας δω κι εγώ τη Φύση λίγο».
[3] Έγραφε και για το αγαπημένο του χόμπι, το ποδόσφαιρο (βλ. το κείμενό του «Άγιαξ για πάντα», το οποίο υπέγραψε με το Ψευδώνυμο Αλ. Καμής (δημοσίευση στην Αυγή στις 28 Οκτωβρίου 1984).
[4] Δικάζεται δίχως να ομολογεί τη διαγραφή του από το Κόμμα και καταδικάζεται σε θάνατο· η ποινή του χαρίζεται στα 1951, οπότε και αποφυλακίζεται.
[5] Νάσος Βαγενάς, «Ξαναδιαβάζοντας τον Αναγνωστάκη». Για τον Αναγνωστάκη. Κριτικά κείμενα, επιλογή Νάσος Βαγενάς, Αιγαίον, Λευκωσία 1996, 294-296.
*Ολόκληρο το αφιέρωμα μπορείτε να το διαβάσετε εδώ:
https://gem.godaddy.com/p/e519cd1?pact=5505032-189540401-0196f7da-05fd-7a71-9f5e-3e56959b7e08-5b49e57738416ea6b8d8c07d97a7112c5b6998ed
Το τρέχον έτος 2025 συμπίπτουν τρεις σημαντικές επέτειοι για τρεις ξεχωριστούς ανθρώπους του πολιτισμού μας. Δύο μουσικοί (Μίκης Θεοδωράκης, Μάνος Χατζιδάκις) και ένας άνθρωπος των Γραμμάτων (Μανόλης Αναγνωστάκης) συμπληρώνουν εκατό χρόνια από τη γέννησή τους. Όσοι αγάπησαν τον ποιητή και, κυρίως, το πολυσήμαντο έργο του οργάνωσαν ποικιλία εκδηλώσεων εντός και εκτός Ελλάδος, με αποκορύφωμα τη μεγάλη έκθεση Αναγνωστάκη που οργάνωσε ο Δήμος Θεσσαλονίκης, και η οποία παρέμεινε ανοιχτή όλον τον μήνα Νοέμβριο στο Φουαγιέ του Δημαρχείου της πόλης. Πρόκειται για την έκθεση που είχε οργανώσει το 2018 η Βουλή των Ελλήνων. Παράλληλα, εντός του 2025 έχουν εκδοθεί μέχρι στιγμής τέσσερα βιβλία για τον Αναγνωστάκη και το έργο του. Εντύπωση προκαλεί το γεγονός ότι τα ποικίλα λογοτεχνικά περιοδικά, έντυπα και ηλεκτρονικά, δεν έδειξαν προθυμία να αφιερώσουν τεύχος τους στον ποιητή. Το Διάστιχο ανέλαβε προ πολλών μηνών την πρωτοβουλία να τιμήσει τον Μανόλη Αναγνωστάκη με ένα τεύχος εξ ολοκλήρου αφιερωμένο στον άνθρωπο και το έργο του. Απευθυνθήκαμε σε παλαιότερους και νεότερους μελετητές του, και συγκεντρώσαμε ικανό αριθμό συνεργασιών, χωρίς να υποδείξουμε συγκεκριμένο θέμα. Κατόπιν τούτου, τα κείμενα παρατίθενται κατά αλφαβητική σειρά συγγραφέων. Πιστεύουμε πως αποδίδουμε τον οφειλόμενο φόρο τιμής σε έναν ποιητή (και όχι μόνον), ο οποίος με το ήθος που διατήρησε σε όλη τη ζωή του άφησε, εκτός των άλλων, και ένα υπόδειγμα πνευματικού ανθρώπου, υπόδειγμα όχι πολύ συνηθισμένο στους καιρούς που ζούμε.
Οσάκις αναφερόμαστε στον Μανόλη Αναγνωστάκη έχουμε κατά νου κυρίως τον ποιητή, παραγνωρίζοντας το ποικιλόμορφο έργο του. Αφοσιωμένος από τα μαθητικά του χρόνια στη λογοτεχνία και στις ιδέες του, έχει να επιδείξει πολλούς τομείς στους οποίους εκτονώθηκε η δημιουργικότητά του: κριτική, μεταφράσεις, ανθολογίες της ποίησής μας του 20ού αιώνα, ακόμη και εικαστικές επιδόσεις, με επίμονη άσκηση στα κολάζ. Δεν είχε συμπληρώσει τα είκοσι χρόνια του, όταν ορίστηκε αρχισυντάκτης στο περιοδικό της Κατοχής Ξεκίνημα, που εξέδιδε ο Εκπολιτιστικός Όμιλος του Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης. Η ευρύτερα γνωστή αδυναμία του Αναγνωστάκη προς τον λογοτεχνικό περιοδικό Τύπο τον οδήγησε να εκδώσει το δικό του περιοδικό, την Κριτική (1959-1961), που αποτέλεσε ανεπανάληπτη τομή στα σχετικά έντυπα της εποχής εκείνης, και όχι μόνον.
