Κατάλογος εκδοθέντων βιβλίων ποίησης
(Σεπτέμβριος - Δεκέμβριος 2010)
...πηγή:poema...
Ο κατάλογος των εκδοθέντων ποιητικών συλλογών ανά τετράμηνο παρατίθεται στο σύνολό του, σύμφωνα με τα στοιχεία που επεξεργάζεται και παραθέτει στις σελίδες του (.poema..) η ηλεκτρονική βάση δεδομένων "Βιβλιονέτ" του ΕΚΕΒΙ (www.biblionet.gr). Εν προκειμένω, συμπεριλαμβάνονται τα βιβλία που εκδόθηκαν από την 1η Σεπτεμβρίου έως τις 30 Δεκεμβρίου 2010 και αφορούν Ελληνες ποιητές που εξέδωσαν το έργο τους σε ελληνικούς εκδοτικούς οίκους ή προχώρησαν σε ιδιωτικές εκδόσεις.
Ανθολογία ποίησης Θοδόση Πιερίδη, Τόπος
Αγραφιώτης Δημοσθένης, Ανοίκεια συνέχει-α: Ποιήματα και 5 φωτογραφίες από και για την Ιαπωνία, Ερατώ
Ακριτοπούλου-Τουγιαννίδου Ανατολή, Στο πέρασμα του χρόνου: Ποίηση, Ιωλκός
Αλεξανδρίδης Αθανάσιος, SMS: Σημειώσεις μιας σιωπής, Ικαρος
Αναγνωστόπουλος Χρήστος, Αργία, Πλανόδιον
Ανδρεαδέλλη Μαρία, Η αιχμαλωσία του ανέκφραστου, Ενδυμίων
Αντιόχου Γιάννης, Εισπνοές, Ικαρος
Αποστολάτος Μάκης, Διαστολή και συστολή των σωμάτων, Στοχαστής
Αποστολόπουλος Βαγγέλης, Ανθη ακάνθης, Οροπέδιο
Αρμπιλιάς Νίκος, Ο ταραγμένος ύπνος, Εναστρον
Βαΐτση-Βάκρου Αλεξάνδρα, Ταξίδι χωρίς όνομα, Κέντρο Ευρωπαϊκών Εκδόσεων "Χάρη Τζο Πάτση"
Βαλαωρίτης Νάνος, Γραμματοκιβώτιον ανεπίδοτων επιστολών: Ποιήματα 2002-2006, Υψιλον
Βαλσαμίδης Ευάγγελος, Το κτήνος ή Το έπος των απωλειών, Γαβριηλίδης
Βασιλόπουλος Χρήστος, Εκεί που κοιμούνται τ' άστρα, Οσελότος
Βέης Γιώργος, Μετάξι στον κήπο, Υψιλον
Βέλτσος Γιώργος, Ανάποδα οδεύει ο δολοφόνος, Διάττων
Βήτα Κωνσταντίνος, Θα διασχίσεις ένα πρωινό τον κόσμο, Οξύ
Βλαχογιάννη Στέλλα, Με λένε θάνατο, Μετρονόμος
Βραζιώτη Αγγελική, Διαφυγή, Publibook
Γαλανάκη Ιωάννα, Αραδήν, Publibook
Γκοτσόπουλος Λάμπρος, Ακροβασίες, Γαβριηλίδης
Γκούμα-Τενεκατζή Φωτεινή, Σαν θηρευτής και σαν αγρίμι..., Ωρίωνας
Γλύκατζη-Ahrweiler Ελένη, Μαραθώνια και εθνικά, Ερμής
Γούλιαρης Αντώνης, Οι νεράιδες του Σίσυφου, Κάκτος
Δέμος Δημήτρης, Στα χέρια της Κάλης, Γαβριηλίδης
Δερμάνη Βίκυ, Λέξεις βρύα της ψυχής, ΑΩ Εκδόσεις
Δίκα-Καπρίση Ελενα, Αχρονος χρόνος: Η άρνηση, Οδός Πανός
Δουατζής Γιώργος, Πατρίδα των καιρών, Καπόν
Δουατζής Γιώργος, Φωτοποιήματα, Καπόν
Ελευθερίου Μάνος, Ο νοητός λύκος, Μεταίχμιο
Ευθυμιάδης Γιάννης, Γράμματα στον πρίγκιπα, Μικρή Αρκτος
Ευπειθέας Φαίδων, Φαίδων υπερμνηΐστωρ, ο τελευταίος οφιούχος: Κοσμολογική ποίηση, Γκέκας, Κωνσταντίνος Θ.
Ζέρβας Αντώνης, Μερικά μερικά, Ινδικτος
Ζέρβας Μιλτιάδης, Η ηγεμονία των βράχων, Οσελότος
Ζηλάκος Βασίλης, Η κούπα του τσαγιού: Αποσπάσματα από τα τετράδια ενός τραυλού ερημίτη, Οδός Πανός
Θεοχάρης Γιώργος Χ., Από μνήμης, Μελάνι
Ιωσήφ Αθηνά, Από τη διόπτρα του χρόνου, Γαβριηλίδης
Καββαδάς Στάθης, Κρυφές ζωές, Αγρα
Καβουριάρη Βικτωρία, Πόρτα στην πίσω θάλασσα, Διάττων
Καζάνας Γεράσιμος, Δρασκελίζοντας τα σύνορα με Καβάφη, Σεφέρη και Ελύτη, Δωδώνη
Καναβούρης Κώστας, Τα επίχειρα της προοπτικής, Γαβριηλίδης
Κανελλόπουλος Δημήτρης, Κλίνη σπόρου, καλή, Οροπέδιο
Καπλάνη Βικτωρία, Λευκές συνομιλίες, Γαβριηλίδης
Καπώνης Πάνος, Ναρκωτικά σύννεφα: Ποίηση 1979 - 1989, Γκόνης
Καραβίδα Ξανθίππη, Αισθήσεις καθημερινής πεζότητας: Μεταισθήσεις ποίησης, Μάτι
Καραβούλιας Αργύρης, Οι απόκληροι του λόγου, Οδός Πανός
Καραμίχος Γιάννης, Στην άκρη του νου, Μπίμπης Στερέωμα
Κατράκη Κατερίνα, Παράθυρο, Ιωλκός
Κατράκης Πότης, Eyes of Soul: Poetry, Λεξίτυπον
Κατράκης Πότης, Ευτυχώς που χρεοκοπήσαμε, Λεξίτυπον
Κατράκης Πότης, Τα μοντέρνα, Λεξίτυπον
Κατράκης Πότης, Τα παραδοσιακά, Λεξίτυπον
Κατράκης Πότης, Τα παραδοσιακά, Λεξίτυπον
Κατράκης Πότης, Τα παραδοσιακά, Λεξίτυπον
Καψάλης Διονύσης, Εδώ κι εκεί, Αγρα
Κίρπαλ-Μαρούλης Γεράσιμος, Αμοιβαία συναίνεση, Οδός Πανός
Κολλίντζα Γεωργία, Χριστουγεννιάτικα τραγούδια, Ιδιωτική Εκδοση
Κοντός Γιάννης, Η στάθμη του σώματος, Μεταίχμιο
Κοροπούλης Γιώργος, Περί του φλογιστού ως ουσίας μετά βάρους και περί των προκαλουμένων αλλαγών εις το βάρος σωμάτων, μεθ' ων ενούται, Υψιλον
Kostenas Vicky, Ηλιοτρόπιο, Εντύποις
Κούκης Χρήστος, Μετά την ομορφιά, Γαβριηλίδης
Κούσουλας Λουκάς, Ενθύμιον: [Εκλογή από τα ποιήματα], Γαβριηλίδης
Κούτρας Μιχάλης, Χιόνι, Ιωλκός
Κουτσουρίδου Κυριακή, Νεφελώματα του χρόνου, Ιωλκός
Κρανιώτης Δημήτρης, Iluzione: Poezi kontemporane greke, Rawex Coms
Κυρμανίδου Σωτηρία, Πες το με μια ευχή, Κυρμανίδου Σωτηρία Θ.
Κωνσταντίνου Ηλίας, Αγάπη που σε λένε 14, Απαρσις
Λαμπρέλλης Δημήτρης, Το αίμα των ονείρων, Ικαρος
Λιάκου-Μπαξεβανάκη Αντα, ... κι οι σκέψεις σαν πυγολαμπίδες, Ιαμβος
Λιοντάκης Χριστόφορος, Στο τέρμα της πλάνης, Καστανιώτη
Λυγίζος Πέτρος, Η μουσική στα ρείθρα: Ποίημα, Νότιος Ανεμος
Μανιωράκη Ελένη, Με τα φτερά του Πήγασου, Βερέττας Μάριος
Μασμανίδης Γιάννης, Διασάφησις, Θερμαϊκός
Μαυριώτης Αυγερινός, Αποτυπώματα, Λεξίτυπον
Μαυριώτης Αυγερινός, Το βέλος του χρόνου, Λεξίτυπον
Μαυροκέφαλος Σέργιος, Παλίμψηστα παυσίλυπα, ΑΩ Εκδόσεις
Μηλιάς Αλέξανδρος, Ο,τι φέρει η βροχή, Εψιλον
Μιτζάλης Αλέξανδρος, Αυτοί που πίστευαν στον ουρανό κι αυτοί που πίστευαν στη γη: Πενήντα ένα πορτρέτα Ευρωπαίων, Δωδώνη
Μιχαήλ Χρήστος, Η καχυποψία ενός άλλοθι, Τετράγωνο
Μουντράκη Δώρα, Ανθρώπων πάλη: Ποίηση, Ιωλκός
Μουσούρης Σπύρος, Ταξιδιώτης της σκέψης, Δωδώνη
Μουτσούλας Κωνσταντίνος, Αυταπάτες και όνειρα, Οσελότος
Μπαλοδήμος Περικλής, Η εποχή της Πανδώρας, Οσελότος
Μπούρας Κωνσταντίνος, Ελευθερίας Ανατολή, Μεταίχμιο
Νησιώτης Κώστας, Βραδινές ψιχάλες, Ιαμβος
Νικηφόρου Τόλης, Το μυστικό αλφάβητο, Μανδραγόρας
Νούλας Βασίλης, Η κατασκευή της φωλιάς, Γαβριηλίδης
Ξανθίδου Αθηνά, Μια μέρα, Πλανόδιον
Ξάνθος Ελευθέριος, Και ξανάζησα..., Θερμαϊκός
Παλιεράκης Απόστολος, Ενήμερα - εφήμερα - αν..., Μανδραγόρας
Παναγιώτου Ευτυχία, Μαύρη Μωραλίνα, Κέδρος
Παναγοπούλου Μαρία, αμπωτη και παλίρροια, Γαβριηλίδης
Πάνος Φώτιος, Είσαι εδώ;, Λογείον
Πανουτσοπούλου Χαρίκλεια, Slides, Γαβριηλίδης
Πανταζή Χρύσα, Ιοβόλος, Στρατής
Πανταζής Έκτορας, Αγριοστάφυλα σε πατητήρι, Πλανόδιον
Παπαβασιλείου Ηρώ, Εκκαθάριση αρχείου, Ικαρος
Παπαδάκη Αθηνά, Με λύχνο και λύκους, Νέδα
Παπαδαρατσάκη Γεωργία, Εσένα αγκαλιάζω... το όνειρο της μάνας, Βεργίνα
Παπαδημητρίου Χρήστος, Θανάσιμος έρωτας, Ιωλκός
Παπαδουλάκη Ισμήνη, Λευκή τουλίπα σε μαύρο φόντο, Ιαμβος
Παπαθεοδοσίου Περσεφόνη, Είκοσι..., Δρόμων
Παπαϊωάννου Θεόδωρος, Τσάρκα στο άυλο, Γαβριηλίδης
Παππά Λένα, Τα ερωτικά, Εκδόσεις των Φίλων
Παστάκας Σωτήρης, Χαμένο κορμί: Ποιήματα, Μελάνι
Πάτσης Κώστας, Μαύρο, τέσσερις αντιθέσεις και ο σωσίας μου, Ταξιδευτής
Παυλίδης Βασίλης, Ιδιόλεκτο, Γαβριηλίδης
Πέγκλη Γιολάντα, Γεια, Γαβριηλίδης
Πιερράκος Τάκης, Απώλεια βεβαιότητας, Οδός Πανός
Πολίτης Αλέξης, Το δημοτικό τραγούδι, Πανεπιστημιακές Εκδόσεις Κρήτης
Πούλιου Γρηγορία, Καρδιά νεκρή σε κόσμο νεκρό, Οδός Πανός
Πούλος Γιάννης, Πρόσωπα και προσωπεία, Πούλος, Ιωάννης Χρ.
Πρωτοπαπαδάκη Ειρήνη, Ιχνηλατώντας το ανεπαίσθητο: Ποίηση, Ιωλκός
Ροδίτου Λουκία, Αφύπνιση, προσέγγιση, συνομιλία: Τρεις ποιητικές πορείες, Αρμός
Ρουμελιώτου-Δαρσινού Εύα, Απουσίες: Ποιήματα, Λεξίτυπον
Σακαλής Γρηγόρης, Θαμμένος στην άμμο, Πλανόδιον
Σιγιουλτζή-Ρουκά Σίσσυ, Λόγια γυμνά, Θερμαϊκός
Σιδερίδης Ντίνος, Δελτίου καιρού: Ποιήση, Ιδιωτική Έκδοση
Σιδηρά Αγγελική, Αμφίδρομη έλξη, Διάττων
Σιώκου Γιώγια, Αρχαία μέλισσα, Τυπωθήτω
Σκαρίμπας Γιάννης, Απαντες στίχοι 1936-1970, Νεφέλη
Σκούτας Νίκος, ξι, Κέδρος
Σταμπάκης Νίκος, Το άλας των ηφαιστείων, Φαρφουλάς
Στέκα-Ασωνίτου Αντουανέττα, Το ταξίδι της μικρής Αριάδνης: Λυρικό ποίημα σε 4 ενότητες, Δρόμων
Στεργιόπουλος Αλέξανδρος, Ιχνη πολύχρωμου μελανιού: Ποίηση, Ιωλκός
Στεφανάκις Γιάννης, Το καρφί του χρόνου, Γαβριηλίδης
Συλλογικό έργο, Τα ποιήματα του 2009, Κοινωνία των (δε)κάτων
Συμεωνίδου Μαρίκα, Με τα μάτια των άλλων, Γαβριηλίδης
Σωτηρίου Δημήτριος, Μακρινές κατακτήσεις, Ζήτη
Ταγκαλάκη Ελένη, Ο χρόνος και η οικουμένη, ή, Των προσέληνων, Αρμός
Τακόπουλος Πάρις, Τα ποιητικά: 2010-1950, Ποταμός
Τέττερη Ιουλία, Κλέφτης χρόνος, Αλφα Πι
Τζανίδου Λουκία, Υδατογράφημα Ι, Ιδεόγραμμα
Τζιας Γιώργος, ...Του αστεριού ο τοκετός, Ζαχαράκης Κ. Μ.
