Στέργιος Τσακίρης /// ΠΟΙΗΜΑΤΑ

Δε βάσταξε πολύ

Όσο και να προσπάθησαν
όσο και να πολέμησαν
με τα θηρία της καθημερινότητας
-αν και η θέλησή τους

φαινόταν βράχος στην αρχή-

δε βάσταξε πολύ,

πάει χάθηκε αυτή η αγάπη,

όπως τα φύλλα των δέντρων

που πέφτουν τσακισμένα

στα πεζοδρόμια της πόλης,

ύστερα από ανεμοβρόχι,

και μαζεύονται ένα πρωί

από τα συνεργεία καθαριότητας

του Δήμου Θεσσαλονίκης,

δε βάσταξε πολύ

-κρίμα-

δε βάσταξε πολύ

αυτή η αγάπη.

***

Ο καθρέφτης

Συνέχεια γύρευε το χέρι του,
το βλέμμα των ματιών του λαχταρούσε,
όρθια ζαλιζόταν, δεν άντεχε λεπτό.

Σαν τον καθρέφτη της ζωής της,
τον είχε απόλυτη κι αδήριτη ανάγκη.

Την έπιανε απ’ το χέρι, την προστάτευε,
την πρόσεχε στα μάτια σαν τα μάτια του,
θέση τής έβρισκε, την κράταγε γερά.

Σαν εύθραυστο καθρέφτη της ζωής του,
τη φύλαγε, την άγγιζε, τη φίλαγε.

Σ’ άλλον σταθμό σιγά σιγά κατέβηκαν,
όπως και η αγάπη τους

στον λευκό καθρέφτη.

***

Οι εχθροί

Έστω και τυπικά,
ήταν εχθροί.
Έλα όμως που,
όταν ξυπνούν οι πόθοι,
όταν παίρνει φωτιά το σώμα,
τα στεγανά γκρεμίζονται,
σύνορα δεν υπάρχουν.

Κι όλο το βράδυ,
απ’ τα φιλιά
και τα ρουφήγματα
και τα αγγίγματα
και τα δαγκώματα
σα να τον φάγαν τα σκυλιά
κατάντησε.

Μπρος στον καθρέφτη,
μόνος του γελά.

Κάθε που πάει να κοιμηθεί,
η σκέψη στον εχθρό του.

Άβυσσος
το κορμί.

***

Της Μεταμόρφωσης

Θε μου,
βούτηξα τόσο μέσα στην αγάπη.
Σε μια αστραπή του χρόνου,
κάηκα μονομιάς
Ολόκληρος.
Μεταμορφώθηκα σε φως,
γύρισα πάλι στο σκοτάδι.

Θε μου,
όλο μου το είναι

υποφέρει

***

Αράχνες

Αράχνες
οι στιγμές μας.
Σκοτώθηκαν απότομα
από τα ίδια μας τα χέρια.

Γαντζώθηκαν στη μνήμη μου
και δεν μπορώ με τίποτα
να τις απεμπολήσω.

Κάποτε τρεχούμενο νερό,
πανσέληνος κι ηλιοβασίλεμα στην Τζιά,
μαύρο σεντόνι τώρα στο παράθυρο.
Ούτε το υφάδι τους
δεν υποφέρω πια,
το ξεσχισμένο.

Τ’ άσχημο απομεινάρι

Κλεφτά φιλιά, Ρώμη 2020

* Η εικόνα είναι παρμένη από το pixabay

Ποίηση και παιδιά /// Γράφει η Ασημίνα Ξηρογιάννη

H Ποίηση είναι σημαντική για τα παιδιά. Το ανακαλύπτω καθημερινά μέσα από τη δουλειά μου στο σχολείο, καθώς και κάθε φορά που κάνω ένα ποιητικό πρότζεκτ με καλή θέληση και μόνο. Η ποίηση είναι άνοιγμα στον κόσμο ,είναι αναφορές, είναι συναισθήματα είναι συσχετισμοί. Διαβάζοντας ποίηση και μάλιστα καλή ποίηση τα παιδιά μαθαίνουν να αφουγκράζονται τα ζωή και όσα αυτή δίνει. Μαθαίνουν να σκέφτονται και να νιώθουν, να αναρωτιούνται και να απαντούν. Είναι μια υπέροχη διεργασία του νου και της ψυχής. Σε βάζει σε κίνηση εσωτερική, σε παρηγορεί, σε διευρύνει, σε διδάσκει.

Η ποίηση έχει μακρά ιστορία, και είναι μια τέχνη μαγική αναφορικά με τον τρόπο που βλέπει τον κόσμο. Δεν είναι μόνο η παραδοσιακή ποίηση που ξεσηκώνει τα παιδιά. Αν και η ρίμα από μόνη της δίνει έναν παιχνιδιάρικο τόνο και διευκολύνει τα πράγματα. Πολλοί ποιητές έγραψαν ποιήματα για παιδιά σε ελεύθερο στίχο όπως ο Βρεττάκος. Ο εκλεκτός κλασικός μας πια Βιζυηνός, εκτός από θαυμάσια διηγήματα που αποτελούν στην ουσία ψυχογράμματα, έγραψε και πολλά παιδικά ποιήματα. Και ο Ελύτης επίσης έγραψε παιδικά ποιήματα.

Η ποίηση δεν έχει ως στόχο να πείσει τα παιδιά ή τους ενήλικους. Δεν είναι ρητορική, δεν είναι ιστορία! Εχει ως στόχο να χαρίσει γενναιόδωρα σε όλους σε μια νέα πραγματικότητα. Να τους δώσει ερεθίσματα, νέο λεξιλόγιο, νέες ιδέες, νέες εμπειρίες. Η ποίηση, αυτή η ανοιχτή πόρτα, που έλεγε και ο Παυλόπουλος! Κεντρίζει τη φαντασία, απελευθερώνει νοήματα, δίνει ποικίλες ερμηνείες, ενώ ταυτόχρονα κάνει χρήση μιας ειδικής γλώσσας που διαφέρει σε σημαντικό βαθμό από την τρέχουσα. Και αυτό με την έννοια ότι η ποίηση αντλεί από ένα κοινό σε όλους υλικό, για να το μεταπλάσει, μορφοποιήσει τόσο ώστε να δώσει μια διαφορετική αίσθηση των πραγμάτων, ένα άλλο βλέμμα!

Ναι μεν γράφουμε ποίηση, όμως η ποίηση έχει και πρέπει να έχει κοινωνικό πρόσωπο. Δηλαδή γράφουμε για να επικοινωνήσουμε με τον κόσμο γύρω μας. Τα παιδιά πρέπει να το κατανοήσουν αυτό και να τη βάλουν μέσα στη ζωή τους. Να ζούμε με ποίηση! Ο άντρας μπορεί να γράψει ένα ποίημα για τη γυναίκα που αγαπά, η γυναίκα το ίδιο για τον άντρα που αγαπά. Ο φίλος για το φίλο. Οι μαθητές για το δάσκαλο. Η υποφαινόμενη συχνά γράφει ποιήματα για τα παιδιά της. Καθώς εκείνα μεγαλώνουν. Καθώς και κείνη συνεχίζει να κολυμπά όλο και πιο βαθιά στη θάλασσα της ποίησης. Αντί τα παιδιά και οι νέοι να βλέπουν τηλεόραση ή να είναι κολλημένοι με τα ηλεκτρονικά, ας γράφουν ποιήματα.

Το διάβασμα της ποίησης μπορεί όχι μόνο να εξάπτει δημιουργικά τη φαντασία και να οξύνει το βλέμμα ,αλλά μπορεί να έχει ως συνέπεια και τη δημιουργία μελλοντικών ποιητών, συγγραφέων γενικά!