Θέλουμε να πιστεύουμε πως οι αναγνώστες μας θα έχουν μιαν ακόμη ευκαιρία να επικοινωνήσουν με τον ποιητή, τον κριτικό, τον πάντα πολιτικώς παρόντα, ανατρέχοντας σε μεγάλη ποικιλία κειμένων. Ευχαριστούμε κι από αυτήν εδώ τη θέση όλους τους συνεργάτες του παρόντος τεύχους, οι οποίοι με προθυμία ανταποκρίθηκαν στο αίτημά μας να συμβάλουν στη σφαιρικότερη αποτίμηση του ανθρώπου και του έργου του.
Διαβάστε όλο το αφιέρωμα εδώ: https://gem.godaddy.com/p/e519cd1?pact=5505032-189540401-0196f7da-05fd-7a71-9f5e-3e56959b7e08-5b49e57738416ea6b8d8c07d97a7112c5b6998ed
[πηγή: περιοδικό ΘΡΑΚΑ]
H ΑΜΚΕ Θράκα, το Δίκτυο Γυναικών Συγγραφέων κατά της Έμφυλης Βίας και των Γυναικοκτονιών «Η Φωνή Της», το Δίκτυο Συγγραφέων και το κινηματικό βιβλιοπωλείο Λούθιο σας προσκαλούν σε βραδιά ανάγνωσης με αφορμή τη Διεθνή Ημέρα της Γυναίκας
“Γυναίκες Επί Σκηνής 2”
την Κυριακή στις 8 Μαρτίου 2026 και ώρα 19.00 στο Αλτάι (65 Θεμιστοκλέους, 106 83 Εξάρχεια Αθήνα).
Συμμετέχουν: Έλενα Αγγελοπούλου, Παναγιώτης Αντωνιάδης, Ντιάννα Βασιλείου, Γεωργία Βεληβασάκη, Γιούλη Βολανάκη, Αθηνά Βογιατζόγλου, Ελένη Γαλάνη, Δέσποινα Γερασιμίδου, Αλίκη Γκανά, Κατερίνα Γκιουλέκα, Σοφία Γουργουλιάνη, Αλεξία Ζουμπουλάκη, Έφη Ζωγράφου, Αριάδνη Καλοκύρη, Σωκράτης Καμπουρόπουλος, Φιλία Κανελλοπούλου, Κατερίνα Καπερναράκου, Δώρα Κασκάλη, Ισμήνη Καρυωτάκη, Στέλλα Κουρμούλη, Γεωργιάνα Λούκου, Μάνια Μεζίτη, Όλγα Μπακοπούλου, Ελένη Μπουκαούρη, Όλγα Νικολάου, Ασημίνα Ξηρογιάννη, Αντιγόνη Πανταζή, Παυλίνα Παμπούδη, Αλέκα Πλακονούρη, Αλεξάνδρα Πλαστήρα, Εύα Στάμου, Ευαγγελία Τάτση, Ανδρονίκη Τασιούλα, Ευγενία Τζιρτζιλάκη, Λίνα Φυτιλή, Μυρτώ Χμιελέφσκι
Οργανωτική ομάδα συνεργασίας: Marija Dejanović, Κατερίνα Ηλιοπούλου, Πέννυ Μηλιά, Ευσταθία Π., Νίκη Χαλκιαδάκη.
Συνδιοργάνωση: AMKE Θράκα, Δίκτυο Γυναικών Συγγραφέων Κατά της Έμφυλης Βίας και των Γυναικοκτονιών «Η Φωνή της», Δίκτυο Συγγραφέων, κινηματικό βιβλιοπωλείο Λούθιο.