Τρακάκη Κατερίνα, Ζωή σε ηλεκτρομαγνητικά πεδία: Σημειώσεις, Αρμός
Τσιμπισκάκης Παντελής, Αβλέμμων βυθός, Ζήτη
Τσόγκα Νανά, σημειΟμματα: ποίηματα 2004 -2010, Δωδώνη
Φαϊτάς Βασίλειος, Υστερόγραφα για το αύριο: Ποιήματα (1980-1984), Μανδραγόρας
Φωκάς Αγγελος, Μουσείο Βρεταννικών Νήσων: Το βρεταννικό μουσείο, Αρμός
Φωτάκη Μαριάννα, Επιδρομείς, Οσελότος
Χατζημωϋσιάδου Νάζη, Αρρητο, Αλεξάνδρεια
Χελμός Κώστας, Δαχτυλιές στο τζάμι: Ποίηματα, Λεξίτυπον
Χελμός Κώστας, Νυκτοπορία: Ποιήματα, Λεξίτυπον
Χιόνης Αργύρης, Ο,τι περιγράφω με περιγράφει: Ποίηση δωματίου, Γαβριηλίδης
Χουβαρδάς Ιγνάτης, Θερινό τετράδιο, Οδός Πανός
Χρηστάρα Χαρά, Δωρικά, Μανδραγόρας
Χριστοφορίδου Δήμητρα, Προς ανάμματα, Αλεξάνδρεια
Χρόνης Βαγγέλης, Ενα χωνάκι θλίψη: Ποιήματα, Καστανιώτη
Χρονιάρη Μαρία, Εκεί που αλλάζω ζωές, Απόπειρα
Χυτήρης Τηλέμαχος, Καλοκαίρι. Το τέλος της ομιλίας, Μεταίχμιο
Χυτήρης Τηλέμαχος, Τι μένει από το ρόδο & Μικρό μανιφέστο (γιατί πρέπει να διαβάζουμε ποίηση), Μεταίχμιο
Ψάλτης Γιώργος, Επιστροφή στην ενιαία χώρα, Ικαρος
Ψαριανός Παναγιώτης, Ποίηση, Ζαχ
Πέμπτη 9 Ιουνίου 2011
Δευτέρα 6 Ιουνίου 2011
ΟΜΑΔΑ ΧΟΡΟΓΡΑΜΜΑ-ΚΑΜΙΑ ΔΙΕΞΟΔΟΣ
Στα πλαίσια του 10 ου Φεστιβαλ Χορού
Καμία διέξοδος...στην αγάπη, στη ζωή, στις σχέσεις. Σχέσεις ανθρώπων που ψάχνουν για μια έξοδο κινδύνου που θα τους περάσει σε μια άλλη διάσταση, σε μια διέξοδο. Το Καμία Διέξοδος όμως εμπεριέχει το (καμ)ΜΙΑ ( διε)ΕΞΟΔΟΣ...Εκεί που νομίζουμε τίποτα, πάντα υπάρχει κάτι.Μια χορευτική προσέγγιση της μοναξιάς που κουβαλάει ο καθένας μέσα του, ένα συνοθήλευμα από σώματα που προσπαθούν να σπάσουν τα δεσμά τους για να βρουν διέξοδο...
Συντελεστές
Σκηνοθεσία: Βίκυ Παπανικολάου
Χορογραφία: Βίκυ Παπανικολάου, Η Ομάδα
Φωτισμοί: Τζένη Διαμαντοπούλου
Φωτογραφία: Νάντια Λαδοπούλου
Ερμηνεύουν: Θεανώ Βασιλάκη, Ελένη Γιαννούδη, Ελευθερία Καρύδη, Ίριδα Κοράκη,
Κωνσταντίνα Μέρμελα, Έρη Παπαδοπούλου, Βίκυ Παπανικολάου.
Παραγωγή: Βίκυ Παπανικολάου.
Καλ. Διεύθυνση: Βίκυ Παπανικολάου.
Τηλέφωνο 6945 397182, 210 8105535, 210 2724303
e-mail: vickypapanikolaou@hotmail.com
www.sxolipapanikolaou.gr
9 Ιουνίου 2011 / 21:00
10 Ιουνίου 2011 / 22:30
Θέατρο Ροές
Ιάκχου 16, Γκάζι
210-3474312
Καμία διέξοδος...στην αγάπη, στη ζωή, στις σχέσεις. Σχέσεις ανθρώπων που ψάχνουν για μια έξοδο κινδύνου που θα τους περάσει σε μια άλλη διάσταση, σε μια διέξοδο. Το Καμία Διέξοδος όμως εμπεριέχει το (καμ)ΜΙΑ ( διε)ΕΞΟΔΟΣ...Εκεί που νομίζουμε τίποτα, πάντα υπάρχει κάτι.Μια χορευτική προσέγγιση της μοναξιάς που κουβαλάει ο καθένας μέσα του, ένα συνοθήλευμα από σώματα που προσπαθούν να σπάσουν τα δεσμά τους για να βρουν διέξοδο...
Συντελεστές
Σκηνοθεσία: Βίκυ Παπανικολάου
Χορογραφία: Βίκυ Παπανικολάου, Η Ομάδα
Φωτισμοί: Τζένη Διαμαντοπούλου
Φωτογραφία: Νάντια Λαδοπούλου
Ερμηνεύουν: Θεανώ Βασιλάκη, Ελένη Γιαννούδη, Ελευθερία Καρύδη, Ίριδα Κοράκη,
Κωνσταντίνα Μέρμελα, Έρη Παπαδοπούλου, Βίκυ Παπανικολάου.
Παραγωγή: Βίκυ Παπανικολάου.
Καλ. Διεύθυνση: Βίκυ Παπανικολάου.
Τηλέφωνο 6945 397182, 210 8105535, 210 2724303
e-mail: vickypapanikolaou@hotmail.com
www.sxolipapanikolaou.gr
9 Ιουνίου 2011 / 21:00
10 Ιουνίου 2011 / 22:30
Θέατρο Ροές
Ιάκχου 16, Γκάζι
210-3474312
Κυριακή 5 Ιουνίου 2011
Ο ΧΑΡΗΣ ΒΛΑΒΙΑΝΟΣ ΜΕ ΑΦΟΡΜΗ ΤΟ ΝΕΟ ΤΟΥ ΒΙΒΛΙΟ
πηγή: Ελευθεροτυπία, Πέμπτη 26 Μαΐου 2011
Ο ΧΑΡΗΣ ΒΛΑΒΙΑΝΟΣ ΜΕ ΑΦΟΡΜΗ ΤΟ ΝΕΟ ΤΟΥ ΒΙΒΛΙΟ
«Δεν καταφέραμε να φτιάξουμε κοινωνία»
Του ΓΙΩΡΓΟΥ ΚΑΡΟΥΖΑΚΗ
«Κάθε ποίημα είναι ένα λεκτικό αρχιτεκτόνημα. Με ενδιαφέρει η ύφανση του κειμένου, πώς το συναίσθημα και η σκέψη δένουν με τις λέξεις», λέει ο ποιητής Χάρης Βλαβιανός. Αφορμή για την κουβέντα μας στάθηκε η κυκλοφορία του νέου του βιβλίου με τον αμφίσημο τίτλο «Τα σονέτα της συμφοράς/Apologia pro vita et arte mea» (εκδ. Πατάκη).
Πρόκειται για την ενδέκατη συλλογή ενός από τους σημαντικότερους Ελληνες ποιητές που εμφανίστηκαν τη δεκαετία του '80. Η προηγούμενη, «Διακοπές στην πραγματικότητα» (Πατάκης, 2009), είχε αποσπάσει το Βραβείο Ποίησης του περιοδικού «Διαβάζω». Η δραστηριότητά του δεν περιορίζεται στη συγγραφή. Εχει μεταφράσει Γουόλτ Γουίτμαν, Εζρα Πάουντ, Γουίλιαμ Μπλέικ, Φερνάντο Πεσόα κ.ά., διδάσκει Ιστορία και Πολιτική Θεωρία στο Αμερικανικό Κολέγιο της Ελλάδας, διηύθυνε επί δεκαπέντε χρόνια το περιοδικό «Ποίηση» και τα τελευταία τρία το περιοδικό «Ποιητική».
Γιατί δώσατε τον τίτλο «Σονέτα της συμφοράς»;
«Ολα τα ποιήματα είναι δεκατετράστιχα, αλλά δεν ακολουθούν τους κανόνες του παραδοσιακού σονέτου. Είναι ανομοιοκατάληκτα, ωστόσο με ρυθμικό βηματισμό και εσωτερικές ομοιοκαταληξίες. Επέλεξα μια φόρμα που να με περιορίζει και να εξυπηρετεί τους στόχους μου. Από την άλλη, η λέξη "συμφορά" υπογραμμίζει δύο βασικά μοτίβα του βιβλίου: το τραγικό και το φαιδρό. Το διάστημα που το έγραφα έχασα πρώτα τη μητέρα μου (στη Ρώμη) και τον περασμένο Σεπτέμβριο τον πατέρα μου (στο Σάο Πάολο). Πέθαναν μακριά μου. Επίσης η ζωή φρόντισε να "τροφοδοτήσει" την ποίησή μου με πολλά άλλα δραματικά συμβάντα, των οποίων τις συναισθηματικές κυρίως συνέπειες προσπάθησα ν' αποτυπώσω με όση μεγαλύτερη διαύγεια και δύναμη. Παράλληλα, αποφάσισα ν' ανοίξω το εργαστήριό μου στον αναγνώστη για να φανεί καθαρότερα η συνθήκη κάτω από την οποία γράφω και σε πολλά σημεία ν' απελευθερώσω και μια πλευρά του εαυτού μου που λογόκρινα: την αυτοσαρκαστική. Τα "Σονέτα" αποτελούν μια απολογία, αλλά κι έναν απολογισμό. Για μένα "vita" και "arte" είναι δύο όψεις του ίδιου νομίσματος που διαπλέκονται διαρκώς».
Από μικρός ζήσατε σε διαφορετικές χώρες. Πώς εγγράφεται αυτή η περιπετειώδης διάσταση στην ποίησή σας;
«Γεννήθηκα στη Ρώμη. Υστερα από λίγους μήνες βρέθηκα με τους γονείς μου στη Βραζιλία. Η πρώτη μου γλώσσα συνεπώς ήταν τα πορτογαλικά. Τεσσάρων χρόνων εγκαταστάθηκα με τη μητέρα μου, άρτι διαζευχθείσα, στη Ρώμη. Τα πορτογαλικά έδωσαν τη θέση τους στα ιταλικά. Στα δέκα μου ήρθα στην Αθήνα. Στα δεκαοκτώ μου έφυγα για την Αγγλία, όπου παρέμεινα έντεκα χρόνια, τα οκτώ στο "paradiso terrestre" της Οξφόρδης. Και μετά οριστικά εδώ. Αναγκάστηκα, λοιπόν, ν' αλλάζω συνεχώς χώρες, γλώσσες και να προσαρμόζομαι σε άλλες κοινωνίες και νέο πολιτικό και πολιτισμικό πλαίσιο. Το γεγονός αυτό μου δημιούργησε ένα αίσθημα "ξενότητας", που διατρέχει όλη μου τη ζωή. Ενιωθα πάντα ότι καμία χώρα δεν με περιέχει απόλυτα. Επέλεξα όμως τα ελληνικά ως γλώσσα της ποίησής μου κι αυτός πλέον είναι ο οριστικός μου τόπος. Δεν είμαι επομένως ένας "καθαρόαιμος Ελληνας συγγραφέας", αλλά ένας συγγραφέας που επέλεξε να γράφει στα ελληνικά. Για μεγάλο διάστημα θεωρούσα αυτό το αίσθημα ξενότητας μειονέκτημα. Μέσα στα χρόνια κατάλαβα ότι είναι πηγή δύναμης. Μου έδωσε την ελευθερία να κινούμαι ανάμεσα σε γλώσσες και λογοτεχνικές παραδόσεις και να μπορώ να διακρίνω και τη δική μου παράδοση πιο καθαρά».
Το αυτοβιογραφικό στοιχείο συνυπάρχει στο έργο σας με τον στοχασμό και ποικίλες αναφορές, συχνά λογοτεχνικές. Πώς θα ορίζατε αυτή τη μίξη;
«Αυτό που με ενδιαφέρει είναι το βλέμμα του ποιητή. Οφείλει να είναι βαθύ, να έχει στοχαστεί ακόμη και για τις πιο μύχιες πλευρές της ζωής. Οσο για τις λογοτεχνικές αναφορές, πολλοί άνθρωποι θεωρούν ότι εμπειρία είναι μόνο αυτό που συμβαίνει "κάπου εκεί έξω". Και ότι όταν αναφέρεσαι σ' ένα βιβλίο ή μια ταινία αυτό δεν αποτελεί μέρος της εμπειρίας. Ξεχνούν ότι οι συγγραφείς ζουν μέσα στην τέχνη. Ενα βιβλίο μπορεί να προκαλέσει χαρά, θλίψη, μελαγχολία, πλήξη, οργή. Ολα αυτά είναι συναισθήματα. Αρα όταν αναφέρομαι σε κάποιο ποίημα, μουσικό κομμάτι ή πίνακα, αναφέρομαι σ' ένα βίωμα εξίσου ισχυρό με τα υπόλοιπα».
Ενα σχόλιό σας για τη δύσκολη πολιτική και κοινωνική συγκυρία;
«Δεν καταφέραμε να φτιάξουμε κοινωνία. Και όπου δεν υπάρχει κοινωνία, δεν υπάρχει αίσθηση κοινού πεπρωμένου και άρα αποδοχή κοινών θυσιών. Είμαστε απλώς μια ομάδα ελεύθερων καβαλάρηδων. Το μότο μας είναι: "ο καθείς και τα όπλα του (και τον φοροτεχνικό του)". Από την εποχή του Μαυροκορδάτου και του Κωλέττη αναζητούμε προστάτες, άρα γιατί μας ξενίζει τόσο το Μνημόνιο; Οι ευθύνες δεν είναι ασφαλώς το ίδιο μοιρασμένες. Οι γιατροί του Κολωνακίου που κλέβουν απροκάλυπτα, οι βιομήχανοι που οργανώνουν καρτέλ, οι επιτελείς της Siemens που δωροδοκούν τους πάντες, δεν έχουν το ίδιο μερίδιο με τον μανάβη στη λαϊκή, που δεν κόβει απόδειξη. Ομως είμαστε όλοι, στο βαθμό που μας αναλογεί, υπεύθυνοι. Εξάλλου και οι πολιτικοί μας είναι σαρξ εκ της σαρκός μας. Και αυτή η σαρξ ασθενεί βαριά. Αν δούμε την εξέλιξή τους μέσα στα χρόνια, θα καταλάβουμε πολλά: ο Βενιζέλος μετέφραζε Θουκυδίδη, ο Ανδρέας Παπανδρέου διασκέδαζε στα σκυλάδικα, ο Κώστας Σημίτης, ενδίδοντας στις επιταγές του life style, έδωσε συνέντευξη στο "Κλικ" και ο Παπανδρέου τζούνιορ διατηρεί τη φόρμα του κάνοντας τζόγκινγκ. Επομένως;». *
Ο ΧΑΡΗΣ ΒΛΑΒΙΑΝΟΣ ΜΕ ΑΦΟΡΜΗ ΤΟ ΝΕΟ ΤΟΥ ΒΙΒΛΙΟ
«Δεν καταφέραμε να φτιάξουμε κοινωνία»
Του ΓΙΩΡΓΟΥ ΚΑΡΟΥΖΑΚΗ
«Κάθε ποίημα είναι ένα λεκτικό αρχιτεκτόνημα. Με ενδιαφέρει η ύφανση του κειμένου, πώς το συναίσθημα και η σκέψη δένουν με τις λέξεις», λέει ο ποιητής Χάρης Βλαβιανός. Αφορμή για την κουβέντα μας στάθηκε η κυκλοφορία του νέου του βιβλίου με τον αμφίσημο τίτλο «Τα σονέτα της συμφοράς/Apologia pro vita et arte mea» (εκδ. Πατάκη).