Τίθεμαι λοιπόν υπέρ των ποιητικών ανθολογιών με ποιήματα για παιδιά. Έίχα κάνει και μια σχετική έρευνα που δημοσίευσα στο Ιστολόγιο Varelaki και πρότεινα κάποιες από τις ποιητικές ανθολογίες για παιδιά και εφήβους . Μάλιστα είχα δικαιολογήσει την ενέργειά μου αυτή ως εξής: «Μια φορά ένας μαθητής μου με περίμενε μια μέρα έξω από την πόρτα με το ποίημα του Βρεττάκου «Το έργο των ποιητών» και την ώρα που μου το έδινε μού είπε: «Κυρία οι ποιητές κατοικούν έξω από τον φόβο». Είχα λοιπόν σε κείνο το αφιέρωμα αναφερθεί στις κάτωθι ανθολογίες:

1. Σύγχρονη σχολική ποιητική Ανθολογία του Διονύση Παπαδόπουλου, Φύλλα 2008
2. Σχολική ποιητική ανθολογία του Σπύρου Κοκκίνη, Βιβλιοπωλείο της Εστίας 1994
3. Ποιητική ανθολογία για παιδιά και εφήβους των Μαρίας Μουρτζούκου και Σωτήρη Τριβιζά από τις εκδόσεις Καλέντη
4. Ανθολογία παιδικής ποίησης της Θέτης Χορτιάτη, Λιβάνης 2000 και
5. Σχολική ποιητική Ανθολογία Θόδωρου Γιαννόπουλου, Ελληνική Παιδεία 1983.

Στα παιδιά μου διαβάζω τουλάχιστον ένα ποίημα την ημέρα και συζητάμε γι' αυτό. Όταν πηγαίνουμε στη βιβλιοθήκη αναζητάμε την ποίηση. Με τους μαθητές μου δραματοποιούμε τα ποιήματα ή τους βάζουμε εικόνες. Εδώ μοιραία εμπλέκω και το θεατρικό παιχνίδι. Σε κάθε γιορτή, εμείς διαβάζουμε ποιήματα. Αλλά και να μην έχει γιορτή, εμείς δημιουργούμε μία μέσα από την ποίηση. Μεταμφιέσεις, απαγγελίες, χειροκροτήματα, μοίρασμα, θεατροπαιχνίδια βασισμένα σε στίχους. Και που και που σκαρώνουμε όλοι μαζί και κανένα στιχάκι.

ΠΗΓΕΣ:

https://www.vakxikon.gr/poiisi-paidia/

https://tvxs.gr/news/egrapsan-eipan/poiisi-kai-paidia?fbclid=IwAR19jTDg3uB9nD2ju4SkHWYZDZ_wphjFfRSqcgteDn90sf1Wbg4Shp3PWkw

ΒΙΒΛΙΑ ΠΟΥ ΔΙΑΒΑΣΑ ΤΟ 2020 [ ΓΡΑΦΕΙ Η ΑΣΗΜΙΝΑ ΞΗΡΟΓΙΑΝΝΗ ]

 

ΒΙΒΛΙΑ ΠΟΥ ΔΙΑΒΑΣΑ ΤΟ 2020

  ΓΡΑΦΕΙ Η ΑΣΗΜΙΝΑ ΞΗΡΟΓΙΑΝΝΗ

Γιώργος Π. Πεφάνης «Θεατρικά Bestiaria», εκδ. Παπαζήσης, 2018 

Πώς τα ζώα εμφανίζονται στο θέατρο, τι αίσθηση αφήνουν, πώς χρησιμοποιούνται από τους εκάστοτε σκηνοθέτες και για να πραγματωθεί ποιο αποτέλεσμα, άραγε; H συμπόρευση ανθρώπων- ζώων στη θεατρική πράξη εντυπωσιάζει και ταυτόχρονα προβληματίζει αναφορικά με το θέμα του ανοίγματος στο Άλλο, το διαφορετικό, αυτό που δεν είμαστε. Το ζώο «ανεβαίνει» στη σκηνή για να επιτελέσει έναν ρόλο που δεν έχει επιλέξει, «ανεβαίνει» προφανώς χωρίς να μπορεί να ελέγξει κάτι τέτοιο, δεν είναι ηθοποιός, άρα είναι απρόβλεπτη οποιαδήποτε αντίδραση που ενδεχομένως έχει.«Τα ζώα εισάγουν στο θέατρο την αβεβαιότητα, κάτι το παράξενο, το απρόσμενο, το αταίριαστο, ή το ανοίκειο  και αποτελούν γι αυτό το μεγάλο διακύβευμα για τον παραγωγό ή τον σκηνοθέτη, διακύβευμα που θα μπορούσε να θέσει το ζώο εκτός της «θεατρικής οικονομίας». Η όποια ανατροπή -προφανώς -είναι μέσα στο παιχνίδι. Κι αν αυτή υπάρξει, θα αποδιαρθρωθεί όλο το project, θα διασπαστεί το δομικό του στοιχείο.

Μέσα στο παιχνίδι είναι  και η ηθική διάσταση των πραγμάτων σε ό,τι αφορά τη χρησιμοποίηση ζώων στη σκηνή. Αν τα ζώα μπορούσαν να μιλήσουν ή να επιλέξουν ανάμεσα στην κατάφαση και την άρνηση, το «ναι» ή «το όχι» τί θα έλεγαν; Θα παρέμεναν σιωπηλά και υποχωρητικά ή συμβιβασμένα; H θα αποχωρούσαν από τη σκηνή ή από τις πρόβες επειδή έτσι ένιωθαν; Κι αν αντιδικούσαν λεκτικά με τους σκηνοθέτες τους; Δεν έχουν αυτοδιάθεση οπότε παραμένουν μοναχικά μέσα στη γυμνότητά τους.

Η ζωικότητα -όταν συναντάται  καθορίζει πολλάκις το ύφος και επιβάλει το κλίμα μιας performance ή μιας παράστασης που συχνά είναι ανοιχτή σε ερμηνείες (και παρερμηνείες) και εκτεθειμένη σε βλέμματα που ενίοτε μπορεί να είναι ενοχλημένα ή και οργισμένα ακόμα.

Εικόνες της ζωικότητας στην τέχνη λοιπόν κατακλύζουν το βιβλίο -προ ιόν ενδελεχούς μελέτης- και συναρπάζουν την σκέψη και του πιο απαιτητικού αναγνώστη.

Γουίλιαμ Σαίξπηρ «Τίμων ο Αθηναίος», Μετάφραση: Νίκος Χατζόπουλος, εκδ. Σοκόλη, σελ. 146

Ο Σαίξπηρ τα χει πει όλα και έχει αγγίξει πεδία πολύ ευαίσθητα με έναν τρόπο απλό και περίτεχνο μαζί. Ο Τίμων ο Αθηναίος, ένα έργο που φέρεται να έχει γράψει μαζί με τον Μίντλετον (κατά πάσα πιθανότητα το 1606) είναι ένα έργο που καταπιάvεται με βασικές αρετές και ελαττώματα, χαρακτηριστικά και τα δύο των ανθρώπων. Συχνά ο κάθε άνθρωπος είναι μοιραίο να διαθέτει και από τα δύο. Ο Σαίξπηρ άλλωστε ποτέ-στα αμιγώς δικά του έργα- δεν χρωματίζει μονολιθικά τους χαρακτήρες του σε καλούς ή κακούς. Αυτό θα ήταν κάτι απλοϊκό. Και το καλό και το κακό υπάρχουνε στον κόσμο και βρίσκονται συγκεντρωμένα μέσα στον άνθρωπο. Η επικίνδυνη συνύπαρξή τους αυτή προάγει τον πολιτισμό, κιόλας, θα μπορούσε κάποιος να πει προεκτείνοντας. Άλλοτε υπερισχύει το καλό, άλλοτε το κακό, με αιτία ή χωρίς. Το θέμα είναι ότι ο μεγάλος δραματουργός μέσα στα έργα του εστιάζει στην ανθρώπινη τρωτότητα και ευθραυστότητα και τις σχολιάζει εμμέσως πλην σαφώς. Σε αυτό το έργο έχει ενδιαφέρον να δούμε την μεταμόρφωση, την αλλαγή, ίσως και την παραμόρφωση. Ο ήρωας διαφοροποιείται και όχι χωρίς λόγο και αιτία.

Αν μπορούσαμε να δώσουμε ένα μόττο, να χρησιμοποιήσουμε μια μόνο φράση που να αντιστοιχεί στο νόημα του έργου είναι η εξής και την ξεστομίζει ο Τίμων: «Τι σου είναι η φύση του ανθρώπου!»

Ο Νίκος Χατζόπουλος εξαιρετικά μεταφράζει το έργο που κυκλοφορεί σε μια καλαίσθητη έκδοση από τις ενημερωμένες πάντα και προσεκτικές στην παραγωγή τους Εκδόσεις Σοκόλη. 