***
Ο ηλικιακός ρατσισμός στις γυναίκες αναφέρεται στα στερεότυπα (πώς σκεφτόμαστε), στις προκαταλήψεις (πώς νιώθουμε) και στις διακρίσεις (πώς ενεργούμε) απέναντι στις άλλες ή στις εαυτές μας, με βάση την ηλικία. Πρόκειται για ένα κοινωνικό φαινόμενο με επίδραση στο λογοτεχνικό πεδίο, ειδικά όταν σχετίζεται με το φύλο, στον τρόπο που διαμορφώνονται οι έννοιες (του τι θεωρείται) «γνωστή / επιδραστική συγγράφισσα», «διεθνούς εμβέλειας / θεμάτων» και «εντός κανόνα / με ποιοτικό έργο».
Εκτός από τα στερεότυπα των φύλων και την οικονομική ανισότητα, ένας από τους κύριους μηχανισμούς αποκλεισμού των γυναικών από τη λογοτεχνία είναι η ηλικία. Ενώ οι νέες γυναίκες συχνά πατρονάρονται, εκνηπιώνονται ή αντικειμενοποιούνται, οι μεγαλύτερες γυναίκες συχνά υφίστανται αποκλεισμούς ή παραγνωρίζονται τα αισθητικά τους επιτεύγματα, και η επιδραστικότητά τους ελαχιστοποιείται, οι προοπτικές τους περιορίζονται, οι ίδιες καλλιτεχνικά περιθωριοποιούνται. Γενικά παρατηρείται η παρουσία τους να υφίσταται περιορισμούς σε κάθε επίπεδο, συγκριτικά με τους άνδρες ομόλογούς τους.
Η 8η Μαρτίου, καθιερωμένη ως Ημέρα της Γυναίκας, δεν είναι άλλη μια επέτειος ούτε άλλος ένας μαζικός εορτασμός. Είναι μια μέρα – υπενθύμιση ότι υπάρχουν ακόμα πολλές μορφές έμφυλης και ηλικιακής διάκρισης και τις βιώνουμε καθημερινά και ασφυκτικά. Την ίδια στιγμή, καλούμαστε να λέμε πως πλέον έχουν λυθεί όλα και να γιορτάζουμε τέτοιες μέρες με ευχές και λουλούδια.
Πιστεύοντας βαθιά ότι η τέχνη δεν είναι μόνο ομορφιά, αλλά και φορέας κοινωνικής αλλαγής, επιλέξαμε να τιμήσουμε αυτή τη μέρα με λογοτεχνία που αναδεικνύει και καταγγέλλει τη συνθήκη του έμφυλου και ηλικιακού ρατσισμού και σας προσκαλούμε στη βραδιά ανάγνωσης που διοργανώνουμε την Κυριακή 8 Μαρτίου 2026 και ώρα 19:00 στο Αλτάι (65 Θεμιστοκλέους, 106 83 Εξάρχεια, Αθήνα)
H ΘΛΙΨΗ ΔΕΝ ΣΤΕΓΑΖΕΤΑΙ
Η θλίψη δεν στεγάζεται
Κυλάει, διαχέεται, τρυπώνει αργά
Δουλεύει στην σιωπηρή τζαζ,
While my guitar gently wheeps
Σε εκτιμάμε με νοήματα, George Harrison,
Νιώθοντας ο καθένας μόνος του, βουβοί -
"Μα πόσο ωραία μουσική!".
Κυκλάκια οδηγούν στις σκέψεις χωριστά
Σαν συννεφάκια κόμικς,
Μου χαμογελούν τα μάτια σου
Ευθύβολος σπινθήρας η αγκαλιά
Γυρνάς στον κλειστό κόσμο σου
Γύρω φρουρά-
Τα τακούνια πατάν τον αυθορμητισμό
"Θα μας κάψει άραγε ο ήλιος μαζί μες από το παράθυρο?"
Μα όταν στροβιλιστώ στις σκιές, τα καλάμια και τα φραγκόσυκα του Ρούκουνα
Όταν σκιρτήσω στο Μοναστήρι μπρος στο ανέμελο γυμνό κορμί
Δεν θα είναι για σένα τελικά
Εκεί θα είσαι, μα θα σε αναζητώ.
*
Η ΤΖΟΥΛΙΑ
Σκυθρωπιάζει, σκυφτή
Ένας χαμένος έρωτας- ή μια ανία
Θέλει να την πονεί?