Πρόκειται για την ενδέκατη συλλογή ενός από τους σημαντικότερους Ελληνες ποιητές που εμφανίστηκαν τη δεκαετία του '80. Η προηγούμενη, «Διακοπές στην πραγματικότητα» (Πατάκης, 2009), είχε αποσπάσει το Βραβείο Ποίησης του περιοδικού «Διαβάζω». Η δραστηριότητά του δεν περιορίζεται στη συγγραφή. Εχει μεταφράσει Γουόλτ Γουίτμαν, Εζρα Πάουντ, Γουίλιαμ Μπλέικ, Φερνάντο Πεσόα κ.ά., διδάσκει Ιστορία και Πολιτική Θεωρία στο Αμερικανικό Κολέγιο της Ελλάδας, διηύθυνε επί δεκαπέντε χρόνια το περιοδικό «Ποίηση» και τα τελευταία τρία το περιοδικό «Ποιητική».
Γιατί δώσατε τον τίτλο «Σονέτα της συμφοράς»;
«Ολα τα ποιήματα είναι δεκατετράστιχα, αλλά δεν ακολουθούν τους κανόνες του παραδοσιακού σονέτου. Είναι ανομοιοκατάληκτα, ωστόσο με ρυθμικό βηματισμό και εσωτερικές ομοιοκαταληξίες. Επέλεξα μια φόρμα που να με περιορίζει και να εξυπηρετεί τους στόχους μου. Από την άλλη, η λέξη "συμφορά" υπογραμμίζει δύο βασικά μοτίβα του βιβλίου: το τραγικό και το φαιδρό. Το διάστημα που το έγραφα έχασα πρώτα τη μητέρα μου (στη Ρώμη) και τον περασμένο Σεπτέμβριο τον πατέρα μου (στο Σάο Πάολο). Πέθαναν μακριά μου. Επίσης η ζωή φρόντισε να "τροφοδοτήσει" την ποίησή μου με πολλά άλλα δραματικά συμβάντα, των οποίων τις συναισθηματικές κυρίως συνέπειες προσπάθησα ν' αποτυπώσω με όση μεγαλύτερη διαύγεια και δύναμη. Παράλληλα, αποφάσισα ν' ανοίξω το εργαστήριό μου στον αναγνώστη για να φανεί καθαρότερα η συνθήκη κάτω από την οποία γράφω και σε πολλά σημεία ν' απελευθερώσω και μια πλευρά του εαυτού μου που λογόκρινα: την αυτοσαρκαστική. Τα "Σονέτα" αποτελούν μια απολογία, αλλά κι έναν απολογισμό. Για μένα "vita" και "arte" είναι δύο όψεις του ίδιου νομίσματος που διαπλέκονται διαρκώς».
Από μικρός ζήσατε σε διαφορετικές χώρες. Πώς εγγράφεται αυτή η περιπετειώδης διάσταση στην ποίησή σας;
«Γεννήθηκα στη Ρώμη. Υστερα από λίγους μήνες βρέθηκα με τους γονείς μου στη Βραζιλία. Η πρώτη μου γλώσσα συνεπώς ήταν τα πορτογαλικά. Τεσσάρων χρόνων εγκαταστάθηκα με τη μητέρα μου, άρτι διαζευχθείσα, στη Ρώμη. Τα πορτογαλικά έδωσαν τη θέση τους στα ιταλικά. Στα δέκα μου ήρθα στην Αθήνα. Στα δεκαοκτώ μου έφυγα για την Αγγλία, όπου παρέμεινα έντεκα χρόνια, τα οκτώ στο "paradiso terrestre" της Οξφόρδης. Και μετά οριστικά εδώ. Αναγκάστηκα, λοιπόν, ν' αλλάζω συνεχώς χώρες, γλώσσες και να προσαρμόζομαι σε άλλες κοινωνίες και νέο πολιτικό και πολιτισμικό πλαίσιο. Το γεγονός αυτό μου δημιούργησε ένα αίσθημα "ξενότητας", που διατρέχει όλη μου τη ζωή. Ενιωθα πάντα ότι καμία χώρα δεν με περιέχει απόλυτα. Επέλεξα όμως τα ελληνικά ως γλώσσα της ποίησής μου κι αυτός πλέον είναι ο οριστικός μου τόπος. Δεν είμαι επομένως ένας "καθαρόαιμος Ελληνας συγγραφέας", αλλά ένας συγγραφέας που επέλεξε να γράφει στα ελληνικά. Για μεγάλο διάστημα θεωρούσα αυτό το αίσθημα ξενότητας μειονέκτημα. Μέσα στα χρόνια κατάλαβα ότι είναι πηγή δύναμης. Μου έδωσε την ελευθερία να κινούμαι ανάμεσα σε γλώσσες και λογοτεχνικές παραδόσεις και να μπορώ να διακρίνω και τη δική μου παράδοση πιο καθαρά».
Το αυτοβιογραφικό στοιχείο συνυπάρχει στο έργο σας με τον στοχασμό και ποικίλες αναφορές, συχνά λογοτεχνικές. Πώς θα ορίζατε αυτή τη μίξη;
«Αυτό που με ενδιαφέρει είναι το βλέμμα του ποιητή. Οφείλει να είναι βαθύ, να έχει στοχαστεί ακόμη και για τις πιο μύχιες πλευρές της ζωής. Οσο για τις λογοτεχνικές αναφορές, πολλοί άνθρωποι θεωρούν ότι εμπειρία είναι μόνο αυτό που συμβαίνει "κάπου εκεί έξω". Και ότι όταν αναφέρεσαι σ' ένα βιβλίο ή μια ταινία αυτό δεν αποτελεί μέρος της εμπειρίας. Ξεχνούν ότι οι συγγραφείς ζουν μέσα στην τέχνη. Ενα βιβλίο μπορεί να προκαλέσει χαρά, θλίψη, μελαγχολία, πλήξη, οργή. Ολα αυτά είναι συναισθήματα. Αρα όταν αναφέρομαι σε κάποιο ποίημα, μουσικό κομμάτι ή πίνακα, αναφέρομαι σ' ένα βίωμα εξίσου ισχυρό με τα υπόλοιπα».
Ενα σχόλιό σας για τη δύσκολη πολιτική και κοινωνική συγκυρία;
«Δεν καταφέραμε να φτιάξουμε κοινωνία. Και όπου δεν υπάρχει κοινωνία, δεν υπάρχει αίσθηση κοινού πεπρωμένου και άρα αποδοχή κοινών θυσιών. Είμαστε απλώς μια ομάδα ελεύθερων καβαλάρηδων. Το μότο μας είναι: "ο καθείς και τα όπλα του (και τον φοροτεχνικό του)". Από την εποχή του Μαυροκορδάτου και του Κωλέττη αναζητούμε προστάτες, άρα γιατί μας ξενίζει τόσο το Μνημόνιο; Οι ευθύνες δεν είναι ασφαλώς το ίδιο μοιρασμένες. Οι γιατροί του Κολωνακίου που κλέβουν απροκάλυπτα, οι βιομήχανοι που οργανώνουν καρτέλ, οι επιτελείς της Siemens που δωροδοκούν τους πάντες, δεν έχουν το ίδιο μερίδιο με τον μανάβη στη λαϊκή, που δεν κόβει απόδειξη. Ομως είμαστε όλοι, στο βαθμό που μας αναλογεί, υπεύθυνοι. Εξάλλου και οι πολιτικοί μας είναι σαρξ εκ της σαρκός μας. Και αυτή η σαρξ ασθενεί βαριά. Αν δούμε την εξέλιξή τους μέσα στα χρόνια, θα καταλάβουμε πολλά: ο Βενιζέλος μετέφραζε Θουκυδίδη, ο Ανδρέας Παπανδρέου διασκέδαζε στα σκυλάδικα, ο Κώστας Σημίτης, ενδίδοντας στις επιταγές του life style, έδωσε συνέντευξη στο "Κλικ" και ο Παπανδρέου τζούνιορ διατηρεί τη φόρμα του κάνοντας τζόγκινγκ. Επομένως;». *
Παρασκευή 3 Ιουνίου 2011
O MIKΡΟΣ ΠΡΙΓΚΗΠΑΣ-ΠΑΡΑΣΤΑΣΗ ΧΟΡΟΥ
Στα πλαίσια του 10ου Φεστιβάλ Χορού Ελλήνων Χορογράφων η ομάδα χορού Χορόνδε παρουσιάζει τον ΜΙΚΡΟ ΠΡΙΓΚΙΠΑ ,μια παράσταση βασισμένη στο ομώνυμο διήγημα του Saint-Exupery.H ιστορία του μικρού πριγκιπα είναι ένα μαγικό παραμύθι γραμμένο για μικρούς και μεγάλους.Είναι ένα παραμυθι διαχρονικό,αφού εδώ και εξήντα εφτά χρόνια αφήνει άφωνους από συγκίνηση όσους το διαβάζουν.Ένας πιλότος,που,κουρασμένος από τη σχέση του με τους ανθρώπους,ζει αποτραβηγμένος από αυτούς,σε μια από τις πτησεις του αναγκάζεται να προσγειωθεί στην έρημο της Σαχαρας,γιατί το αεροπλάνο του παθαίνει βλάβη.Βρισκεται στη μέση του πουθενά,με προμήθειες νερού ίσα ίσα για οκτώ μέρες.Εκεί συναντάει το μικρό πρίγκιπα,ένα χρυσαφένιο παιδί,φερμένο από έναν άγνωστο πλανήτη μεγάλο όσο ένα σπίτι.Ο μικρός πρίγκιπας κάνει ένα διαπλανητικό ταξίδι γνώσης και μόρφωσης.Είναι όμορφος κι ευαίσθητος,περίεργος και απρόβλεπτος όπως μονάχα τα παιδιά μπορούν να είναι.Ένα παραμυθένιο πλάσμα ,που είναι ερωτευμένο με ένα τριαντάφυλλο,που παρηγορεί τη μοναξιά του με ηλιοβασιλέματα,που έχει στην κατοχή του μικροσκοπικά ηφαίστεια και λαχταράει να αποκτήσει ένα αρνάκι-έστω κι αν αυτό είναι κλεισμένο σε κασόνι.Ο μικρός πριγκιπας ,ξετυλίγει μπροστά στα μάτια μας όλη την υπεροψία,τη δίψα για εξουσία και λεφτά,τη μοναξιά των ανθρώπων.Κάθε συζήτησή του με τα λουλούδια,με την αλεπού και το φίδι,είναι μάθημα ζωής,μια συνεχής αναζήτηση για την <αλήθεια>.Όμως ,οπως σε κάθε ιστορία αγάπηε,υπάρχει και σε αυτήν έναν τέλος,ένας αποχωρισμός.Ο μικρός πρίγκιπας φεύγει,επιστρέφει στον πλανήτη του ανάλαφρα και αθόρυβα όπως ήρθε.Πριν φύγει,κάνει ένα δώρο στο φίλο του.Του χαρίζει το γέλιο των αστεριών και τη γνώση πως μόνο με την καρδιά βλέπεις καλά.Την ουσία τα μάτια δεν τη βλέπουν...
ΘΕΑΤΡΟ ΑΡΓΩ
Ελευσινίων 15,Σταθμός Μεταξουργείο
τηλ:2105201684
Tιμές εισητηρίων
15 ευρώ ενήλικες
10 ευρώ φοιτητικό/μαθητικό
ΣΑΒΒΑΤΟ ΚΑΙ ΚΥΡΙΑΚΗ,4 ΚΑΙ 5 Ιουνιου,ώρα 3μ.μ.
Σκηνοθεσία-Χορογραφία
Μαρία Λάζαρη-Χορόνδε
Μουσική
Portman,Anderson,Yuku,Burwell.Yiruma,Kizza,Beethoven,
Mozart,Schedrin,Rodson,Cook,Βόμβολος
Ερμηνεύουν
Γαλήνη Γυρτάτου,Γεωργία Δουκάκη,Κωνσταντίνα Μέρμελα,Τάσος Μπεκιάρης,
Ελένη Ραφαηλίδου,Βιβή Ρωμανά,Γιάννης Τσιώρης,Ανδριανή Θεοδωροπούλου,
Εμμανουέλα Περδίκη.Τασούλα Χειμαριώτη
Παραγωγή
Χορόνδε
Καλλιτεχνική Διεύθυνση
Μαρία Λάζαρη
Η παρασταση είναι αφιερωμένη σε όλους τους μεγάλους που υπήρξαν κάποτε παιδιά.
ΘΕΑΤΡΟ ΑΡΓΩ
Ελευσινίων 15,Σταθμός Μεταξουργείο
τηλ:2105201684
Tιμές εισητηρίων
15 ευρώ ενήλικες
10 ευρώ φοιτητικό/μαθητικό
ΣΑΒΒΑΤΟ ΚΑΙ ΚΥΡΙΑΚΗ,4 ΚΑΙ 5 Ιουνιου,ώρα 3μ.μ.
Σκηνοθεσία-Χορογραφία
Μαρία Λάζαρη-Χορόνδε
Μουσική
Portman,Anderson,Yuku,Burwell.Yiruma,Kizza,Beethoven,
Mozart,Schedrin,Rodson,Cook,Βόμβολος
Ερμηνεύουν
Γαλήνη Γυρτάτου,Γεωργία Δουκάκη,Κωνσταντίνα Μέρμελα,Τάσος Μπεκιάρης,
Ελένη Ραφαηλίδου,Βιβή Ρωμανά,Γιάννης Τσιώρης,Ανδριανή Θεοδωροπούλου,
Εμμανουέλα Περδίκη.Τασούλα Χειμαριώτη
Παραγωγή
Χορόνδε
Καλλιτεχνική Διεύθυνση
Μαρία Λάζαρη
Η παρασταση είναι αφιερωμένη σε όλους τους μεγάλους που υπήρξαν κάποτε παιδιά.