«Η επίκληση της γοητείας», Γιάννης Μαυριτσάκης,

 εκδ. Μωβ Σκίουρος, Αθήνα 2018

Ο Γιάννης Μαυριτσάκης, πολυμεταφρασμένος και πολυπαιγμένος σε πολλές σκηνές στην Ευρώπη και την Αμερική, διαθέτει «ένα ρηξικέλευθο πνεύμα και αυθεντική θεατρική φωνή».Συνηθίζει να «προσεγγίζει μεθοδικά τα μεγάλα ζητήματα της ζωής και του θανάτου». Με το παρόν κείμενο εξετάζουμε το έργο του με τίτλο «Η επίκληση της γοητείας» (Μωβ Σκίουρος, Αθήνα 2018). Ένα σύγχρονο έργο με θέμα τον άνθρωπο και την κοινωνία, αλλά και τις δυστοπίες αυτής. Και στο έργο του «Κωλοδουλειά» αναφέρεται επίσης «στις δυστοπίες και στις κανονικότητες της σύγχρονης βουλιμικής κοινωνίας». Γενικά τα έργα του Μαυριτσάκη παραπέμπουν σε έντονες φιλοσοφικές αναζητήσεις^.

Αναφερόμαστε στον εννοιολογικό άξονα που διατρέχει το έργο και συνδέει τη ζωικότητα, την ανθρωπινότητα και το κακό.

Έργο με έντονη φιλοσοφική χροιά και στοχαστικότητα, με ποικίλες προεκτάσεις και σε άλλα πεδία.

Οι όροι και τα όρια, η υφή της γοητείας, το δίπτυχο ανθρωπινότητα – ζωικότητα, η ενέργεια του Κακού, το πρόσωπο της Βίας. Όλα συμπλέκονται και συμπλέουν μέσα στο δυνατό αυτό κείμενο, θέτοντας συνεχείς προβληματισμούς και δίνοντας διαρκώς ερεθίσματα.

                                Χριστίνα Γεωργιάδου «Γόος», εκδ. Δωδώνη

Λυρισμό που διαχέεται και αγκαλιάζει τον αναγνώστη μας χαρίζει η Χριστίνα Γεωργιάδου  στο βιβλίο της «Γόος» που κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Δωδώνη.

Γόος ίσον θρήνος, άγιο μοιρολόι και σπαρακτική κραυγή. Λέξη που τη συναντάμε ήδη από τα έπη του Ομήρου και μας παραπέμπει τόσο στις λατρευτικές τελετές για τους νεκρούς όσο και άλλα ήθη και έθιμα σχετικά με τον θάνατο.

Η συλλογή χωρίζεται σε τρία μέρη, με τίτλους τα «Σάρκινα», τα «Νέφινα», τα «Πύρινα».

Σε αυτά τα μέρη το συναίσθημα μοιάζει να καλύπτει την (δια)νόηση. Είναι μια ροή λέξεων και αισθημάτων που συμπλέκονται και συμπλέουν μέσα στα ποιήματα. Πλούσια γλώσσα που αγωνιά, που σπαράσσεται, που καθρεφτίζει ένα βλέμμα που νιώθει και παρατηρεί

Φαμπρίς-Ροζέ Λακάν, Ζαν-Φρεντερίκ Βερνιέ «Ακόμη μια στιγμή. Ανθοδέσμη από τσουκνίδες», μετάφραση: Νεκτάριος-Γεώργιος Κωνσταντινίδης, 

Εκδόσεις Βακχικόν, 2020, σελ.154

Μια ωραιότατη έκδοση για δύο σύγχρονα γαλλικά έργα που πρώτη φορά έρχονται στην Ελλάδα. Ο μεταφραστής και κριτικός θεάτρου Νεκτάριος – Γεώργιος Κωνσταντινίδης με αγάπη πάντα για τη μετάφραση, σε συνεργασία με τις «κοσμοπολίτικες» εκδόσεις Βακχικόν πετυχαίνουν ένα πραγματικά γοητευτικό αποτέλεσμα που αφορά τους λάτρεις του καλού θεάτρου.

Το έργο “Ακόμη μια στιγμή” του Ροζέ Φαμπρίς Λακάν δημοσιεύθηκε στο τεύχος 1459 του περιοδικού L’Avant-Sscène théâtre το 2019 και ανέβηκε με μεγάλη επιτυχία σε σκηνοθεσία Bernard Murat στο Θεατρο Edouard VII στο Παρίσι το 2019. Είναι ένα έργο με πολλά στοιχεία μαύρης κωμωδίας αλλά αν μεταφερόταν στον κινηματογράφο θα μπορούσε να διαβαστεί και ως ερωτική κoμεντί. Το φλέρτ, η αγάπη για τη ζωή, η διακριτική γοητεία του πάθους κυριαρχούν ως στοιχεία και αφήνουν το άρωμά τους. Μια γυναίκα που δεν μπορεί να αποδεσμευτεί από μια μεγάλη αγάπη. Ένα φάντασμα που φαίνεται πραγματικό και είναι πάντα παρόν για να καλύψει πάγιες  συναισθηματικές ανάγκες. 

Τo “Ανθοδέσμη από τσουκνίδες” είναι το πρώτο θεατρικό έργο του Jean-Frédéric Vernier και παρουσιάστηκε για πρώτη φορά το 1999 στο Παρίσι στο θέατρο Essaïon. Δυο αδερφές, συνυπάρχουν ένα σαββατοκύριακο και αναπολούν τα περασμένα. Θυμούνται και αναστοχάζονται. Αποκαλύπτουν πράγματα, αλλά και αποκρύπτουν άλλα. Ένα ταξίδι στη μνήμη, όλες οι αποχρώσεις της ανάμνησης, μια βαθιά βουτιά στο παρελθόν, στα παιδικά χρόνια, αλλά και τα πιο πρόσφατα. Ο πατέρας, η μητέρα, η σχέση τους, οι δύο αδερφές που -όπως φαίνεται-ίσως μοιάζουν περισσότερο απ’ όσο θέλουν να νομίζουν. Σκάβοντας σε πρόσωπα και καταστάσεις κάνουν μοιραία μια αποτίμηση της ίδιας τους της ζωής. Γελάνε, παλιμπαιδίζουν, συμβιβάζονται, αντιδρούν. Η Αδελαίδα υπαινίσσεται ότι μπορεί και να σκότωσε τον άντρα της Η Σοφία ανέραστη. 

Δημήτριος Δημητριάδης, «Όταν ο ψίθυρος», Εκδόσεις Μελάνι. Αθήνα, Σεπτέμβριος 2019

Το βιβλίο «Όταν ο ψίθυρος» του Δημήτρη Δημητριάδη είναι η δεύτερη ποιητική του συλλογή που κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Μελάνι. Το βιβλίο ανοίγει με αυτόν τον στίχο: «Τους ανθρώπους που είναι μόνοι, τους ακούς να ψιθυρίζουν […][σελ.9]» Ο ψίθυρος μπορεί να είναι εξομολόγηση, διατύπωση σκέψεων, ταξίδι στα συναισθήματα, ένδειξη μοναξιάς. Μπορεί να είναι ακόμα και καταβύθιση στα άδυτα του εαυτού και ταξίδι αυτογνωσίας. Μέσω του ψιθύρου «άσε με να σου μιλήσω για επιθυμίες/και άλλα επικίνδυνα/για τη φωνή σου εκείνη τη νύχτα /που οι νύχτες χόρευαν/και η αφή έγερνε ως την άκρη του κόσμου [..]»[σελ.10] Και λίγο παρακάτω στη σελίδα 11 διαβάζω: «Απόψε ας γεράσουμε μαζί/να υποφέρει ο χρόνος αντί για εμάς/ας φλυαρίσουμε φορτωμένοι ψιθύρους/εσύ εγώ και κανείς/γύρω μας […]» 

Δύσκολο από τον ψίθυρο να περάσεις στην κραυγή του ποιητικού λόγου, δύσκολο να δώσεις και ορισμό περί του τι είναι τελικά η ποίηση. Κλείνω τούτο το σημείωμα με το ποίημα (Μια μέρα ενός ποιητή) (σελ .40) που έχει μια θυμοσοφία, αλλά και τη δική του αλήθεια: «Ένα πρωί/ο ποιητής  είδε τον άνθρωπο να παραπατά/σκέφτηκε ποιο φιλέσπλαχνο εμπόδιο/του σπάει την περήφανη όρθια στάση/και του μαθαίνει τη ζωή των μυρμηγκιών./Ένα μεσημέρι είδε τον άνθρωπο να ματώνει/σκέφτηκε πολέμους και αδέσποτες σφαίρες/εκείνος είχε πληγωθεί/στον φράχτη του γείτονα/… Ένα απόγεμα είδε τον άνθρωπο να  κολυμπά/ σκέφτηκε πως ζηλεύει/αν είχε μάθει ο ίδιος κολύμπι/θα είχε σώσει τον ήλιο/που έβλεπε να πνίγεται τα δειλινά/…, για να  δώσει τρόπον τινά και τον ορισμό, να μιλήσει για τον ρόλο  του ποιητή: «…Ένα βράδυ είδε τον άνθρωπο να κλαίει/ σκέφτηκε γρήγορα να βρει ένα δοχείο/να το γεμίσει/ του είχε τελειώσει το μελάνι !»