Η Τζούλια μόνη χορεύει
Είναι όμορφη παράξενα
Βλέμμα από τα άδυτα
Αναζητά τι αναζητά εκεί
Ο μπαμπάς ανησυχεί
Μόνη του έγνοια: αυτή
Η Τζούλια χορεύει
Όρθια, μόνη, αδιάφορη, στητή
- Θα πάμε στην Ευρώπη
Βενετία, Ρώμη, Παρίσι
Τότε θα ξεχαστείς
Βλέπει τα αξιοθέατα η Τζούλια
Μόνο νιώθει εκστατική
- Θα πάμε μέσα στο Κολοσσαίο πατέρα?
- Ναι, αν το θέλεις, θα πάμε μαζί
- Πεινάω τώρα, πάμε για φαγητό πατέρα?
- Ό,τι θέλεις, πάμε, παιδί μου, όπου ζητάς εσύ
Γυρίζει το αινιγματικό βλέμμα η Τζούλια
Μαζί οι φίλοι τους
Ένα ζεστό πλέγμα
Ψυχρή, απόμακρη, μα αφήνεται
Η Τζούλια τώρα ανθεί
*
ΟΔΟΣ ΝΙΚΗΣ
στην οδό Νίκης
Βράδυ, κλειστά.
Μα λάξεψε στα χαράγματα
Της αφημένης ανάμνησης
Γλυκόφωτα αμπαζούρ,
Βραχιόλια, κορδόνια με καρδιές
Καθηλώνουν
Γυρνάς πάλι
Το βλέμμα στηλά
Στο κομψό κόσμημα
Που θα τυλιχτεί στο λαιμό
Για να σε καλέσει κοντά
Στις αμυχές του πόθου μου
Ξεπηδάνε εκεί
Οδυνηρά κενά
Χαλάσματα
Ρίγη τρυφερά
Της βόλτας μας στα βλέμματα
Της οδού Νίκης
Τα διώροφα του '30,
Οι αυλές πίσω,
Τα κρασιά, γλυκά με λαιμαργία
Τα βήματα μας δειλά
Τα μάτια σου να με καλούν
Να πλανηθούμε στον κόσμο
Όχι από τα έθνικ φλούο μαγαζιά
Μα μέσα από την ορμή μας που κυλά
*
ΑΝ ΦΥΛΑΓΑ ΚΟΥΚΛΑΚΙΑ
Αν φύλαγα κουκλάκια – σαν εσέ - στα ράφια της βιβλιοθήκης μου
Θα είχαν τις μορφές
Μιας τελικής γραμμής δειλινού πορτοκαλί - ώρα στον ορίζοντα αργά,
εσένα σκυμμένο στο βιβλίο σου ενόσω κολυμπάω βαθιά,
του φιλιού μου κάτω απ’ τ’ αρμυρίκι με ψίθυρο «δεν σε βαριέμαι ποτέ»,
του χεριού σου γερού να με ωθεί στην Παναγιά δίπλα στη σαρκοφάγο ψηλά,
των ματιών μας με επιθυμία τις μέρες του αποκλεισμού από μακριά,
της συγκίνησής σου για συναυλία ποθητή «σου τη χρωστάω την ωδή στη χαρά»,
των αστεριών του πιο πυκνού ορίζοντα στο νησί, που πλέον αγαπάμε μαζί,
των σχημάτων που παίρνουν τα κορμιά σε συμπλέγματα τις νύχτες καυτά,
του αέρα πολύτιμου στο κελί τις βραδιές εκείνες σφιχτά,
των αναγνωστών σου όσο αναδύονται σεμνά,
της θάλασσας που μέσα γυμνοί κοιτάμε τον ήλιο να βουτά,
των ταρατσών, βεραντών, κήπων, αυλών που ήρθες γι’ αγάπη μου- ναι, σ’ ευχαριστώ,
των ηδονών σου που έσβησαν τον ήλιο και τον ουρανό και τους νικάν,
της γέφυρας στη Βενετία που όλο σε τραβά,
των γλάρων γύρω στο Εβραϊκό γκέτο τόσο για σέ συγκινητικά,
των σπαραγμών μου από το έργο σου, τα αγγίγματα, όσα μου αποκάλυψες.
Δεν ξέρω αν θα μπαίνω στο δωμάτιο με τα κουκλάκια μου,
Μα εκεί θα στέκουν αυτά,
συντροφιά με τα «κουκλάκια του Κερκ»*
και φίλοι, όσο χωρούν, με της αδρής σου ποίησης τα πλάσματα.
*
ΠΑΣΧΙΖΕΙ ΝΑ ΟΡΘΩΣΕΙ Η «ΚΑΜΠΟΥΡΙΤΣΑ» ΤΟΥΣ ΦΤΕΝΟΥΣ ΩΜΟΥΣ ΤΗΣ
Η σύγχρονη καμπουρίτσα μόνη φίλη έχει την παλιά.