Τετάρτη 1 Ιουνίου 2011
O Σπύρος Πετρίτης για Το σώμα του έγινε σκιά
Η εισήγηση του Σπύρου Πετρίτη στην β παρουσίαση της νουβέλας <Το Σώμα του έγινε σκιά>!
Ο Σπύρος Πετρίτης είναι Θεατρολόγος-Εκπαιδευτικός,υποψήφιος διδάκτωρ Πανεπιστημίου Αθηνών και Αντιπρόεδρος του Διοικητικού Συμβουλίου του Π.Ε.ΣΥ.Θ.(Πανελλήνιου Επιστημονικού Συλλόγου Θεατρολόγων)
Βρίσκομαι εδώ για την παρουσίαση του τελευταίου βιβλίου της εξαιρετικής συναδέλφου και φίλης Ασημίνας Ξηρογιάννη. Πρόκειται για μια νουβέλα, ένα ιδιαίτερο έργο που σπάει τις καθιερωμένες φόρμες και δείχνει τις θεατρικές καταβολές της συγγραφέως, αφού εκτός από συγγραφέας και φιλόλογος είναι θεατρολόγος και ηθοποιός. Είναι αλήθεια πως η συγκεκριμένη νουβέλα μπορεί να σκηνοθετηθεί και να παιχτεί επί σκηνής και ως δυο παράλληλοι μονόλογοι.
Με πόση συναίσθηση της ευθύνης απέναντι στον αναγνώστη και την τέχνη έχουν γραφτεί αυτά τα δύο ημερολόγια! Η γραφή μπορεί να χαρακτηριστεί ως ρεαλιστική όμως πρόκειται για έναν ρεαλισμό που είθισται να αναφέρεται ως ποιητικός ρεαλισμός, καθώς δεν χάνει τίποτε από τον καλλιτεχνικό του χαρακτήρα, εφόσον η τέχνη ακόμη και όταν είναι ρεαλιστική δεν αντιγράφει την πραγματικότητα αλλά την παρουσιάζει με καλλιτεχνικό τρόπο, δηλαδή μεταπλάθοντάς την σύμφωνα με τους κανόνες της αισθητικής.
Ένα χαρακτηριστικό παράδειγμα μέσα από το συγκεκριμένο έργο είναι η παρουσίαση του μανιοκαταθλιπτικού Άγγελου. Πρώτα απ’ όλα θα πρέπει να αναρωτηθούμε αν το όνομα αυτού είναι τυχαίο. Προσωπικά δεν το νομίζω. Η συγγραφέας διεισδύει στα άδυτα της ψυχής ενός ανθρώπου που βασανίζεται από μια ψυχική νόσο που κυριαρχεί μέσα του και του προσδίδει ένα στίγμα κοινωνικά, καθώς όλοι γνωρίζουμε πως η άγνοια στην ευρύτερη κοινωνία γι’ αυτούς τους διαφορετικούς και ξεχωριστούς ανθρώπους γεννά το φόβο και ο φόβος το μίσος και τον κοινωνικό ρατσισμό και αποκλεισμό. Η μοναδικότητα του Άγγελου έχει δύο όψεις, η μια είναι αρρώστεια/ασθένεια του καλλιτέχνη με την ετυμολογική σημασία των δυο αυτών λέξεων. Είναι σαφές ότι ο Άγγελος είναι ένας εκπεπτωκός άγγελος που μόνο στον ουρανό μπορεί να πετάξει και να δημιουργήσει, όπως είναι επίσης σαφές ότι στην κοινωνία των ανθρώπων και χωρίς τα φτερά της τέχνης του αυτός ο εκπεπτωκός άγγελος είναι ανεπαρκής για προσαρμογή και ούτε καν ο έρωτας της συζύγου του και η αγάπη του παιδιού του δεν μπορούν να τον υποστηρίξουν επαρκώς, ούτε βέβαια –στη δική του περίπτωση- ένας ψυχίατρος. Προσωπικά ο Άγγελος μου θυμίζει το Άλμπατρος του Μπωντλέρ, αφού όσο και αν ο τελευταίος αναφέρεται στον Ποιητή, θα μπορούσε να αναφέρεται εξίσου σε οποιοδήποτε καλλιτέχνη, πολλώ δε μάλλον σε έναν καλλιτέχνη του κλασικού χορού με το όνομα Άγγελος.
Η δεύτερη όψη του ίδιου νομίσματος είναι η σκληρή και πεζή πραγματικότητα, αυτή που θα περιέγραφε ένας ιατρός. Ο Άγγελος πάσχει από μια νόσο που επιφέρει πολλά συμπτώματα τα οποία η συγγραφέας φρόντισε να πληροφορηθεί προφανώς με προσωπική έρευνα και από συζητήσεις με ειδικούς ψυχικής υγείας. Μέσα στην ρουτίνα του και ως εκ του ρόλου του ο ειδικός που ο εκπεπτωκός άγγελος επισκέφτηκε δεν μπορούσε παρά να δει τον Άγγελο ως “περιστατικό”. Και λέω ως εκ του ρόλου του διότι ο ρόλος του ειδικού δεν του επιτρέπει να τον δει αλλιώς κυρίως για να προφυλλάξει την δική του υγεία και να είναι πιο αποτελεσματικός. Σε διαφορετική περίπτωση θα μπορούσε να εμπλακεί συναισθηματικά και να “ερωτευτεί” τον ασθενή του, που είναι αποφευκτέα κατάσταση. Μόνο η σύζυγός του Έλσα μπορεί να του δώσει πραγματική και ανθρώπινη αγάπη. Ωστόσο η ανθρώπινη αγάπη, όταν μάλιστα προέρχεται από έναν μόνο άνθρωπο δεν φαίνεται αρκετή για έναν Άγγελο, όταν η κοινωνία μας προσομοιάζει με το καράβι και τους ναυτικούς στο γνωστό προαναφερθέν ποίημα του Μπωντλέρ. Η Έλσα δίνει πραγματικά μια μάχη άνιση όπως ένα μικρό παιδί σε ένα παραμύθι, όμως η νουβέλα της κυρίας Ξηρογιάννη δεν είναι παραμύθι ή είναι ένα σκληρό παραμύθι διότι μπορεί με τους όρους του δομισμού ο ψυχίατρος να είναι ένας μαγικός βοηθός αλλά στην πραγματικότητα οι ψυχίατροι δεν είναι μάγοι και εάν δεν υπάρχει προσωπική θέληση του ασθενούς για αυτοβελτίωση τότε το θλιβερό τέλος είναι αναπότρεπτο και η μάχη που δίνουν οι άνθρωποι που τον αγαπούν είναι καταδικασμένη σε αποτυχία –μάλιστα, πολύ συχνά η ψυχική αρρώστεια όσο και αν δεν είναι συμβατικά μεταδοτική καταλήγει να μεταδίδεται με την έννοια της συναισθηματικής εμπλοκής σε όσους είναι κοντά στον άρρωστο, στον αδύναμο άνθρωπο.
Η προσπάθεια που καταβάλλει η Έλσα είναι βέβαια αξιοθαύμαστη, αυτό το δεδομένο δεν αναιρείται. Φαίνεται πως η αγάπη της εξαντλεί τα όρια του συνηθισμένου στην κοινωνία μας και φτάνει στα όρια εκείνου που θα ονομάζαμε “ανθρωπίνως δυνατό”. Υπάρχουν στιγμές που φαίνεται η προσπάθεια αυτή αποτρέπει το θλιβερό τέλος, και ότι αν δεν υπήρχε σίγουρα το τέλος θα είχε έρθει πολύ πιο νωρίς. Ένα μεγάλο θέμα απαπόφευκτα τίθεται όμως: Ο Άγγελος αγαπούσε τόσο πολύ την Έλσα ή ήταν τόσο δοσμένος στο χορό που μόνο αυτός τον κρατούσε στη ζωή; Εδώ αξίζει να θυμηθούμε και το Αλμπατρος του Μπωντλέρ, καθώς ο φυσικός χώρος του πτηνού αυτού είναι ο ουρανός. Με άλλα λόγια, ίσως ο χορός να ήταν ζωτικής σημασίας για τον Άγγελο, το μόνο πράγμα που τον κρατούσε ζωντανό, αξιοθαύμαστο και φυσικά εν τέλει ευτυχισμένο. Ένας χορευτής χωρίς το χορό είναι όπως ένα Άλμπατρος χωρίς φτερά και είναι αξιοσημείωτο πως ο Άγγελος δεν ήθελε καν να διδάσκει χορό, παρά μόνο να χορεύει. Άλλωστε, η ίστατη προσπάθειά του να διδάξει στην κόρη του χορό απέτυχε οικτρά διότι οι απαιτήσεις του ήταν δυσανάλογες των δυνατοτήτων του μικρού κοριτσιού και άρα ο ίδιος παιδαγωγικά και διδακτικά ανεπαρκής. Δεν μπόρεσε λοιπόν να κάνει την κόρη του κοινωνό αυτής της υπέρμετρης, της υπέρτατης αγάπης για την τέχνη που είχε υπηρετήσει και η απεγνωσμένη προσπάθεια του να κρατηθεί στη ζωή, να της δώσει ένα νόημα στην ουσία, είχε αποτύχει.
Η εξαιρετική γραφή της κυρίας Ξηρογιάννη αλλά και τα όσα αναφέρθηκαν παραπάνω για τους δυο βασικούς χαρακτήρες είναι εμφανή σε όλο το κείμενο της νουβέλας, εν τούτοις προσωπικά θα ήθελα να αναφερθώ και με λίγα λόγια στα αποσπάσματα που θα ακολουθήσουν και που θα κλείσουν την αποψινή παρουσίαση. Για το πρώτο απόσπασμα θα ήθελα να επισημάνω ότι δείχνει με έναν ποιητικό αν και συνάμα ρεαλιστικό τρόπο μια πολύ συνηθισμένη σκηνή στα σπίτια των ανθρώπων που πάσχουν ψυχικά, καθώς και ο ίδιος ο αλκοολισμός δεν προκαλείται εάν δεν υπάρχουν συναισθηματικά θέματα. Εκείνο που είναι αξιοσημείωτο είναι πως σε αυτό το απόσμασμα από το ημερολόγιο της Έλσας φαίνεται η αδύναμη ή έστω ανθρώπινη όψη της, φαίνεται πόσο την έχει καταρρακώσει η κατάσταση που βιώνει, με αποτέλεσμα να μπορούμε να πούμε πως και η ίδια έχει αρρωστήσει, μέχρι του σημείου να πιστεύει πως “η ζωή του ανθρώπου είναι δεμένη με τις φθινοπωρινές εικόνες”.
Στο δεύτερο απόσπασμα –από το ημερολόγιο του Άγγελου- φαίνεται η βαθιά γνώση του θεάτρου αλλά και των εννοιών “τραγικό” και “κωμικό”, που και τα δύο αντλούν τα ίδια θέματα από τη ζωή. Είναι προφανές πως και η ίδια η προσπάθεια ενός ανθρώπου να δώσει τέλος στο έργο της ζωής του μπορεί να εμπνεύσει μια τραγωδία αλλά μπορεί εξίσου να εμπνεύσει μια κωμωδία, ανάλογα με τις προθέσεις του δημιουργού. Μένει λοιπόν να ακουστούν τα αποσπάσματα και να συζητήσουμε με την κυρία Ξηρογιάννη ως δημιουργό για την δική της πρόθεση όταν έγραφε το “Σώμα που έγινε σκιά”.
Ο Σπύρος Πετρίτης είναι Θεατρολόγος-Εκπαιδευτικός,υποψήφιος διδάκτωρ Πανεπιστημίου Αθηνών και Αντιπρόεδρος του Διοικητικού Συμβουλίου του Π.Ε.ΣΥ.Θ.(Πανελλήνιου Επιστημονικού Συλλόγου Θεατρολόγων)
Βρίσκομαι εδώ για την παρουσίαση του τελευταίου βιβλίου της εξαιρετικής συναδέλφου και φίλης Ασημίνας Ξηρογιάννη. Πρόκειται για μια νουβέλα, ένα ιδιαίτερο έργο που σπάει τις καθιερωμένες φόρμες και δείχνει τις θεατρικές καταβολές της συγγραφέως, αφού εκτός από συγγραφέας και φιλόλογος είναι θεατρολόγος και ηθοποιός. Είναι αλήθεια πως η συγκεκριμένη νουβέλα μπορεί να σκηνοθετηθεί και να παιχτεί επί σκηνής και ως δυο παράλληλοι μονόλογοι.
Με πόση συναίσθηση της ευθύνης απέναντι στον αναγνώστη και την τέχνη έχουν γραφτεί αυτά τα δύο ημερολόγια! Η γραφή μπορεί να χαρακτηριστεί ως ρεαλιστική όμως πρόκειται για έναν ρεαλισμό που είθισται να αναφέρεται ως ποιητικός ρεαλισμός, καθώς δεν χάνει τίποτε από τον καλλιτεχνικό του χαρακτήρα, εφόσον η τέχνη ακόμη και όταν είναι ρεαλιστική δεν αντιγράφει την πραγματικότητα αλλά την παρουσιάζει με καλλιτεχνικό τρόπο, δηλαδή μεταπλάθοντάς την σύμφωνα με τους κανόνες της αισθητικής.
Ένα χαρακτηριστικό παράδειγμα μέσα από το συγκεκριμένο έργο είναι η παρουσίαση του μανιοκαταθλιπτικού Άγγελου. Πρώτα απ’ όλα θα πρέπει να αναρωτηθούμε αν το όνομα αυτού είναι τυχαίο. Προσωπικά δεν το νομίζω. Η συγγραφέας διεισδύει στα άδυτα της ψυχής ενός ανθρώπου που βασανίζεται από μια ψυχική νόσο που κυριαρχεί μέσα του και του προσδίδει ένα στίγμα κοινωνικά, καθώς όλοι γνωρίζουμε πως η άγνοια στην ευρύτερη κοινωνία γι’ αυτούς τους διαφορετικούς και ξεχωριστούς ανθρώπους γεννά το φόβο και ο φόβος το μίσος και τον κοινωνικό ρατσισμό και αποκλεισμό. Η μοναδικότητα του Άγγελου έχει δύο όψεις, η μια είναι αρρώστεια/ασθένεια του καλλιτέχνη με την ετυμολογική σημασία των δυο αυτών λέξεων. Είναι σαφές ότι ο Άγγελος είναι ένας εκπεπτωκός άγγελος που μόνο στον ουρανό μπορεί να πετάξει και να δημιουργήσει, όπως είναι επίσης σαφές ότι στην κοινωνία των ανθρώπων και χωρίς τα φτερά της τέχνης του αυτός ο εκπεπτωκός άγγελος είναι ανεπαρκής για προσαρμογή και ούτε καν ο έρωτας της συζύγου του και η αγάπη του παιδιού του δεν μπορούν να τον υποστηρίξουν επαρκώς, ούτε βέβαια –στη δική του περίπτωση- ένας ψυχίατρος. Προσωπικά ο Άγγελος μου θυμίζει το Άλμπατρος του Μπωντλέρ, αφού όσο και αν ο τελευταίος αναφέρεται στον Ποιητή, θα μπορούσε να αναφέρεται εξίσου σε οποιοδήποτε καλλιτέχνη, πολλώ δε μάλλον σε έναν καλλιτέχνη του κλασικού χορού με το όνομα Άγγελος.