Κουβάρι η απόγνωση, κόμπος η ρωγμή, κι όμως στο βασίλειο της δυστοπίας «ζυγίζουμε τις πιθανότητες για λίγο φως.»

Γιάννη Νταουλτζή: «Τατουάζ στον παράμεσο», εκδ. Momentum

Όπου και να την αγγίξεις τη μνήμη πονεί και ο Νταουλτζής κατορθώνει να την μεταπλάθει σε έντεχνο λόγο και ίσως κι ο ίδιος να παρηγορείται μέσω αυτού του μοιράσματος. Διαβάζω: «Η μνήμη, τυμβωρύχος, ανασκαλεύει το παρελθόν, καταγράφει το παρόν, για να διασωθεί στη σκόνη που φέρνει το μέλλον. Οστεοφύλακας φωνών, μορφών, συναισθημάτων η μνήμη κι η γραφή. Έκτη αίσθηση, που τροφοδοτεί και τροφοδοτείται από τις άλλες πέντε. Είναι αυτή που αναπλάθει σχήματα προσώπων, ανακλά είδωλα συναισθημάτων, ψηλαφεί φωνές, επιχρωματίζει εικόνες. Είναι τα ίχνη που αφήσαν οι δικοί, αποτυπώματα, άλλα αχνά – ξεθωριάζουν, άλλα βαθιά – αυλακώνουν, είναι αυτή που τη θαρρούμε χαμένη στου μυαλού τ’ αυλάκια. Και αίφνης ξυπνάει, άλλοτε σιγανό ρυάκι, που γίνεται ποτάμι, άλλοτε χείμαρρος, που κατεβάζει από τη Ντράνοβα πέτρες και ξύλα, λάσπη και πηλό, καμιά φορά και προικιά αφόρετα από γυναίκες που δε γίνανε ποτέ τους νύφες.» Με υφολογική ποικιλία, λεκτικές διακυμάνσεις, έντονη εικονοποιία, χρήση διαλόγων σε εναλλαγή με την στιβαρή αφήγηση δείχνει πως σέβεται τις μνήμες του και τις φιλτράρει δημιουργικά. Και ίσως μέσα του να επιτελείται και μια διαδικασία κάθαρσης, γιατί πολλές από τις μνήμες αυτές συνδέονται με το τραύμα ή αποτελούν τραύμα που μέσω της γραφής μπορεί και να απαλύνεται, αφού είναι δύσκολο να γιατρευτεί. Περιμένουμε τον Νταουλτζή να μας ξαφνιάσει ευχάριστα και στη συνέχεια.

Αλέξης Σολομός «Γραμμές και σχέδια», ΜΙΕΤ 2018

Το κείμενό μου αυτό για το βιβλίο του Σολομού με τίτλο «Αλέξης Σολομός, Γραμμές και σχέδια» (ΜΙΕΤ 2018), δεν μπορεί να μην είναι λίγο προσωπικό, αφού είχα ασχοληθεί με τον Σολομό ως σκηνοθέτη στην διπλωματική μου εργασία στο Θεατρικών Σπουδών με επόπτη τον αείμνηστο Σπύρο Ευαγγελάτο. Και τώρα σε εργασία μου στο μεταπτυχιακό ασχολούμαι με μια άλλη όψη του, αυτή του θεατρικού συγγραφέα. Μάλιστα μια συνέντευξη που του πήρα στην μοναδική μας συνάντηση το 2001 δημοσιεύθηκε αργότερα σε τεύχος της Οδός Πανός του ομότεχνού μου Γιώργου Χρονιά αλλά και στο ηλεκτρονικό Varelaki. Πολύπλευρος και πολυσχιδής ο Σολομός: σκηνοθέτης, σκηνογράφος, μελετητής, θεατρικός συγγραφέας, διασκευαστής, ενδυματολόγος, δάσκαλος ηθοποιών , σχεδιαστής φωτισμών και ήχων, ηθοποιός, σκιτσογράφος. Διετέλεσε πάνω από μία φορά διευθυντής του Εθνικού Θεάτρου. Το βιβλίο που στα χέρια μου κρατώ είναι πολύ πλούσιο σε σκίτσα που ο ίδιος έχει φιλοτεχνήσει, αλλά και σε παραστασιογραφία αποτελούμενη από παραστάσεις στις οποίες έχει κάνει τη σκηνοθεσία. Μαθαίνουμε λεπτομερώς για τη ζωή του, όλους τους σημαντικούς της σταθμούς, την οικογένειά του, τα βιβλία που συνέγραψε, τους φίλους και τους….λιγότερο φίλους του, τις κριτικές που έλαβε.

Μάριος Μιχαηλίδης «Έρρικα», εκδ. Momentum, σελ. 144

Ο πεζογράφος και ποιητής Μάριος Μιχαηλίδης τιμήθηκε με το Κρατικό Βραβείο της Κυπριακής Δημοκρατίας τρεις φορές ως τώρα για τα έργα του: «Σαν άλλοθι οι λέξεις», ποιητική συλλογή (Μεταίχμιο, 2003), «Ο οστεοφύλαξ », μυθιστόρημα  (Μεταίχμιο, 2007) και «Ο ανακριτής», νουβέλα (Γαβριηλίδης, 2012). Και δεν είναι απλά για να αναφέρουμε τα βραβεία – που άλλωστε στις μέρες μας μεγάλη συζήτηση γίνεται περί αυτών. Είναι επειδή ο Μιχαηλίδης με τον στιβαρό του πάντα λόγο κατορθώνει να αγγίξει τις πνευματικές, διανοητικές και συναισθηματικές χορδές μας, καθώς αντιστέκεται σε κάθε προχειρότητα και ευκολία. H Έρρικα, η ηρωίδα του Μάριου Μιχαηλίδη στο ομώνυμο βιβλίο μού θυμίζει για έναν λόγο που δεν μπορώ να προσδιορίσω ακριβώς – την Μιράντα του μείζονος Λιθουανού σκηνοθέτη  Όσκαρα Κορσουνόβα, περσόνα που είναι εμπνευσμένη από την Μιράντα του Σαίξπηρ στην Τρικυμία. Ίσως γιατί και τα δύο αυτά πλάσματα ενώ θα περίμενε κανείς να είναι «αδύναμα», μυστηριωδώς συγκεντρώνουν επάνω τους όλο το φως. Η Μιράντα είναι παραπληγική. Η Έρρικα παρουσιάζει κάποια υστέρηση. Πάντως και οι δυο δίνουν την αίσθηση του διαφορετικού, του μοναδικού, του σπάνιου. Η Έρρικα είναι περισσότερο αγνή, αθώα, και το θέμα είναι πώς ερμηνεύεται εν τέλει τόση ομορφιά και τόση ποιητικότητα- γιατί αυτά αποπνέει- σε ένα άτομο που εύκολα κάποιοι θα έβαζαν ταμπέλες.