Βαδίζει αμέριμνη δήθεν στην Αγίου Μάρκου και κοιτά
Τα φτηνά, φτηνιάρικα ρούχα και είδη προικός.
Οι τσάντες κάνουν να γέρνουν οι ώμοι
Στο νου όμως ηχεί η προτροπή
«Περπάτα με ίσιους τους ώμους, το κεφάλι ψηλά,
Γίνεσαι έτσι πιο ελκυστική».
Βαφόταν η παλιά «Καμπουρίτσα» προσεκτικά
Κάθε πρωί να κατεβαίνει την οδό Σίνα μέσα στα ψηλοτάκουνα,
Στη δουλειά μονότονα όλα,
μα εκείνη περιποιημένη – φαντάζει αλλιώς
Και στην επιστροφή να ανηφορίζει με υπερηφάνεια,
Φροντισμένη πάντα, το μόνο μέλημα, μόνη απαντοχή.
Στις καμπουρίτσες τους μέσα όλα σωροί:
- Καθρέφτες, βεράντες, αίθρια και κλάμα βαθύ,
στολίδια, αστέρια, ανεμόσκαλες,
πίκρα, σιωπή,
στοχασμοί, επεμβάσεις, προτροπές,
τακούνια, λικνίσματα, αγγίγματα μεστά,
«Καυκασιανά σκίτσα», τύμπανα ανατολίτικα,
μαγιό «Δελφίνι» - οδός Μιλτιάδου,
μέλη αμάλαγα,
η "ζουλιγμένη καρδούλα της" *,
πόθοι, καημοί και όνειρα,
κεντητές πόρτες και σπαράγματα,
το κουδούνι που πλέον δεν χτυπά,
χωρούν όλα, όλα θρύψαλα, είναι εκεί.
Η Εύα Κοταμανίδου σηκώνει τα μάτια μόνο,
κοιτά τις κάννες των εχθρών που σκοπούν από ψηλά.
Μα οι καμπουρίτσες λυγάνε,
είναι σκληρό
Πονούν να ορθώσουν το βλέμμα
και το μόνο εκείνο ανάστημα
που θα τις κάνει να αντικρύσουν
πώς είναι δα για κείνες ο ουρανός.
* Hommage στον Στρατή Μυριβήλη - "Το κόκκινο βιβλίο"
*
Η ΠΡΩΤΗ ΕΛΕΓΕΙΑ
Η πρώτη ελεγεία
Ήρθες, ήρθες κι απόθεσες στο πλάι μου
Τον ύπνο σου, τις χίμαιρες, την κόπωση
Και την αρτιότητα σου.
Ήρθες κι απίθωσες την ερημιά,
Τις βεβαιότητες και την αυτενέργειά σου.
Ήρθες και γλυκά άφησες πλάι μας, εδώ
Τη σμιλεμένη καρδιά, τα μολύβια μας,
Τα κόκκινα γυαλιά, τα κόκκινά σου ποιήματα,
Την αναπόδραστη αγκαλιά.
Ήρθες και εμπιστεύτηκες σε μας
Τα μέλη σου, την αδρή γραφή,
Τις προσδοκίες, τις θύμησες
Και τις ματαιότητές σου.
Ήρθες εδώ κι αφέθηκαν
Στο δωμάτιο, ζεστά,
Τα τελευταία κάστανα, φιλιά, η αψάδα,
Ο σάκος από όσα δώριζες βαρύς,
Από τα βιβλία, την αγάπη,
Την καλοσύνη που βάρυνε το σώμα σου μεμιάς.
Ήρθες, ήρθες κι απίθωσες
Σε μας, επάνω στο κρεβάτι μας, ακόμη γερά
Το ζεστό κορμί, τη λιγωμένη ηδονή,
Τους δράκους και τις ενοχές,
Τις θηριώδεις γνώσεις, τις διαφυγές,
Τα τραγούδια μας- ψεύτη κόσμε,
Το πηδάλιο γερά.
Ήρθες κι απόθεσες στερνά
Τα αγγίγματα δειλά, τις προσδοκίες σου,
Τον πόνο φριχτά, το τελευταίο αντίο μας,
Ήρθες και έγειρες εδώ- μίλα μου, μίλα μου μωρό μου
***
*Oι φωτογραφίες είναι παρμένες από το pixabay.