Η δεύτερη όψη του ίδιου νομίσματος είναι η σκληρή και πεζή πραγματικότητα, αυτή που θα περιέγραφε ένας ιατρός. Ο Άγγελος πάσχει από μια νόσο που επιφέρει πολλά συμπτώματα τα οποία η συγγραφέας φρόντισε να πληροφορηθεί προφανώς με προσωπική έρευνα και από συζητήσεις με ειδικούς ψυχικής υγείας. Μέσα στην ρουτίνα του και ως εκ του ρόλου του ο ειδικός που ο εκπεπτωκός άγγελος επισκέφτηκε δεν μπορούσε παρά να δει τον Άγγελο ως “περιστατικό”. Και λέω ως εκ του ρόλου του διότι ο ρόλος του ειδικού δεν του επιτρέπει να τον δει αλλιώς κυρίως για να προφυλλάξει την δική του υγεία και να είναι πιο αποτελεσματικός. Σε διαφορετική περίπτωση θα μπορούσε να εμπλακεί συναισθηματικά και να “ερωτευτεί” τον ασθενή του, που είναι αποφευκτέα κατάσταση. Μόνο η σύζυγός του Έλσα μπορεί να του δώσει πραγματική και ανθρώπινη αγάπη. Ωστόσο η ανθρώπινη αγάπη, όταν μάλιστα προέρχεται από έναν μόνο άνθρωπο δεν φαίνεται αρκετή για έναν Άγγελο, όταν η κοινωνία μας προσομοιάζει με το καράβι και τους ναυτικούς στο γνωστό προαναφερθέν ποίημα του Μπωντλέρ. Η Έλσα δίνει πραγματικά μια μάχη άνιση όπως ένα μικρό παιδί σε ένα παραμύθι, όμως η νουβέλα της κυρίας Ξηρογιάννη δεν είναι παραμύθι ή είναι ένα σκληρό παραμύθι διότι μπορεί με τους όρους του δομισμού ο ψυχίατρος να είναι ένας μαγικός βοηθός αλλά στην πραγματικότητα οι ψυχίατροι δεν είναι μάγοι και εάν δεν υπάρχει προσωπική θέληση του ασθενούς για αυτοβελτίωση τότε το θλιβερό τέλος είναι αναπότρεπτο και η μάχη που δίνουν οι άνθρωποι που τον αγαπούν είναι καταδικασμένη σε αποτυχία –μάλιστα, πολύ συχνά η ψυχική αρρώστεια όσο και αν δεν είναι συμβατικά μεταδοτική καταλήγει να μεταδίδεται με την έννοια της συναισθηματικής εμπλοκής σε όσους είναι κοντά στον άρρωστο, στον αδύναμο άνθρωπο.
Η προσπάθεια που καταβάλλει η Έλσα είναι βέβαια αξιοθαύμαστη, αυτό το δεδομένο δεν αναιρείται. Φαίνεται πως η αγάπη της εξαντλεί τα όρια του συνηθισμένου στην κοινωνία μας και φτάνει στα όρια εκείνου που θα ονομάζαμε “ανθρωπίνως δυνατό”. Υπάρχουν στιγμές που φαίνεται η προσπάθεια αυτή αποτρέπει το θλιβερό τέλος, και ότι αν δεν υπήρχε σίγουρα το τέλος θα είχε έρθει πολύ πιο νωρίς. Ένα μεγάλο θέμα απαπόφευκτα τίθεται όμως: Ο Άγγελος αγαπούσε τόσο πολύ την Έλσα ή ήταν τόσο δοσμένος στο χορό που μόνο αυτός τον κρατούσε στη ζωή; Εδώ αξίζει να θυμηθούμε και το Αλμπατρος του Μπωντλέρ, καθώς ο φυσικός χώρος του πτηνού αυτού είναι ο ουρανός. Με άλλα λόγια, ίσως ο χορός να ήταν ζωτικής σημασίας για τον Άγγελο, το μόνο πράγμα που τον κρατούσε ζωντανό, αξιοθαύμαστο και φυσικά εν τέλει ευτυχισμένο. Ένας χορευτής χωρίς το χορό είναι όπως ένα Άλμπατρος χωρίς φτερά και είναι αξιοσημείωτο πως ο Άγγελος δεν ήθελε καν να διδάσκει χορό, παρά μόνο να χορεύει. Άλλωστε, η ίστατη προσπάθειά του να διδάξει στην κόρη του χορό απέτυχε οικτρά διότι οι απαιτήσεις του ήταν δυσανάλογες των δυνατοτήτων του μικρού κοριτσιού και άρα ο ίδιος παιδαγωγικά και διδακτικά ανεπαρκής. Δεν μπόρεσε λοιπόν να κάνει την κόρη του κοινωνό αυτής της υπέρμετρης, της υπέρτατης αγάπης για την τέχνη που είχε υπηρετήσει και η απεγνωσμένη προσπάθεια του να κρατηθεί στη ζωή, να της δώσει ένα νόημα στην ουσία, είχε αποτύχει.
Η εξαιρετική γραφή της κυρίας Ξηρογιάννη αλλά και τα όσα αναφέρθηκαν παραπάνω για τους δυο βασικούς χαρακτήρες είναι εμφανή σε όλο το κείμενο της νουβέλας, εν τούτοις προσωπικά θα ήθελα να αναφερθώ και με λίγα λόγια στα αποσπάσματα που θα ακολουθήσουν και που θα κλείσουν την αποψινή παρουσίαση. Για το πρώτο απόσπασμα θα ήθελα να επισημάνω ότι δείχνει με έναν ποιητικό αν και συνάμα ρεαλιστικό τρόπο μια πολύ συνηθισμένη σκηνή στα σπίτια των ανθρώπων που πάσχουν ψυχικά, καθώς και ο ίδιος ο αλκοολισμός δεν προκαλείται εάν δεν υπάρχουν συναισθηματικά θέματα. Εκείνο που είναι αξιοσημείωτο είναι πως σε αυτό το απόσμασμα από το ημερολόγιο της Έλσας φαίνεται η αδύναμη ή έστω ανθρώπινη όψη της, φαίνεται πόσο την έχει καταρρακώσει η κατάσταση που βιώνει, με αποτέλεσμα να μπορούμε να πούμε πως και η ίδια έχει αρρωστήσει, μέχρι του σημείου να πιστεύει πως “η ζωή του ανθρώπου είναι δεμένη με τις φθινοπωρινές εικόνες”.
Στο δεύτερο απόσπασμα –από το ημερολόγιο του Άγγελου- φαίνεται η βαθιά γνώση του θεάτρου αλλά και των εννοιών “τραγικό” και “κωμικό”, που και τα δύο αντλούν τα ίδια θέματα από τη ζωή. Είναι προφανές πως και η ίδια η προσπάθεια ενός ανθρώπου να δώσει τέλος στο έργο της ζωής του μπορεί να εμπνεύσει μια τραγωδία αλλά μπορεί εξίσου να εμπνεύσει μια κωμωδία, ανάλογα με τις προθέσεις του δημιουργού. Μένει λοιπόν να ακουστούν τα αποσπάσματα και να συζητήσουμε με την κυρία Ξηρογιάννη ως δημιουργό για την δική της πρόθεση όταν έγραφε το “Σώμα που έγινε σκιά”.
Τρίτη 31 Μαΐου 2011
ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΣ ΑΡΒΑΝΙΤΑΚΗΣ-ΘΕΑΤΡΟ
...συνέντευξη στην Ασημίνα Ξηρογιάννη
A.ΞΗΡΟΓΙΑΝΝΗ: Ξεκινώ ρωτώντας... γιατί κάνεις θεατρο!
Κ.ΑΡΒΑΝΙΤΑΚΗΣ:Γιατί προέρχομαι από οικογένεια καλλιτεχνών. Οι πιο ωραίες αναμνήσεις της παιδικής μου ηλικίας είν' απ' το Ωδείο του πατέρα μου, τα στούντιο του ΡΙΚ όπου η μητέρα μου ήταν παραγωγός, και την Επίδαυρο όταν έκανε πρόβες και παραστάσεις η θεία μου, Μαίρη Αρώνη. Από πολύ νωρίς οι γονείς μου αποφάσισαν - ένας θεός ξέρει γιατί - πως η σκηνοθεσία ήταν κάτι που θα μου πήγαινε. Η ιδέα τους δεν μου φάνηκε εντελώς άτοπη καθότι:
α) Συνδυάζει όλες τις τέχνες (κι εγώ δεν ήθελα να επικεντρωθώ σε μια συγκεκριμένη).
β) Επιτρέπει την εμβάθυνση στην ψυχολογία που με συναρπάζει.
γ) Περιλαμβάνει τη συνεργασία με ηθοποιούς (ανάμεσα στους οποίους μεγάλωσα και υπεραγαπώ) και την έμμεση ενασχόληση με την υποκριτική (που, παρότι με γοητεύει, θα ήταν το τελευταίο πράγμα στον κόσμο που θα επέλεγα να κάνω επαγγελματικά).
δ) Σου δίνει τον έλεγχο των πραγμάτων (ή τουλάχιστον έτσι πίστευα τότε).
A.ΞΗΡΟΓΙΑΝΝΗ: Διάβασα μια συνέντευξή σου στο ΒΗΜΑ[2008]. Εκεί λες χαρακτηριστικά ότι "όλη η γενια σου οφείλει την καριέρα της στον Χουβαρδά". Εξηγήσου.
Κ.ΑΡΒΑΝΙΤΑΚΗΣ:Μπορώ να σκεφτώ τουλάχιστον μισή ντουζίνα συναδέλφους τους οποίους πρωτογνώρισα μέσ' απ' τη δουλειά τους στον εξώστη - κυρίως - του Αμόρε. Δεν γνωρίζω αν έκαναν όπως εγώ εκεί το πρώτο τους ξεκίνημα, θα συμφωνήσουν όμως, φαντάζομαι, ότι ο Γιάννης μας παρέσχε επί χρόνια την ιδανική πλατφόρμα να δοκιμαστούμε και ν' αναδειχτούμε.
Όταν εγώ έφευγα για σπουδές στην Αμερική το '83, άφηνα πίσω μου μια θεατρική Ελλάδα βυθισμένη στη μιζέρια: με την αποφοίτηση μου απ' τη σχολή του Εθνικού δούλεψα για ενάμιση χρόνο στο θίασο του όπου ήρθα σ' επαφή με τον απόλυτο παραλογισμό του καλλιτεχνικού δημοσιοϋπαλληλισμού. Δεν είναι περίεργο λοιπόν που επέλεξα να μείνω στην Αμερική. Όταν άρχισα να έρχομαι πιο συχνά στην Ελλάδα για οικογενειακούς λόγους στη δεκαετία του '90, το τοπίο είχε αλλάξει εντελώς. Πέραν του ότι το Θέατρο του Νότου είχε συντείνει τα μέγιστα σ' αυτό, πολύ αμφιβάλλω ότι εγώ προσωπικά θα είχα την ίδια άμεση αναγνώριση αν δεν ήταν για το Γιάννη Χ.
A.ΞΗΡΟΓΙΑΝΝΗ: Σκέψεις και σχόλια για τη σύγχρονή σου θεατρική πραγματικότητα. Γίνονται καλά πράγματα στο θέατρο σήμερα;
Κ.ΑΡΒΑΝΙΤΑΚΗΣ:Τελευταία ακούγεται συχνά ο όρος "Airport Art". Αναφέρεται στις παραστάσεις παγκοσμίως αναγνωρισμένων σκηνοθετών ή σχημάτων που γυρίζουν με μεγάλη επιτυχία τον κόσμο αλλά δεν μπορούμε να πούμε ότι τις χαρακτηρίζει κάποια εθνική ταυτότητα.
Ακόμη κι αυτό όμως το θεωρώ καλύτερο από την εσωστρέφεια που διακατέχει το ελληνικό θέατρο. Το ερώτημα του πώς συγκρίνεται με άλλα (π.χ. το ευρωπαϊκό) θα παραμείνει θεωρητικό έως ότου οι ελληνικές παραστάσεις αρχίσουν να δηλώνουν την παρουσία τους στα φεστιβάλ του εξωτερικού.
A.ΞΗΡΟΓΙΑΝΝΗ: Η κρίση ειναι γενική και ειδική. Οι εφημερίδες εγραψαν οτι έκλεισε το θεατρικό μουσείο. Το θεατρο περναει κι αυτό κάποιου ειδους κρίση;
Κ.ΑΡΒΑΝΙΤΑΚΗΣ:Το θέατρο - όπως κάθε τέχνη και κάθε καλλιτέχνης - όποτε δεν περνάει κρίση, θα πρέπει να την επινοεί.
A.ΞΗΡΟΓΙΑΝΝΗ: Ποιο έργο επιθυμείς πολύ να σκηνοθετήσεις κάποια στιγμή στο μέλλον;
Κ.ΑΡΒΑΝΙΤΑΚΗΣ:Ένα έργο που θα γεννηθεί μέσ' απ' την Ω² (την ομάδα αποφοίτων της Δραματικής Σχολής του Ωδείου Αθηνών) και θα 'χει να κάνει με τη δική μας οπτική για το πώς φτάσαμε εδώ που φτάσαμε. Ο φόβος μου βέβαια είναι ότι με την ταχύτητα που τρέχουν τα πράγματα, στη δεύτερη εβδομάδα των προβών θα πρέπει ήδη ν' ανασκευαστούν αυτά που θα 'χουν συζητηθεί στην πρώτη.
6. Μια θεατρική συνεργασία του παρελθόντος που ξεχωρίζεις και αναπολείς με
νοσταλγία.
Κ.ΑΡΒΑΝΙΤΑΚΗΣ:Ένα καμπαρέ που έκανα φοιτητής ακόμη με μουσική Kurt Weill στη Νέα Υόρκη. Ξαφνικά το πράγμα πήρε ζωή από μόνο του κι άρχισαν να συμβαίνουν πράγματα που δεν είχα υποπτευθεί. Ήταν η πρώτη φορά που συνειδητοποίησα ότι η μαγεία του θεάτρου βρίσκεται στο ότι, μέσ' απ' τη συνεργασία, το όλον μπορεί να είναι ανώτερο του αθροίσματος των μερών.
A.ΞΗΡΟΓΙΑΝΝΗ: Έχεις ασχοληθεί ποτέ με την πολιτική;
Κ.ΑΡΒΑΝΙΤΑΚΗΣ:Όχι.