Διαβάζοντας αυτά τα διηγήματα, ο στοχασμός σε βρίσκει σαν κάτι φυσικό, σαν να είναι η φυσική ροή των πραγμάτων και αυτός δεν είναι αποκομμένος από την συγκίνηση που οδηγεί στη λογοτεχνική απόλαυση. Δεν πρόκειται για μια επίπεδη αδιάφορη γραφή, αλλά μια άμεση φωνή που έχει τη δύναμη και τη θέρμη να θεωρείται συνώνυμη του γνήσιου πάθους και να διαβάζεται ως τέτοια. Και να μεταφράζεται ως αληθινή έκφραση που βάζει σε εσωτερική κίνηση τον αναγνώστη. Kαλοδουλεμένες ιστορίες, που αποτυπώνουν τη ζωή, ανθρωποκεντρικές με εμπόδια και ανατροπές που ερμηνεύουν τις πολλαπλές εκφάνσεις της ανθρώπινης φύση

Μάκης Τσίτας «Πέντε στάσεις», εκδ. Μεταίχμιο

Ο τίτλος του νέου βιβλίου του Μάκη Τσίτα οφείλεται στις Πέντε στάσεις του λεωφορείου που παίρνει η ηρωίδα για να πάει από το σπίτι στη δουλειά και να επιστρέψει. Με μια ηρωίδα εξίσου χειμαρρώδη όπως και ο Χρυβαλάντης συνεχίζει ο συγγραφέας να μας εκπλήσσει.

Αφηγείται σε πρώτο πρόσωπο τη ζωή της, τις περιπέτειες της Τασούλας μέσα σε έναν αποτυχημένο γάμο. Πολλά εμπόδια, πολλές αναποδιές, πολλά προβλήματα, συνεχώς. Και όμως η Τασούλα, που έχει γεννηθεί στην ελληνική επαρχία-με ό, τι αυτό μπορεί να σημαίνει- βρίσκει πάντα τον τρόπο και διαθέτει την ευφυία που θα την κάνει να επιβιώσει και να σταθεί πλάι στα παιδιά της και να τα δει να μεγαλώνουν και να γίνονται αξιόλογοι άνθρωποι παρόλο που έχουν στερηθεί το σωστό πατρικό πρόσωπο.

Καθόλου μεταμοντέρνος, χωρίς να κάνει υφολογικές προτάσεις λεκτικών πυροτεχνημάτων ο Μάκης Τσίτας δίνει και πάλι το παρόν. Και φτιάχνει ήρωες σάρκινους και όχι μεταφυσικούς, ξένους προς κάθε τι ανθρώπινο ή παράξενους.

Έργο ρεαλιστικό, με λόγο που ρέει, με ζωντάνια και αλήθεια, που, πέρα από την απόλαυση της αφήγησης που χαρίζει, εγείρει και μια πληθώρα κοινωνικών και ψυχολογικών προβληματισμών.

Αντόν Τσέχωφ «Ο Θείος Βάνια», Μετάφραση: Μαρία Σκαφτούρα, Εκδ. Βακχικόν 2020

Oι εκδόσεις Βακχικόν εκδίδουν πολύ θέατρο τα τελευταία χρόνια και μάλιστα σε πολύ προσεγμένες εκδόσεις. Έργα σταθμοί που έχουν διαχρονική αξία, αλλά και έργα σύγχρονων δημιουργών που παρουσιάζουν ενδιαφέρον. Με αφορμή την μετάφραση του  Θείου Βάνια του Τσέχωφ από τη Μαρία Σκαφτούρα τώρα γράφω και στοχάζομαι. Eίναι γνωστό πως ο ευρηματικός  σκηνοθέτης Πίτερ Μπρουκ θεωρεί τον Τσέχωφ τον σπουδαιότερο θεατρικό συγγραφέα μαζί με τον Σαίξπηρ. Ο Μαξίμ Γκόρκι έγραψε στον Τσέχωφ για τον Βάνια τα εξής: «είναι «ένα έργο εξαίσιο, ένα σφυρί που το χτυπάτε στο αδειανό κεφάλι του κοινού. Τα χτυπήματα σας πάνε ίσια στην καρδιά..». 

Ο Αντόν Πάβλοβιτς Τσέχωφ γεννιέται το 1860 στο Ταϊγάνι, μικρό επαρχιακό λιμάνι της θάλασσας του Αζόφ στη νότια Ρωσία και πεθαίνει τo 1904 στις 15 Ιουλίου. Θάβεται στη Μόσχα, στο νεκροταφείο της Μονής Νοβοντεβίτσι.

Γιος μικρέμπορα, φοιτά αρχικά στο σχολείο της ελληνικής παροικίας και στη συνέχεια στο ρωσικό γυμνάσιο Ταϊγανίου, παραδίνοντας μαθήματα κατ’ οίκον για να συντηρεί τον εαυτό του, μια και η οικογένειά του μετακομίζει στη Μόσχα. Σπουδάζει Ιατρική, δημοσιεύει παράλληλα τα πρώτα του διηγήματα με το ψευδώνυμο Αντόσια Τσεχοντέ, ενώ στο διάστημα 1880-1884 συνεργάζεται με ευθυμογραφικά περιοδικά. Κερδίζει το Βραβείο Πούσκιν για τη συλλογή διηγημάτων Στο λυκόφως. Το 1888 το ιδιωτικό θέατρο Κορς ανεβάζει τον Ιβάνωφ, το πρώτο θεατρικό έργο του Τσέχωφ. Το 1890 ταξιδεύει στο νησί Σαχαλίνη, τόπο εξορίας και φυλάκισης, για να γνωρίσει τις συνθήκες ζωής των κρατουμένων. Το 1891 ταξιδεύει στο εξωτερικό και αγωνίζεται εναντίον της πείνας και της χολέρας, προσφέροντας από το εισόδημά του. Το 1892 αισθάνεται τα πρώτα συμπτώματα της φυματίωσης. Κάνει ταξίδια στο εξωτερικό, γνωρίζει τον Τολστόι και επηρεάζεται από αυτόν. Το  1896 Ο Γλάρος ανεβαίνει χωρίς επιτυχία στο θέατρο Αλεξαντρίσκο της Αγίας Πετρούπολης. Η κατάσταση της υγείας του χειροτερεύει. Γράφει το θεατρικό έργο Θείος Βάνιας. Παντρεύεται την Όλγα Λεονάρντοβνα Κνίππερ, ηθοποιό του Θεάτρου Τέχνης.

Η υπόθεση του έργου του εκτυλίσσεται στην επαρχιακή Ρωσία, με έμφαση σε μικρές ανθρώπινες ιστορίες καθημερινών ανθρώπων, στη συμπεριφορά και στα ψυχικά τους κίνητρα. Ο Τσέχωφ ενδιαφέρεται για το τι νιώθουν οι ήρωές του πιο πολύ από το τι σκέφτονται. Είναι το στοιχείο της ποιητικότητας και το γεγονός ότι δίνει έμφαση στην συναισθηματική νοημοσύνη των ανθρώπων που τον κάνει να είναι διακριτός .Δημιουργεί ατμόσφαιρα που πλαισιώνει τους ήρωες, οι οποίοι συνήθως βρίσκονται στο δικό τους κόσμο και ζουν την δική τους εσωτερική ζωή. Έρχονται σε αντίφαση με το περιβάλλον τους και βιώνουν την μοναξιά, τη ματαίωση, το αδιέξοδο. Ο συγγραφέας βασισμένος στη λεπτή παρατήρηση και την ειλικρίνεια πλάθει ζωντανούς χαρακτήρες με ανολοκλήρωτες ζωές και αισθήματα. Στον Τσέχωφ έχουν  επίγνωση της αποτυχίας τους οι ήρωες σε αντίθεση με αυτούς του Ο Νηλ ή του Ουίλιαμς που συχνά ακροβατούν και χάνονται στις προσδοκίες και τις φρούδες ελπίδες.

Ξένια Γεωργοπούλου «Ο Σαίξπηρ οριζοντίως και καθέτως», 

εκδ. Αιγόκερως, σελ. 250

Κρατώ στα χέρια μου το βιβλίο της Ξένιας Γεωργοπούλου, Επίκουρης Καθηγήτριας στο Τμήμα Θεατρικών Σπουδών του Εθνικού και Καποδιστριακού Πανεπιστημίου Αθηνών, που φέρει τον εντυπωσιακό τίτλο «Ο Σαίξπηρ οριζοντίως και καθέτως». Στο θέατρο και τον κινηματογράφο! Αποτελείται ως επί το πλείστον από κείμενα που αρχικά δημοσιεύτηκαν ή παρουσιάστηκαν στα αγγλικά, κυρίως στο εξωτερικό. Στο τέλος υπάρχει και παράρτημα με θεατρικές κριτικές έργων του Σαίξπηρ που ανέβηκαν στο διάστημα 2005 έως 2019 .

Πώς παίρνουν σάρκα και οστά τα έργα του μεγάλου ελισαβετιανού δραματουργού στο οριζόντιο επίπεδο της θεατρικής σκηνής και στο κάθετο της κινηματογραφικής οθόνης; Η έρευνα της Γεωργοπούλου, γενικότερα , επικεντρώνεται κυρίως στον Σαίξπηρ, και ειδικότερα σε θέματα όπως τα φύλα και η ετερότητα, οι διασκευές σαιξπηρικών έργων και οι σαιξπηρικές αναφορές στη σύγχρονη λαϊκή κουλτούρα. Μάλιστα προηγούμενα βιβλίο της φέρουν τους σχετικούς με αυτά τα θέματα τίτλους: «Ζητήματα φύλου στο θέατρο του Σαίξπηρ και της Αναγέννησης» (εκδόσεις Παπαζήσης 2010) και “The Body as Text in Shakespeare’s Plays. The Fashioning of the Sexes” (Mellen, 2011)

Στο βιβλίο που εξετάζουμε στο εντυπωσιακό και συνάμα παιχνιδιάρικο εξώφυλλο παρουσιάζεται ο μεγάλος Ελισαβετιανός ως ζητούμενο σε σταυρόλεξο. Ο Σαίξπηρ είναι πολύπλευρος, πλουραλιστικός, πολυσήμαντος, οπότε πρέπει να ναι κανείς δυνατός λύτης, ούτως ή άλλως και να έχει επιμονή και υπομονή στην εξερεύνησή του που ποτέ δεν τελειώνει.

Ποια αλήθεια η σχέση του Σαίξπηρ με την πολιτική στη νεοελληνική σκηνή; Πώς μπορεί να σχετιστεί το σαιξπηρικό δράμα με την νεώτερη πολιτική ιστορία της Ελλάδας ; Ακόμα, στον 21ο αιώνα ποια η θέση του σπουδαίου αυτού ανθρώπου στην ελληνική σκηνή; Ζητήματα που τίθενται, σημεία που θίγονται και ερεθίζουν τη σκέψη του υποψιασμένου αναγνώστη. 

Γιώργος Τσιρακίδης «Ο Κήπος», εκδ. Momentum

Κρατώ στα χέρια μου τον Κήπο του Γιώργου Τσιρακίδη που κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Μomentum [Αθήνα 2020] και είναι η πρώτη του λογοτεχνική απόπειρα. Ο συγγραφέας μάς διηγείται μια ιστορία τρόμου και μάς εισάγει σε έναν κόσμο αλλόκοτο, στον οποίο το Κακό πηγαίνει να κατατροπώσει το Καλό. Ο πρωταγωνιστής της ιστορίας είναι ο νεαρός Μάρκος που μετά από ένα χωρισμό και μέσα στο καλοκαίρι αποφασίζει να περάσει λίγες μέρες στο σπίτι της γιαγιάς του Αλεξάνδρας που έφυγε προδομένη από την καρδιά της. Το σπίτι βρισκόταν σε ένα μικρό χωριό έξω από την Αθήνα και για πολλά χρόνια κανείς από την οικογένεια δεν γνώριζε την ύπαρξή του- άγνωστο γιατί η γυναίκα δεν το μοιραζόταν με τους δικούς της. Όταν όμως ανοίχτηκε η διαθήκη, έμαθαν πως το σπίτι τώρα ανήκε στον Μάρκο.

Παράλληλα με την δράση του Μάρκου που εκτυλίσσεται στο παρόν, ο συγγραφέας ξετυλίγει και μια ιστορία από το παρελθόν, την ιστορία της Ναυσικάς, που έζησε στο εν λόγω σπίτι και που την οικογένειά της θέρισε ο μεγάλος πόλεμος

Όλγα Πατσούρα- Λένη «Πικρά σταφύλια», Αφηγήματα, εκδ. ΑΩ

Όταν η ιστορία και η μνήμη κατέχουν περίοπτη θέση στην δράση των λογοτεχνών, μικρά θαύματα μπορούν να συντελεστούν. Ζώντας η ίδια σε μια κατάσταση δυστοπική, η Όλγα Πατσούρα – Λένη με κάνει και αφουγκράζομαι μια δύσκολη εποχή και με βάζει στη διαδικασία συνδέσεων ανάμεσα στις χρονικές βαθμίδες και την χροιά και ουσία της ανθρώπινης ύπαρξης.

«Πικρά σταφύλια» είναι ο τίτλος του βιβλίου με 24 μικρές ιστορίες-αφηγήματα από μια μακρινή σε μας εποχή. Τόπος: Ελλάδα και πιο συγκεκριμένα ελληνική επαρχία. Χρόνος: πριν και μετά τον δεύτερο παγκόσμιο πόλεμο. «Πέτρινα» χρόνια, φτώχεια, προλήψεις και προκαταλήψεις, συντηρητισμός, μνήμες που πονάνε ή προβληματίζουν. Ανθρώπινα στιγμιότυπα, σαν φωτογραφίες ξεθωριασμένες που μαρτυρούν ζωές ρημαγμένες, λάθη και πάθη. Ο άνθρωπος και η μοίρα του, συχνά ανίσχυρος μπροστά στο άγνωστο, πορεύεται σε συνθήκες θολές και ασαφείς, προσπαθεί να επιβιώσει και να υπάρξει εν τέλει με κάθε δυνατό τρόπο. «[…] Μετά τον πόλεμο δεν είχα τίποτε. Ξεριζωμένος και φτωχός. Ήξερα από γλυκά. Νοίκιασα ένα δωμάτιο στο παραθαλάσσιο χωριό και άρχισα να φτιάχνω. Πήγαιναν καλά οι δουλειές. Φρόντιζα γονείς και αδερφές. Τους είχα φέρει όλους μαζί μου. Αν έμεναν στο χωριό θα θυμόνταν τη φωτιά. Που μας άφησε χωρίς σπίτι. Καλοπάντρεψα τις αδερφές, αγόρασα κι ένα σπιτάκι. Και τώρα, σκεφτόμουν, μόνος μου θα μείνω; Είχαν περάσει τα χρόνια, δεν ήμουν πια νέος, αλλά είχα στρώσει καλή δουλειά.. Στο μαγαζί περνούσαν διάφοροι, έβλεπαν που ήμουν σοβαρός και εργατικός και μου έφερναν προξενιά.[…] (Χέλι, σελ.33)

Λύντια Τρίχα «Το σκυλάκι σας θέλει ψυχίατρο» Επτά σκύλοι αυτοβιογραφούμενοι, εκδ. Πόλις

Ο ι ιστορίες σκύλων μπορεί να έχουν ομοιότητες με τις ιστορίες των ανθρώπων.

Ένα πολύ ανθρώπινο βιβλίο μας χαρίζει η Λύντια Τρίχα. Ένα βιβλίο που μιλά για σκύλους που αυτοβιογραφούνται και αφηγούνται χαριτωμένα τις ιστορίες τους που επικοινωνούν σαν συγκοινωνούντα δοχεία. «Το σκυλάκι σας θέλει ψυχίατρο» λοιπόν, Επτά σκύλοι αυτοβιογραφούμενοι από τις εκδόσεις Πόλις.

Μιλούν σε πρώτο πρόσωπο, αναφέρονται στα αφεντικά τους χρησιμοποιώντας με νόημα τις λέξεις Εκείνη και Εκείνος. Η αφήγησή τους απολαυστική, χειμαρρώδης, εκφραστική. Η Τρίχα τα παρουσιάζει να έχουν ανθρώπινες ιδιότητες και συναισθήματα, αλλά και ενσυναίσθηση μοναδική. Ο ένας είναι βιβλιοφάγος και κάνει όλο σκανταλιές. Ο άλλος είναι έξυπνος και αψηφά τον κίνδυνο. Η σνομπ Βlackie, η κομψή Λώρα, ο καλόκαρδος και αρχοντικός Λέων, η σιωπηλή Φαίδρα, η λαίμαργη Φοίβη, η νεαρή και ζωηρή Άλεξ, που προσπαθεί να διασκεδάσει τη θλίψη της αποδεικνύοντας πως και τα ζώα θλίβονται και έχουν ψυχή. Επίσης είναι εκείνη που ανακαλύπτει τα κρυμμένα χειρόγραφα που δίνει στη δημοσιότητα.