A.ΞΗΡΟΓΙΑΝΝΗ: Μίλησε μου για το σεμινάριο που κάνεις στον ΠΕΣΥΘ.
Κ.ΑΡΒΑΝΙΤΑΚΗΣ:Μου δίνει πάντα εξαιρετική χαρά να δουλεύω με θεατρολόγους. Συνδυάζουν την αγάπη του γραπτού λόγου με μια ουσιαστική δίψα για την πρακτική πλευρά του θεάτρου. Λόγω του περιορισμένου χρόνου φέτος, σε αντίθεση με τα σεμινάρια που είχα διδάξει παλιότερα, επικεντρωθήκαμε περισσότερο στη δραματουργική προσέγγιση απ' ό,τι στη δουλειά με τους ηθοποιούς.
Θα ήθελα βέβαια το σεμινάριο να τους ανοίξει δρόμους εύκολης πρόσβασης προς τη σκηνοθεσία, αλλά, όπως μου λένε κι οι ίδιοι, μάλλον τους έχει σοκάρει το πόσο δύσκολη τελικά είναι αυτή η υπόθεση. Αυτό βέβαια μου δίνει μιαν άλλου είδους ικανοποίηση. Νομίζω λίγοι συνειδητοποιούν πόσο σύνθετα είναι τα πράγματα στη δουλειά μας - κι αυτή ακριβώς η επιπόλαιη αντιμετώπιση από μερικούς είχε φυσική συνέπεια γενιές ολόκληρες ηθοποιών ν' αντιμετωπίζουν με καχυποψία όλους ανεξαιρέτως τους σκηνοθέτες.
A.ΞΗΡΟΓΙΑΝΝΗ: Τι ονειρεύεσαι;
Κ.ΑΡΒΑΝΙΤΑΚΗΣ:Μια σταθερή αλλά και ολοένα ανανεούμενη κοινωνία αποφοίτων της Δραματικής Σχολής του Ωδείου Αθηνών που θα δουλεύει εντατικά, δημιουργικά και με την ίδια πάντα αγάπη.
Και μια πολύωρη μάχη μ' έναν ξιφία.
A.ΞΗΡΟΓΙΑΝΝΗ: Άμεσα θεατρικά σου σχέδια.
Κ.ΑΡΒΑΝΙΤΑΚΗΣ:Τα δύο πράγματα που συζητώ για το φθινόπωρο δεν έχουν κλείσει ακόμη οπότε δεν μπορώ ν' αναφερθώ σ' αυτά.
Για το Incendies του Mouawad στο Εθνικό μπορώ να πω ότι τρέμω σύγκορμος στην ιδέα ότι μπορεί να μη φανώ αντάξιος ενός τέτοιου κειμένου.
A.ΞΗΡΟΓΙΑΝΝΗ: Ξεκινώ ρωτώντας... γιατί κάνεις θεατρο!
Κ.ΑΡΒΑΝΙΤΑΚΗΣ:Γιατί προέρχομαι από οικογένεια καλλιτεχνών. Οι πιο ωραίες αναμνήσεις της παιδικής μου ηλικίας είν' απ' το Ωδείο του πατέρα μου, τα στούντιο του ΡΙΚ όπου η μητέρα μου ήταν παραγωγός, και την Επίδαυρο όταν έκανε πρόβες και παραστάσεις η θεία μου, Μαίρη Αρώνη. Από πολύ νωρίς οι γονείς μου αποφάσισαν - ένας θεός ξέρει γιατί - πως η σκηνοθεσία ήταν κάτι που θα μου πήγαινε. Η ιδέα τους δεν μου φάνηκε εντελώς άτοπη καθότι:
α) Συνδυάζει όλες τις τέχνες (κι εγώ δεν ήθελα να επικεντρωθώ σε μια συγκεκριμένη).
β) Επιτρέπει την εμβάθυνση στην ψυχολογία που με συναρπάζει.
γ) Περιλαμβάνει τη συνεργασία με ηθοποιούς (ανάμεσα στους οποίους μεγάλωσα και υπεραγαπώ) και την έμμεση ενασχόληση με την υποκριτική (που, παρότι με γοητεύει, θα ήταν το τελευταίο πράγμα στον κόσμο που θα επέλεγα να κάνω επαγγελματικά).
δ) Σου δίνει τον έλεγχο των πραγμάτων (ή τουλάχιστον έτσι πίστευα τότε).
A.ΞΗΡΟΓΙΑΝΝΗ: Διάβασα μια συνέντευξή σου στο ΒΗΜΑ[2008]. Εκεί λες χαρακτηριστικά ότι "όλη η γενια σου οφείλει την καριέρα της στον Χουβαρδά". Εξηγήσου.
Κ.ΑΡΒΑΝΙΤΑΚΗΣ:Μπορώ να σκεφτώ τουλάχιστον μισή ντουζίνα συναδέλφους τους οποίους πρωτογνώρισα μέσ' απ' τη δουλειά τους στον εξώστη - κυρίως - του Αμόρε. Δεν γνωρίζω αν έκαναν όπως εγώ εκεί το πρώτο τους ξεκίνημα, θα συμφωνήσουν όμως, φαντάζομαι, ότι ο Γιάννης μας παρέσχε επί χρόνια την ιδανική πλατφόρμα να δοκιμαστούμε και ν' αναδειχτούμε.
Όταν εγώ έφευγα για σπουδές στην Αμερική το '83, άφηνα πίσω μου μια θεατρική Ελλάδα βυθισμένη στη μιζέρια: με την αποφοίτηση μου απ' τη σχολή του Εθνικού δούλεψα για ενάμιση χρόνο στο θίασο του όπου ήρθα σ' επαφή με τον απόλυτο παραλογισμό του καλλιτεχνικού δημοσιοϋπαλληλισμού. Δεν είναι περίεργο λοιπόν που επέλεξα να μείνω στην Αμερική. Όταν άρχισα να έρχομαι πιο συχνά στην Ελλάδα για οικογενειακούς λόγους στη δεκαετία του '90, το τοπίο είχε αλλάξει εντελώς. Πέραν του ότι το Θέατρο του Νότου είχε συντείνει τα μέγιστα σ' αυτό, πολύ αμφιβάλλω ότι εγώ προσωπικά θα είχα την ίδια άμεση αναγνώριση αν δεν ήταν για το Γιάννη Χ.
A.ΞΗΡΟΓΙΑΝΝΗ: Σκέψεις και σχόλια για τη σύγχρονή σου θεατρική πραγματικότητα. Γίνονται καλά πράγματα στο θέατρο σήμερα;
Κ.ΑΡΒΑΝΙΤΑΚΗΣ:Τελευταία ακούγεται συχνά ο όρος "Airport Art". Αναφέρεται στις παραστάσεις παγκοσμίως αναγνωρισμένων σκηνοθετών ή σχημάτων που γυρίζουν με μεγάλη επιτυχία τον κόσμο αλλά δεν μπορούμε να πούμε ότι τις χαρακτηρίζει κάποια εθνική ταυτότητα.
Ακόμη κι αυτό όμως το θεωρώ καλύτερο από την εσωστρέφεια που διακατέχει το ελληνικό θέατρο. Το ερώτημα του πώς συγκρίνεται με άλλα (π.χ. το ευρωπαϊκό) θα παραμείνει θεωρητικό έως ότου οι ελληνικές παραστάσεις αρχίσουν να δηλώνουν την παρουσία τους στα φεστιβάλ του εξωτερικού.
A.ΞΗΡΟΓΙΑΝΝΗ: Η κρίση ειναι γενική και ειδική. Οι εφημερίδες εγραψαν οτι έκλεισε το θεατρικό μουσείο. Το θεατρο περναει κι αυτό κάποιου ειδους κρίση;
Κ.ΑΡΒΑΝΙΤΑΚΗΣ:Το θέατρο - όπως κάθε τέχνη και κάθε καλλιτέχνης - όποτε δεν περνάει κρίση, θα πρέπει να την επινοεί.
A.ΞΗΡΟΓΙΑΝΝΗ: Ποιο έργο επιθυμείς πολύ να σκηνοθετήσεις κάποια στιγμή στο μέλλον;
Κ.ΑΡΒΑΝΙΤΑΚΗΣ:Ένα έργο που θα γεννηθεί μέσ' απ' την Ω² (την ομάδα αποφοίτων της Δραματικής Σχολής του Ωδείου Αθηνών) και θα 'χει να κάνει με τη δική μας οπτική για το πώς φτάσαμε εδώ που φτάσαμε. Ο φόβος μου βέβαια είναι ότι με την ταχύτητα που τρέχουν τα πράγματα, στη δεύτερη εβδομάδα των προβών θα πρέπει ήδη ν' ανασκευαστούν αυτά που θα 'χουν συζητηθεί στην πρώτη.
6. Μια θεατρική συνεργασία του παρελθόντος που ξεχωρίζεις και αναπολείς με
νοσταλγία.
Κ.ΑΡΒΑΝΙΤΑΚΗΣ:Ένα καμπαρέ που έκανα φοιτητής ακόμη με μουσική Kurt Weill στη Νέα Υόρκη. Ξαφνικά το πράγμα πήρε ζωή από μόνο του κι άρχισαν να συμβαίνουν πράγματα που δεν είχα υποπτευθεί. Ήταν η πρώτη φορά που συνειδητοποίησα ότι η μαγεία του θεάτρου βρίσκεται στο ότι, μέσ' απ' τη συνεργασία, το όλον μπορεί να είναι ανώτερο του αθροίσματος των μερών.
A.ΞΗΡΟΓΙΑΝΝΗ: Έχεις ασχοληθεί ποτέ με την πολιτική;
Κ.ΑΡΒΑΝΙΤΑΚΗΣ:Όχι.
A.ΞΗΡΟΓΙΑΝΝΗ: Μίλησε μου για το σεμινάριο που κάνεις στον ΠΕΣΥΘ.
Κ.ΑΡΒΑΝΙΤΑΚΗΣ:Μου δίνει πάντα εξαιρετική χαρά να δουλεύω με θεατρολόγους. Συνδυάζουν την αγάπη του γραπτού λόγου με μια ουσιαστική δίψα για την πρακτική πλευρά του θεάτρου. Λόγω του περιορισμένου χρόνου φέτος, σε αντίθεση με τα σεμινάρια που είχα διδάξει παλιότερα, επικεντρωθήκαμε περισσότερο στη δραματουργική προσέγγιση απ' ό,τι στη δουλειά με τους ηθοποιούς.
Θα ήθελα βέβαια το σεμινάριο να τους ανοίξει δρόμους εύκολης πρόσβασης προς τη σκηνοθεσία, αλλά, όπως μου λένε κι οι ίδιοι, μάλλον τους έχει σοκάρει το πόσο δύσκολη τελικά είναι αυτή η υπόθεση. Αυτό βέβαια μου δίνει μιαν άλλου είδους ικανοποίηση. Νομίζω λίγοι συνειδητοποιούν πόσο σύνθετα είναι τα πράγματα στη δουλειά μας - κι αυτή ακριβώς η επιπόλαιη αντιμετώπιση από μερικούς είχε φυσική συνέπεια γενιές ολόκληρες ηθοποιών ν' αντιμετωπίζουν με καχυποψία όλους ανεξαιρέτως τους σκηνοθέτες.
A.ΞΗΡΟΓΙΑΝΝΗ: Τι ονειρεύεσαι;
Κ.ΑΡΒΑΝΙΤΑΚΗΣ:Μια σταθερή αλλά και ολοένα ανανεούμενη κοινωνία αποφοίτων της Δραματικής Σχολής του Ωδείου Αθηνών που θα δουλεύει εντατικά, δημιουργικά και με την ίδια πάντα αγάπη.
Και μια πολύωρη μάχη μ' έναν ξιφία.
A.ΞΗΡΟΓΙΑΝΝΗ: Άμεσα θεατρικά σου σχέδια.
Κ.ΑΡΒΑΝΙΤΑΚΗΣ:Τα δύο πράγματα που συζητώ για το φθινόπωρο δεν έχουν κλείσει ακόμη οπότε δεν μπορώ ν' αναφερθώ σ' αυτά.
Για το Incendies του Mouawad στο Εθνικό μπορώ να πω ότι τρέμω σύγκορμος στην ιδέα ότι μπορεί να μη φανώ αντάξιος ενός τέτοιου κειμένου.
ΤΟ ΜΠΡΕΧΤΙΚΟ ΘΕΑΤΡΟ της Ασημίνας Ξηρογιάννη
Ο Β΄Παγκόσμιος Πόλεμος είχε σημαντικές επιπτώσεις πάνω στο θέατρο όλων των χωρών.Η διασπορά των ταλέντων της εποχής της ναζιστικής τρομοκρατίας,η συνεχώς αυξανόμενη δυσαρέσκεια στους ανθρώπους του θεάτρου εξαιτίας των περιορισμών που τους επέβαλε η σκηνή με το αψιδωτό προσκήνιο,η επιθυμία να πλατύνουν τα όρια της εμπειρίας,η ανεπάρκεια των περισσότερων νέων θεατρικών έργων,όλα αυτά δημιούργησαν μια ασταθή κατάσταση.Χρειαζόταν ένα ξαφνικό τράνταγμα για να στραφεί το θέατρο σε μια νέα κατεύθυνση.Το τράνταγμα δόθηκε με το έργο του Μπέρτολντ Μπρεχτ και την κυριαρχική επιρροή του πάνω στο Ευρωπαικό θέατρο της 10ετίας του 1950 και 1960.
Οι καινοτομίες που εισήγαγε ο Μπρέχτ στα εργα του,καθώς και η επιμονή του στην άποψη ότι ο ηθοποιός δεν πρέπει να προσπαθεί να ταυτίζεται με τον χαρακτήρα που παίζει-μια θεωρία εντελώς αντίθετη από την μέθοδο του Στανισλάβκυ-οδήγησαν σε ένα νέο στυλ ερμηνείας και ανεβάσματος που΄χε ιδιαίτερη επίδραση στα νέα θέατρα της ανατολικής Ευρώπης.Μαζί με τον Λόρκα και τον Μαγιακόφσκι συμπληρώνει το τρίπτυχο των αριστερών ποιητών του αιώνα μας που έγραψαν ένα γνήσιο λαικό θέατρο.