Μυστήριο, χιούμορ, εξιστορήσεις περιστατικών από τα τετράποδα, αλλά και οξυδερκείς παρατηρήσεις που σε κάνουν να σκέφτεσαι πόσο έξυπνα ζώα είναι. Και πως όταν έχεις σκύλο δεν μπορείς να τον αφήνεις στην μοίρα του ή να το παραμελείς. Το σκυλί νιώθει, αισθάνεται και καταλαβαίνει σαν άνθρωπος. Δεν θα ξεχάσουμε ποτέ τον θρυλικό Αργο του Οδυσσέα που λάτρευε τον αφέντη του. Αλλά και η Λάσσυ και ο αστυνόμος Ρεξ είναι σκύλοι με παρελθόν. Διακειμενικά σκεπτόμενη δεν μπορεί να μην μου έρθει στο μυαλό  «Η Αθανασία των σκύλων» του Κώστα Μαυρουδή (εκδ. Πόλις).

Charles ΒuKowski : «Για τον έρωτα » , μετάφραση Γιώργος Λαμπράκος

«Για τον έρωτα» ο λόγος σε ωραία, άκρως επικοινωνιακή και λειτουργική μετάφραση του Γιώργου Λαμπράκου, που έχει πιάσει τον σφυγμό των ποιημάτων και αναδεικνύει το ύφος τους. Σε ανθολόγηση-επιμέλεια του Αbel Debritto. Το βιβλίο κυκλοφορεί από τις Εκδόσεις Πατάκη στη σειρά «Σύγχρονοι Κλασικοί». Ας σημειωθεί ότι ο Λαμπράκος έχει γράψει και ένα εκτενές πόνημα για την ποιητική και τη φιλοσοφία του «Ντοστογέβσκι της δεκαετίας του ’70»: Τσαρλς Μπουκόβσκι, ο κυνικός Κυνικός (Εκδόσεις Γαβριηλίδης, 2018).Ποιητικός ο Μπουκόβσκι, ενώ είναι κυρίως πεζογράφος, με χιούμορ, ενώ μιλάει πάντα για θέματα σοβαρά. Κυνικός και ατημέλητος πιο πολύ, παρά τρυφερός και «σοβαρός» με τη συμβατική έννοια του όρου. Επειδή φαίνεται πως δεν τον ενδιαφέρουν οι τυπικότητες, οι φόρμες και οι νόρμες. Ούτε τον ενδιαφέρει να αποδείξει κάτι. Τα ποιήματά του σφύζουν από ζωντάνια, αμεσότητα, ανεπιτήδευτη απλότητα, από πλουραλισμό. Δίνουν το αίσθημα της κίνησης, του πετάγματος, του απλώματος. Σε βάζουν σε σουρεαλιστικά σκηνικά, που δείχνουν όψεις του έρωτα, σε αφοπλίζουν, σου χαρίζουν εικόνες που σχεδόν πάντα έχουν αυτοαναφορικότητα. Διότι δεν μπορεί να μην αντλεί από τις εμπειρίες του ο Μπουκόβσκι, καθώς ποτέ δεν κλείστηκε σε γυάλινο πύργο για να γράψει για την αγάπη, το σεξ και τον έρωτα. Οι λέξεις σάρκα από τη σάρκα του. Οι ανάσες του πραγματικές. Οι ατάκες του βγαλμένες από στιγμιότυπα της ζωής του. Πρωταγωνίστριες στα γραπτά του κυρίως γυναίκες. Σημαντικές ή ασήμαντες γυναίκες που πέρασαν απ’ τη ζωή του. H πουτάνα που πήρε τα ποιήματά του, η καλή γυναίκα, ο κόμματος με τον οποίο κάνει one night stand, η κοιμισμένη γυναίκα, η κόρη του, η Τζέιν, η Μαρίνα, η Σάλι, η γοργόνα, η γαμάτη κυρία, μια στριπτιζέζ και άλλες. Πάθος, ειλικρίνεια, λαγνεία, δόσιμο, ηδονή, απόλαυση, οι όψεις του ερωτευμένου ανθρώπου, αλλά και οι τρόποι του. Χωρίς καθωσπρεπισμό ή συστολή. Πηγαία έκφραση. Ιδιάζων χρωματισμός με τη χρήση της αργκό. Ποιήματα διασκεδαστικά και παιγνιώδη που σου μιλάνε και, κυρίως, σε αναστατώνουν. Εξομολογήσεις, εντυπώσεις, υπερβολές. Λόγος χειμαρρώδης – όχι ακαδημαϊκός, όχι στεγνός ή σοφιστικέ. Δημιουργεί συνήθως δυνατές εικόνες, εύγλωττες, που διαθέτουν μια δυναμική

Jean-Claude Grumberg, Η πιο πολύτιμη πραμάτεια, μετάφραση: Ρούλα Γεωργακοπούλου, Πόλις, Αθήνα 2020.

Ένα υπέροχο παραμύθι ανθρωπιάς και ουσίας από τον Ζαν-Κλωντ Γκραμπέρ (Jean-Claude Grumberg) κυκλοφορεί από τις Εκδόσεις Πόλις και είναι με αίσθηση μεταφρασμένο από την Ρούλα Γεωργακοπούλου.

Ο Ζαν-Κλωντ Γκραμπέρ γεννήθηκε στο Παρίσι το 1939. Ο πατέρας του και ο παππούς του εκτοπίστηκαν στα γερμανικά στρατόπεδα συγκέντρωσης και δεν επέστρεψαν ποτέ. Είναι πολυβραβευμένος  θεατρικός συγγραφέας και σεναριογράφος (έχει συνεργαστεί, μεταξύ άλλων, με τον Φρανσουά Τρυφώ και τον Κώστα Γαβρά). Έχει επίσης γράψει μελέτες, βιογραφίες καθώς και παιδικά βιβλία.

Eνα παραμύθι για μικρούς και μεγάλους, γεμάτο σοφία, που διδάσκει χωρίς να κουνάει το δάχτυλο που, που δείχνει δια της γλαφυρής του αφήγησης, που θέτει καίρια ερωτήματα για την ποιότητα και την υφή της ανθρώπινης ύπαρξης

Μελίνα Χατζηγεωργίου, Άβρα Αυδή «Όταν ο δάσκαλος μπαίνει σε ρόλο», 50 προτάσεις για θεατρικά εργαστήρια με δάσκαλο σε ρόλο, εκδ. Μεταίχμιο, 2018, σελ. 464

 

Τι γίνεται όταν ο δάσκαλος μπαίνει σε ρόλο; H Aβρα Αυδή και η Μελίνα Χατζηγεωργίου μας δίνουν 50 προτάσεις για θεατρικά εργαστήρια με Δάσκαλο σε ρόλο. Τρεις σημαντικούς προλόγους  έχει τούτο το  βιβλίο. Υπογράφουν: Βίκτωρ Aρδίτης, Καθηγητής σκηνοθεσίας Τμήμα Θεάτρου, ΑΠΘ, Έφη Σταμούλη, ηθοποιός και οι συγγραφείς του Αυδή-Χατζηγεωργίου. Σημειώνεται η ραγδαία ανάπτυξη των Τheater in Education και Drama in Εducation , κυρίως στη Μεγάλη Βρετανία.

Οι προτάσεις για θεατρικά εργαστήρια που διαβάζουμε εδώ μας παραπέμπουν στα θεατρο-παιδαγωγικά προγράμματα που σχετίζονται με το Εφαρμοσμένο Θέατρο(Αpplied Drama), το Θέατρο της Κοινότητας (Community Drama), το Θέατρο Ντοκουμέντο, το Θέατρο της Επινόησης (Devised Theater), Δημιουργική Γραφή, Ιδιοτοπικό Θέατρο (site specific). Αυτή η δουλειά του ωραίου συγγραφικού διδύμου έρχεται ως συνέχεια του βιβλίου «Η Τέχνη του Δράματος στην εκπαίδευση», που κυκλοφόρησε από τις εκδόσεις μεταίχμιο το 2007.

Εμπνευσμένη, φωτισμένη συνεργασία που ανοίγει δρόμους για τη βιωματικότητα στο θέατρο στο σχολείο. Εμπεριέχονται καλοσχεδιασμένα θέματα Δράματος που θίγουν ποικίλα ζητήματα και έχουν πολλαπλές διαστάσεις κατά την εφαρμογή τους. Η φαντασία εξάπτεται, γίνεται ένα παιχνίδι με τα όρια, τα παιδιά και οι έφηβοι καλούνται να αντιμετωπίσουν διλήμματα, να λύσουν συγκρούσεις, να προτείνουν λύσεις, να οραματιστούν καταστάσεις, να μπουν σε άλλους κόσμους, να σκεφτούν, να προβληματιστούν.

Πρόκειται για βιβλίο-παιδαγωγικό εργαλείο για όσους ασχολούνται με τη θεατρική παιδεία και προέρχεται από την  σχεδόν εικοσάχρονη διδακτική εμπειρία των διδασκόντων.

    Αγγελικής Δαρλάση «Οι μεγάλοι… μικροί: Οι καλλιτέχνες», εκδ. Μεταίχμιο

Η  Αγγελική Δαρλάση με της οποίας το λογοτεχνικό έργο (πεζογραφία και θέατρο ) για παιδιά και εφήβους, ασχολούμαι συστηματικά, είναι μια συγγραφέας με ανατρεπτική ματιά, με ιδιαίτερο βλέμμα πάνω στα πράγματα, με ευφάνταστες ιστορίες, με δυνατά μηνύματα που οδηγεί παιδιά και νέους σε όμορφα μονοπάτια.

«Οι μεγάλοι μικροί… καλλιτέχνες» (Μεταίχμιο 2020) (προηγήθηκε το βιβλίο για τους αγωνιστές το 21) είναι ένα βιβλίο γραμμένο με τρυφερότητα και αίσθηση.

H συγγραφέας μας γυρνάει πίσω στα παιδικά χρόνια σημαντικών Ελλήνων και Ελληνίδων δημιουργών. Ιστορίες για «εκείνους τους Μεγάλους που ως μικροί αντιμετώπισαν κάποια μικρή ή μεγαλύτερη δυσκολία που πιθανότατα έπαιξε τον δικό της ρόλο στη διαμόρφωση της προσωπικότητας τους ή στην πορεία της ζωής τους», διαβάζουμε στο οπισθόφυλλο του βιβλίου. Υπάρχει εκφραστικός τίτλος σε κάθε κεφάλαιο, που προκύπτει από τον συνδυασμό βιογραφικών στοιχείων, αλλά και της δημιουργικής φαντασίας της Δαρλάση. Στο τέλος των κεφαλαίων συναντάμε ευσύνοπτο χρονολόγιο με τα βασικά γεγονότα της ζωής των καλλιτεχνών.

Χάρης Βλαβιανός Τώρα  θα μιλήσω εγώ

Ο Χάρης Βλαβιανός, πρόσφατα βραβευμένος με το Κρατικό Βραβείο Ποίησης για το 2019, όπως έχει δηλώσει δεν είναι πεζογράφος, αλλά ποιητής. Σε συνέχεια του βιβλίου του Το αίμα νερό (Εκδόσεις Πατάκη, 2014), παρουσιάζει το βιβλίο Tώρα θα μιλήσω εγώ, που κυκλοφόρησε πρόσφατα από τις Εκδόσεις Πατάκη. Στο πρώτο ομιλεί ο ίδιος σε ένα άκρως εξομολογητικό κείμενο, στο δεύτερο ομιλεί η αδερφή του, Μαρίνα, που πέθανε πολύ νέα, ύστερα από πολυετή προσπάθεια να απεξαρτηθεί από τα ναρκωτικά. Δεν τα κατάφερε. Στο περιοδικό Χάρτης, μάλιστα, έχει δημοσιευτεί σχετικό ποίημα του Βλαβιανού για αυτό το θέμα.Το παραθέτω ολόκληρο αμέσως παρακάτω και σημειώνω πώς συνδιαλέγεται με το βιβλίο που στα χέρια μου κρατώ.Στο βιβλίο ακούμε τη φωνή της Μαρίνας σε έναν δραματικό αποσπασματικό μονόλογο, όπως σημειώνει ο συγγραφέας στη μικρή εισαγωγή που κάνει (σελ.12). Στο ποίημα ακούμε τη φωνή του αδερφού της, Χάρη. Κανείς τους δεν ωραιοποιεί τίποτα. Αποκαλύπτουν τη σκληρότητα που γνώρισε η Μαρίνα και πώς κατέληξε στον θάνατο. Εθισμένη χρόνια στα ναρκωτικά και απολύτως μόνη. Εδώ δίνονται ανάγλυφα οι συνέπειες μιας θλιβερής ζωής, δίνεται ανάγλυφα το αδιέξοδο της αδερφής του, από το οποίο ούτε ο ίδιος δεν κατάφερε να τη βγάλει.

Κλειώ Φανουράκη: «Τo θέατρο στην Εκπαίδευση με τη χρήση ψηφιακών τεχνολογιών», Εκδόσεις Παπαζήση

Κρατώ στα χέρια μου το βιβλίο της Επίκουρης Καθηγήτριας του τμήματος Θεατρικών σπουδών Κλειώς Φανουράκη που φέρει τον τίτλο «Το θέατρο στην εκπαίδευση με τη χρήση των ψηφιακών τεχνολογιών.» Δεδομένης της τροπής που έχουν πάρει τα πράγματα και στα πλαίσια της αλλαγής της υφής της εκπαιδευτικής διαδικασίας, πρόκειται για ένα βιβλίο εξαιρετικά επίκαιρο που οι προτάσεις και οι καίριες παρατηρήσεις του μπορούν να βοηθήσουν τους εκπαιδευτικούς – όχι μόνο της θεατρικής αγωγής, αλλά και γενικά αυτούς που επιθυμούν να δανειστούν κάτι από τις τεχνικές του θεάτρου , καθώς και εκείνους που θα ‘θελαν ένα διαδραστικό κατά το δυνατόν ψηφιακό μάθημα.

Ο διάλογος με τις ψηφιακές τεχνολογίες είναι ένα γοητευτικό πεδίο που διευρύνει τις τεχνικές που μέχρι τώρα είχαν στη διάθεσή τους οι εκπαιδευτικοί του θεάτρου και ανοίγει νέες πολλαπλές δυνατότητες, καθώς επίσης και θέτει νέα ερωτήματα γύρω από την εν λόγω τέχνη και την πραγμάτωση και διάδοσή της. Επειδή οι εποχές αλλάζουν, δεν είναι μοιραίο να αλλάζουν και οι φιλοσοφίες αλλά και οι ανάγκες; Πώς μπορούμε να χρησιμοποιήσουμε προς όφελός μας κάτι που μας προσφέρεται χωρίς όμως να «βεβηλώσουμε» την θεατρική τέχνη; Σίγουρα οι ψηφιακές τεχνολογίες είναι ένα σημαντικό όπλο, ένα σπουδαίο εργαλείο που όμως απαιτείται και ο κατάλληλος τρόπος χρήσης του ώστε να υπάρξουν και αποτελέσματα λειτουργικά.

Όπως χαρακτηριστικά αναφέρει στην μεστή και ουσιαστική εισαγωγή του ο Καθηγητής Νoell Witts , «Το βιβλίο αυτό είναι ένα επίκαιρο και φιλόδοξο βιβλίο που αφορά στη χρήση της ψηφιακής τεχνολογίας στη διδασκαλία και στη δημιουργία του θεάτρου ή του δράματος. Ως τέτοιο είναι ένα βιβλίο που απευθύνεται στις σημερινές γενιές, που μεγαλώνουν έχοντας πλήθος ψηφιακών τεχνολογιών στη διάθεσή τους, όπως για παράδειγμα τα κινητά τηλέφωνα, οι φορητές κάμερες, οι φορητοί υπολογιστές (laptops), oι λήψεις από ψηφιακή τηλεόραση κ.α., τα οποία αποτελούν μέρος της ζωής τους».

* Oι εικόνες είναι παρμένες από το px/ pixabay.