Για τον Μπρεχτ το αναγκαίο θέατρο δεν θα μπορούσε ούτε στιγμή να απομακρύνει το βλέμμα του από την κοινωνία που υπηρετούσε.Δεν υπήρχε τέταρτος τοίχος μεταξύ ηθοποιών και κοινού.Μοναδικός σκοπός του ηθοποιού να δημιουργήσει απόλυτη επικοινωνία με ένα κοινό για το οποίο έτρεφε απόλυτο σεβασμό,ο οποίος τον οδήγησε στην ιδέα της αποστασιοποίησης(ΑΠΟΞΈΝΩΣΗΣ),η οποία είναι ένα κάλεσμα στην παύση:αυτή σημαίνει διακοπή,επέμβαση,έντονη προβολή κάποιου πράγματος στο φως και παρακίνηση να το ξανακοιτάξουμε-θέτει σε κινηση το καλύτερο κομμάτι της λογικής μας.Ο Μπρεχτ απορρίπτει τη ρομαντική άποψη πως στο θέατρο ξαναγινόμαστε όλοι παιδιά.Χρησιμοποίησε επιγραφές και ορατούς προβολείς για να ξυπνά όσους είχαν αποκοιμηθεί από το κήρυγμα-μας κρατά ξυπνούς όταν κινδυνεύουμε να παραδοθούμε ολοκληρωτικά στην έλξη της συναισθηματικής συγκίνησης.Εισήγαγε την ιδέα του πληροφορημένου ηθοποιού που είναι ικανός να κρίνει την αξία της προσφοράς του.Ο ηθοποιός σε μια κοινωνία που στηρίζει το θέατρο πρέπει να βυθίζεται τόσο πολύ στον εξωτερικό κόσμο όσο βυθίζεται και στη μελέτη της τέχνης του.Ο Μπρέχτ θεωρούσε το θέατρο κάτι περισσότερο από απλή καταναλωτική πράξη.Το κοινό,κατά αυτόν ,δεν πρέπει να συγκινηθεί,πρέπει να σκεφτεί.Η ταύτιση όμως με τα πρόσωπα αποκλείει σχεδόν τη σκέψη.Οι θεατές που οι ψυχές τους βυθίζονται μέσα στην ψυχή του ήρωα,θα δουν τη δράση ολοκληρωτικά από τη δική του σκοπιά και δεν θα έχουν ούτε τον χρόνο ,ούτε την αναγκαία αποδέσμευση να σκεφτούν με ένα πραγματικά κριτικό πνέυμα πάνω στις κοινωνικές και ηθικές σημασίες του έργου.Κι όλα συτά,επειδή ο συγγραφέας,ο σκηνοθέτης και οι ηθοποιοί έχουν συνωμοτίσει για να δημιουργήσουν μια τόσο ισχυρή ψευδαίσθηση της πραγματικότητας ,η οποία,κατά το Μπρεχτ,πρέπει να καταστραφεί εν τη γενέσει της.Πρέπει ανά πάσα στιγμή να τονίζεται στους θεατές πως δεν είναι μάρτυρες σε πραγματικά γεγονότα ,αλλά πως κάθονται σε ένα θέατρο,ακούν μια έκθεση πραγμάτων που συνέβηκαν στο παρελθόν,σε μια ορισμένη στιγμή και σ΄έναν ορισμένο τόπο.Κάθονται εκεί ήρεμα και στοχάζονται πάνω στα διδάγματα που πρέπει να συγκρατήσουν από κείνα τα μακρινά γεγονότα,σαν τους ακροατές ραψωδιών,που τραγουδούσαν τα κατορθώματα των ηρώων στις αυλές των Ελλήνων βασιλιάδων,ενώ τρωγόπιναν οι προσκεκλημένοι.Αρχικά,ο Μπρεχτ διαδήλωνε την πεποίθησή του ότι το θέατρο έπρεπε να είναι αυστηρά διδακτικό.Όσο για την απόλαυση που επέτρεπε στο θέατρό του να προσφέρει,ήταν η απόλαυση που νιώθουμε όταν ανακαλύπτουμε νέες αλήθειες,η ευφροσύνη που δοκιμάζουμε όταν πλαταίνουμε τη νόησή μας.Στο <επικό θέατρο> του Μπρέχτ δε γίνεται καμιά προσπάθεια να δημιουργηθουν παγιωμένοι,έντονα εξατομικευμένοι χαρακτήρες.Ο χαρακτήρας αναδύεται μέσα από την κοινωνική λειτουργία του ατόμου και μεταβάλλεται όταν μεταβληθεί αυτη η λειτουργία.Το θέατρο του Μπρεχτ είναι εξωστρεφικό.Η μελέτη της ανθρώπινης φύσης αντικαθίσταται από τη μελέτη των ανθρώπινων σχέσεων.Οχι τα πρόσωπα,αλλά η ιστορία στην οποία εμπλέκονται γίνεται η βασική μέριμνα του επικού ,αφηγηματικού ,ιστορικού θεάτρου.Η ιστορία είναι ο κεντρικός πυρήνας της παράστασης και σημαίνειτην διαδοχή γεγονότων που συνιστούν το κοινωνικο πείραμα του έργου.Αυτή παρέχει το διαλεκτικό πεδίο για την εσωτερική δράση κοινωνικών δυνάμεων από τις οποίες θα δούμε να ξεπηδάει το δίδαγμα του έργου.Στη συνέχεια ,ο Μπρεχτ δίνει έμφαση στο παραγοντα gestus,μετατοπίζοντας την έμφαση από την εσωτερική ζωή των προσώπων,στον τρόπο με τον οποίο συμπεριφέρονται το ένα απέναντι στο άλλο.Ήταν ο ίδιος μάστορας της χειρονομιακής γλώσσας!Ο Μπρεχτ πίστευε πως το αντι-Αριστοτελικό θέατρό του προοριζόταν για να γίνει το θέατρο της επιστημονικής εποχής.Πίστευε ακόμη πως αυτό θα χρησίμευε σαν όργανο κοινωνικής αλλαγής,σαν εργαστήρι επαναστατικής διαφώτισης!Διατυπώνονατς τη θεωρία του <επικού θεάτρου> ο Μπρεχτ αντιδρούσε στη θεωρία περί δράματος των μεγάλων κλασικών:στα 1797,οι Γκαίτε και Σίλλερ,δυο γίγαντες της γερμανικής παράδοσης,συνεργάστηκαν κι οι δυο σε ένα δοκίμιο<Περί επικής και δραματικής ποιήσεως> για να εκθέσουν την άποψή τους,στην οποία ακριβώς αντιτάχθηκε ο Μπρεχτ.Πάντως,και ο γερμανικός εξπρεσιονισμός,και το ποιητικό δράμα του Τ.Σ.ΕΛΙΟΤ και οι σάτιρες του Μαγιακόβσκι και το Ρωσικό θέατρο του Μέγιερχολντ και του Ταίροβ και οι τερατώδεις παντομίμες του Μαξ Ραινχαρτ και το πολιτικό θέατρο του Πισκάτορ με τη χρηση φίλμ και αφισών,όλα αποτελούν μέρος του ίδιου αγώνα να υπερπηδηθούν οι <φραγμοί> του θεάτρου της ψευδαίσθησης!
ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ
1.ΠΕΡΙΟΔΙΚΟ<ΔΙΑΒΑΖΩ>:Δεκαπενθήμερη επιθεώρηση του βιβλίου.Αρ.211.25/3/89
2.ΑΡΧΙΤΕΚΤΟΝΕΣ ΤΟΥ ΣΥΓΧΡΟΝΟΥ ΘΕΑΤΡΟΥ,ΕΚΔ.ΔΩΔΩΝΗ
3.ΜΠΕΡΝΑΡ ΝΤΟΡΤ<Ανάγνωση του Μπρεχτ>Μτφη:A.Φραγκουδάκη,Αθηνα 1975,Κερδος
4.ΜΑΡΤΙΝ ΕΣΣΛΙΝ:,Μεταφραση φωτης Κονδύλης,θεσσαλονικη 1980,
εκδ.Εγνατία,Αθηνα 1984,Εκδ.<θεωρία>
Οι καινοτομίες που εισήγαγε ο Μπρέχτ στα εργα του,καθώς και η επιμονή του στην άποψη ότι ο ηθοποιός δεν πρέπει να προσπαθεί να ταυτίζεται με τον χαρακτήρα που παίζει-μια θεωρία εντελώς αντίθετη από την μέθοδο του Στανισλάβκυ-οδήγησαν σε ένα νέο στυλ ερμηνείας και ανεβάσματος που΄χε ιδιαίτερη επίδραση στα νέα θέατρα της ανατολικής Ευρώπης.Μαζί με τον Λόρκα και τον Μαγιακόφσκι συμπληρώνει το τρίπτυχο των αριστερών ποιητών του αιώνα μας που έγραψαν ένα γνήσιο λαικό θέατρο.
Για τον Μπρεχτ το αναγκαίο θέατρο δεν θα μπορούσε ούτε στιγμή να απομακρύνει το βλέμμα του από την κοινωνία που υπηρετούσε.Δεν υπήρχε τέταρτος τοίχος μεταξύ ηθοποιών και κοινού.Μοναδικός σκοπός του ηθοποιού να δημιουργήσει απόλυτη επικοινωνία με ένα κοινό για το οποίο έτρεφε απόλυτο σεβασμό,ο οποίος τον οδήγησε στην ιδέα της αποστασιοποίησης(ΑΠΟΞΈΝΩΣΗΣ),η οποία είναι ένα κάλεσμα στην παύση:αυτή σημαίνει διακοπή,επέμβαση,έντονη προβολή κάποιου πράγματος στο φως και παρακίνηση να το ξανακοιτάξουμε-θέτει σε κινηση το καλύτερο κομμάτι της λογικής μας.Ο Μπρεχτ απορρίπτει τη ρομαντική άποψη πως στο θέατρο ξαναγινόμαστε όλοι παιδιά.Χρησιμοποίησε επιγραφές και ορατούς προβολείς για να ξυπνά όσους είχαν αποκοιμηθεί από το κήρυγμα-μας κρατά ξυπνούς όταν κινδυνεύουμε να παραδοθούμε ολοκληρωτικά στην έλξη της συναισθηματικής συγκίνησης.Εισήγαγε την ιδέα του πληροφορημένου ηθοποιού που είναι ικανός να κρίνει την αξία της προσφοράς του.Ο ηθοποιός σε μια κοινωνία που στηρίζει το θέατρο πρέπει να βυθίζεται τόσο πολύ στον εξωτερικό κόσμο όσο βυθίζεται και στη μελέτη της τέχνης του.Ο Μπρέχτ θεωρούσε το θέατρο κάτι περισσότερο από απλή καταναλωτική πράξη.Το κοινό,κατά αυτόν ,δεν πρέπει να συγκινηθεί,πρέπει να σκεφτεί.Η ταύτιση όμως με τα πρόσωπα αποκλείει σχεδόν τη σκέψη.Οι θεατές που οι ψυχές τους βυθίζονται μέσα στην ψυχή του ήρωα,θα δουν τη δράση ολοκληρωτικά από τη δική του σκοπιά και δεν θα έχουν ούτε τον χρόνο ,ούτε την αναγκαία αποδέσμευση να σκεφτούν με ένα πραγματικά κριτικό πνέυμα πάνω στις κοινωνικές και ηθικές σημασίες του έργου.Κι όλα συτά,επειδή ο συγγραφέας,ο σκηνοθέτης και οι ηθοποιοί έχουν συνωμοτίσει για να δημιουργήσουν μια τόσο ισχυρή ψευδαίσθηση της πραγματικότητας ,η οποία,κατά το Μπρεχτ,πρέπει να καταστραφεί εν τη γενέσει της.Πρέπει ανά πάσα στιγμή να τονίζεται στους θεατές πως δεν είναι μάρτυρες σε πραγματικά γεγονότα ,αλλά πως κάθονται σε ένα θέατρο,ακούν μια έκθεση πραγμάτων που συνέβηκαν στο παρελθόν,σε μια ορισμένη στιγμή και σ΄έναν ορισμένο τόπο.Κάθονται εκεί ήρεμα και στοχάζονται πάνω στα διδάγματα που πρέπει να συγκρατήσουν από κείνα τα μακρινά γεγονότα,σαν τους ακροατές ραψωδιών,που τραγουδούσαν τα κατορθώματα των ηρώων στις αυλές των Ελλήνων βασιλιάδων,ενώ τρωγόπιναν οι προσκεκλημένοι.Αρχικά,ο Μπρεχτ διαδήλωνε την πεποίθησή του ότι το θέατρο έπρεπε να είναι αυστηρά διδακτικό.Όσο για την απόλαυση που επέτρεπε στο θέατρό του να προσφέρει,ήταν η απόλαυση που νιώθουμε όταν ανακαλύπτουμε νέες αλήθειες,η ευφροσύνη που δοκιμάζουμε όταν πλαταίνουμε τη νόησή μας.Στο <επικό θέατρο> του Μπρέχτ δε γίνεται καμιά προσπάθεια να δημιουργηθουν παγιωμένοι,έντονα εξατομικευμένοι χαρακτήρες.Ο χαρακτήρας αναδύεται μέσα από την κοινωνική λειτουργία του ατόμου και μεταβάλλεται όταν μεταβληθεί αυτη η λειτουργία.Το θέατρο του Μπρεχτ είναι εξωστρεφικό.Η μελέτη της ανθρώπινης φύσης αντικαθίσταται από τη μελέτη των ανθρώπινων σχέσεων.Οχι τα πρόσωπα,αλλά η ιστορία στην οποία εμπλέκονται γίνεται η βασική μέριμνα του επικού ,αφηγηματικού ,ιστορικού θεάτρου.Η ιστορία είναι ο κεντρικός πυρήνας της παράστασης και σημαίνειτην διαδοχή γεγονότων που συνιστούν το κοινωνικο πείραμα του έργου.Αυτή παρέχει το διαλεκτικό πεδίο για την εσωτερική δράση κοινωνικών δυνάμεων από τις οποίες θα δούμε να ξεπηδάει το δίδαγμα του έργου.Στη συνέχεια ,ο Μπρεχτ δίνει έμφαση στο παραγοντα gestus,μετατοπίζοντας την έμφαση από την εσωτερική ζωή των προσώπων,στον τρόπο με τον οποίο συμπεριφέρονται το ένα απέναντι στο άλλο.Ήταν ο ίδιος μάστορας της χειρονομιακής γλώσσας!Ο Μπρεχτ πίστευε πως το αντι-Αριστοτελικό θέατρό του προοριζόταν για να γίνει το θέατρο της επιστημονικής εποχής.Πίστευε ακόμη πως αυτό θα χρησίμευε σαν όργανο κοινωνικής αλλαγής,σαν εργαστήρι επαναστατικής διαφώτισης!Διατυπώνονατς τη θεωρία του <επικού θεάτρου> ο Μπρεχτ αντιδρούσε στη θεωρία περί δράματος των μεγάλων κλασικών:στα 1797,οι Γκαίτε και Σίλλερ,δυο γίγαντες της γερμανικής παράδοσης,συνεργάστηκαν κι οι δυο σε ένα δοκίμιο<Περί επικής και δραματικής ποιήσεως> για να εκθέσουν την άποψή τους,στην οποία ακριβώς αντιτάχθηκε ο Μπρεχτ.Πάντως,και ο γερμανικός εξπρεσιονισμός,και το ποιητικό δράμα του Τ.Σ.ΕΛΙΟΤ και οι σάτιρες του Μαγιακόβσκι και το Ρωσικό θέατρο του Μέγιερχολντ και του Ταίροβ και οι τερατώδεις παντομίμες του Μαξ Ραινχαρτ και το πολιτικό θέατρο του Πισκάτορ με τη χρηση φίλμ και αφισών,όλα αποτελούν μέρος του ίδιου αγώνα να υπερπηδηθούν οι <φραγμοί> του θεάτρου της ψευδαίσθησης!
ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ
1.ΠΕΡΙΟΔΙΚΟ<ΔΙΑΒΑΖΩ>:Δεκαπενθήμερη επιθεώρηση του βιβλίου.Αρ.211.25/3/89
2.ΑΡΧΙΤΕΚΤΟΝΕΣ ΤΟΥ ΣΥΓΧΡΟΝΟΥ ΘΕΑΤΡΟΥ,ΕΚΔ.ΔΩΔΩΝΗ
3.ΜΠΕΡΝΑΡ ΝΤΟΡΤ<Ανάγνωση του Μπρεχτ>Μτφη:A.Φραγκουδάκη,Αθηνα 1975,Κερδος
4.ΜΑΡΤΙΝ ΕΣΣΛΙΝ:,Μεταφραση φωτης Κονδύλης,θεσσαλονικη 1980,
εκδ.Εγνατία,Αθηνα 1984,Εκδ.<θεωρία>
Παρασκευή 27 Μαΐου 2011
Μαζί στους δρόμους-στις πλατείες-της Αγγελική Δαρλάση
Αυτό που σίγουρα ξέρω να πω για όσους πηγαίνουν(με) στις πλατείες είναι ότι δεν είμαστε μάζα.
Πήγα τη πρώτη φορά, όχι μόνο παραδεχόμενη κι αποδεχομένη την (όποια) διαφορετικότητά μου, αλλά την πήρα και μαζί μου. Όπως μαζί μου πήρα και τους προσωπικούς μου λόγους που ήθελα να πάω στην κινητοποίηση.
Το ότι είχα τη βεβαιότητα πως κι όλοι οι άλλοι το ίδιο είχαν κάνει, ενίσχυε ακόμη περισσότερο την ανάγκη μου να βρίσκομαι εκεί μαζί τους.
[Κι εδώ ανοίγω παρένθεση: Το να ενταχτείς (ή και να χωθείς) κάπου - σε κόμμα, σε συνδικάτο, η ακόμη και σε παρέα ήταν η γνωστή πρακτική, αν κάποιος ήθελε να πάει «μπροστά». Πάνω σε αυτό χτίστηκε η δομή της κοινωνίας και της σκέψης της Μεταπολιτευτικής Ελλάδας – τουλάχιστον εγώ έτσι το εισέπραττα και το βίωνα καθημερινά. Κι αυτού του τύπου η ένταξη εξελισσόταν σε μονόδρομο: δεν υπήρχαν περιθώρια προσωπικής σκέψης ή πρακτικής ∙ αργά ή γρήγορα ερχόταν το δίλημμα: «ή έτσι ή τίποτε άλλο. Ή με μας ή όχι με μας». Κι όποιος δεν άντεχε, ή αποχωρούσε ή τον ξέρναγε το σύστημα. Κλείνω την παρένθεση.]
Αλλά τώρα στις πλατείες είναι αλλιώς.
Ο καθένας μας βρίσκεται εκεί χάρη στο δικό του ξεχωριστό μυαλό και τη δική του ξεχωριστή καρδιά. Ο καθένας ένας ξεχωριστός άνθρωπος που όμως αναγνώριζε τη δυνατότητά του να συμπράττει, να πράττει δηλαδή μαζί με κάποιον άλλον.
Κι έτσι όσοι βρεθήκαμε εκεί, νομίζω πως κατ’ αρχήν, αναγνωρίσαμε στον εαυτό μας το δικαίωμα να είναι μοναδικός και διαφορετικός, αλλά ίσος με τον άλλον. Με την ανάγκη να εκφράσουμε, το πόσο μοναδικά πολύτιμη είναι η ζωή μας και τα όνειρά μας. Πόσο μοναδική κι η αξιοπρέπεια του καθενός από εμάς… Τα στοιχειώδη του ανθρωπισμού δηλαδή (κι όχι της φιλανθρωπίας).
Διεκδικούμε την ανάγκη του να υπάρχουμε και να ζούμε, ως άνθρωποι κι όχι ως νούμερα κάποιου οικονομικοπολιτικού συστήματος, που αφήνει απ’ έξω τις ζωές μας.
Κι η δύναμη που κρύβει ο καθένας μας ξεχωριστά, ως νους, ως ψυχή ως εμπειρία δεν είναι ανάγκη να καπελώνεται από κάποια ιδεολογία, δεν είναι ανάγκη να ταυτίζεται απόλυτα με τον άλλον. Κι η δύναμη αυτή πολλαπλασιάζεται τρομακτικά όταν βαδίζει μαζί με τη δύναμη που φέρει ο άλλος.
Όσοι θέλουν λοιπόν να βρουν το πολιτικό μανιφέστο πίσω από αυτή την κινητοποίηση, ας ανατρέξουν στις βασικές αρχές της Δημοκρατίας (ελευθερία, ισονομία, ισοπολιτεία κ.ά.) κι αν θέλουν ιδεολογική τοποθέτηση ας ανατρέξουν στην έννοια του ανθρωπισμού και στη μεγάλη Ποίηση.
Κι ο στόχος απλός και ξεκάθαρος: ν’ αλλάξει ο παλιός κόσμος η παλιά νοοτροπία. Κάτι που αργά η γρήγορα θα γινόταν αφού τα θεμέλιά του ήταν σάπια – όσο κι αν μας πονάει, όσο κι αν μας βγάζει από την ησυχία μας, την τάξη, την ασφάλειά μας, όσο κι αν η δουλίτσα μας, το μαγαζάκι μας, η όποια καριέρα μας αρχίζει να τρίζει και μπορεί και να διαλυθεί. Πως θα χτίσεις καινούριο σπίτι σε σάπια θεμέλια;
Έτσι κι αλλιώς η ζωή που νομίζαμε ότι (θα) είχαμε ήταν φούσκα κι έσκασε. Και πια θέλουμε πίσω τη ζωή μας. Την αληθινή. Κι είμαστε πρόθυμοι να τη διεκδικήσουμε και να παλέψουμε γι’ αυτό, πολιτισμένα.
Κι αυτός ο πολιτισμός, το νέο ήθος είναι ένα μεγάλο όπλο στα χέρια όσων διαμαρτύρονται, διαμαρτυρόμαστε: επειδή δεν έχουν τον ανάλογο πολιτισμό ή ήθος. Τόσα χρόνια αλλιώς εξουσίαζαν και ας το παραδεχτούμε, σχεδόν άλλους ανθρώπους.
Αλλά βλέπεις υπάρχουν πολλοί νέοι στις πλατείες. Νέοι που δεν είναι πια στους καναπέδες και στα ηλεκτρονικά παιχνίδια, (όπως τους κατηγορούσαν και ταυτόχρονα τους βόλευε να είναι) αλλά ξαφνικά είναι στους δρόμους.
Και φέρνουν την ανάγκη τους να ελπίζουν και το δικαίωμά τους να ονειρεύονται ένα καλύτερο αύριο, και να το ζουν με αξιοπρέπεια αυτοί και τα παιδιά τους. (Τα βασικά δηλαδή που έμοιαζε να είχαμε ξεχάσει.)
Κι εκεί ταυτιζόμαστε όλοι μας. Κι αυτή μας την ταύτιση την κραυγάζουμε βουβά και χαμογελαστά.
Κι αυτή η πρωτόγνωρη βουβή χαμογελαστή κραυγή έχει τη δική της τρομακτική δύναμη.
Πώς να την αντιμετωπίσουν λοιπόν; Γιατί, αυτή η βουβή κραυγή, μπορεί μεν κι από πριν να υπήρχε, αλλά την μετρούσαν (τη μετρούσαμε) ως απόγνωση, κι είχαν μάθει να μην της δίνουν σημασία Τώρα όμως πολλαπλασιαζόμενη στα πρόσωπα τόσων πολλών, μεταμορφώνεται απειλητικά σε «μυστικό» όπλο.
Αργά ή γρήγορα θα συμβεί. Θα πρέπει να μας αντιμετωπίσουν. Κι εμείς να κάνουμε το επόμενο βήμα.
Όμως κανένα κίνημα στη γέννησή του δεν τα είχε όλα έτοιμα από πριν. (Πόσο μάλλον ένα νέο, διαφορετικό, κίνημα με κέντρο τον άνθρωπο, του 21ου αιώνα.)
Φυσικό είναι οι πρακτικές ακόμη να αναζητούνται – γιατί το μόνο σίγουρο είναι ότι δεν μπορεί να είναι οι ίδιες (παλιές κι αποτυχημένες). Χρειαζόμαστε νέες.
Κι όλοι όσοι σπεύδουν να κατακρίνουν το κίνημα, ας μη βιάζονται… Τόσο καιρό εμείς τους περιμέναμε (με ανοχή κι ενοχή) - αυτοί δεν μπορούν να κάνουν λίγη υπομονή;
Ξέρω κι εύχομαι να έχουμε δρόμο μπροστά μας.
Αλλά τουλάχιστον βρήκαμε κοινό μονοπάτι, όποιο βηματισμό κι αν έχει ο καθένας μας. Και νομίζω πως αυτό έχει σημασία.
Πήγα τη πρώτη φορά, όχι μόνο παραδεχόμενη κι αποδεχομένη την (όποια) διαφορετικότητά μου, αλλά την πήρα και μαζί μου. Όπως μαζί μου πήρα και τους προσωπικούς μου λόγους που ήθελα να πάω στην κινητοποίηση.
Το ότι είχα τη βεβαιότητα πως κι όλοι οι άλλοι το ίδιο είχαν κάνει, ενίσχυε ακόμη περισσότερο την ανάγκη μου να βρίσκομαι εκεί μαζί τους.
[Κι εδώ ανοίγω παρένθεση: Το να ενταχτείς (ή και να χωθείς) κάπου - σε κόμμα, σε συνδικάτο, η ακόμη και σε παρέα ήταν η γνωστή πρακτική, αν κάποιος ήθελε να πάει «μπροστά». Πάνω σε αυτό χτίστηκε η δομή της κοινωνίας και της σκέψης της Μεταπολιτευτικής Ελλάδας – τουλάχιστον εγώ έτσι το εισέπραττα και το βίωνα καθημερινά. Κι αυτού του τύπου η ένταξη εξελισσόταν σε μονόδρομο: δεν υπήρχαν περιθώρια προσωπικής σκέψης ή πρακτικής ∙ αργά ή γρήγορα ερχόταν το δίλημμα: «ή έτσι ή τίποτε άλλο. Ή με μας ή όχι με μας». Κι όποιος δεν άντεχε, ή αποχωρούσε ή τον ξέρναγε το σύστημα. Κλείνω την παρένθεση.]
Αλλά τώρα στις πλατείες είναι αλλιώς.
Ο καθένας μας βρίσκεται εκεί χάρη στο δικό του ξεχωριστό μυαλό και τη δική του ξεχωριστή καρδιά. Ο καθένας ένας ξεχωριστός άνθρωπος που όμως αναγνώριζε τη δυνατότητά του να συμπράττει, να πράττει δηλαδή μαζί με κάποιον άλλον.
Κι έτσι όσοι βρεθήκαμε εκεί, νομίζω πως κατ’ αρχήν, αναγνωρίσαμε στον εαυτό μας το δικαίωμα να είναι μοναδικός και διαφορετικός, αλλά ίσος με τον άλλον. Με την ανάγκη να εκφράσουμε, το πόσο μοναδικά πολύτιμη είναι η ζωή μας και τα όνειρά μας. Πόσο μοναδική κι η αξιοπρέπεια του καθενός από εμάς… Τα στοιχειώδη του ανθρωπισμού δηλαδή (κι όχι της φιλανθρωπίας).
Διεκδικούμε την ανάγκη του να υπάρχουμε και να ζούμε, ως άνθρωποι κι όχι ως νούμερα κάποιου οικονομικοπολιτικού συστήματος, που αφήνει απ’ έξω τις ζωές μας.
Κι η δύναμη που κρύβει ο καθένας μας ξεχωριστά, ως νους, ως ψυχή ως εμπειρία δεν είναι ανάγκη να καπελώνεται από κάποια ιδεολογία, δεν είναι ανάγκη να ταυτίζεται απόλυτα με τον άλλον. Κι η δύναμη αυτή πολλαπλασιάζεται τρομακτικά όταν βαδίζει μαζί με τη δύναμη που φέρει ο άλλος.
Όσοι θέλουν λοιπόν να βρουν το πολιτικό μανιφέστο πίσω από αυτή την κινητοποίηση, ας ανατρέξουν στις βασικές αρχές της Δημοκρατίας (ελευθερία, ισονομία, ισοπολιτεία κ.ά.) κι αν θέλουν ιδεολογική τοποθέτηση ας ανατρέξουν στην έννοια του ανθρωπισμού και στη μεγάλη Ποίηση.
Κι ο στόχος απλός και ξεκάθαρος: ν’ αλλάξει ο παλιός κόσμος η παλιά νοοτροπία. Κάτι που αργά η γρήγορα θα γινόταν αφού τα θεμέλιά του ήταν σάπια – όσο κι αν μας πονάει, όσο κι αν μας βγάζει από την ησυχία μας, την τάξη, την ασφάλειά μας, όσο κι αν η δουλίτσα μας, το μαγαζάκι μας, η όποια καριέρα μας αρχίζει να τρίζει και μπορεί και να διαλυθεί. Πως θα χτίσεις καινούριο σπίτι σε σάπια θεμέλια;
Έτσι κι αλλιώς η ζωή που νομίζαμε ότι (θα) είχαμε ήταν φούσκα κι έσκασε. Και πια θέλουμε πίσω τη ζωή μας. Την αληθινή. Κι είμαστε πρόθυμοι να τη διεκδικήσουμε και να παλέψουμε γι’ αυτό, πολιτισμένα.
Κι αυτός ο πολιτισμός, το νέο ήθος είναι ένα μεγάλο όπλο στα χέρια όσων διαμαρτύρονται, διαμαρτυρόμαστε: επειδή δεν έχουν τον ανάλογο πολιτισμό ή ήθος. Τόσα χρόνια αλλιώς εξουσίαζαν και ας το παραδεχτούμε, σχεδόν άλλους ανθρώπους.
Αλλά βλέπεις υπάρχουν πολλοί νέοι στις πλατείες. Νέοι που δεν είναι πια στους καναπέδες και στα ηλεκτρονικά παιχνίδια, (όπως τους κατηγορούσαν και ταυτόχρονα τους βόλευε να είναι) αλλά ξαφνικά είναι στους δρόμους.
Και φέρνουν την ανάγκη τους να ελπίζουν και το δικαίωμά τους να ονειρεύονται ένα καλύτερο αύριο, και να το ζουν με αξιοπρέπεια αυτοί και τα παιδιά τους. (Τα βασικά δηλαδή που έμοιαζε να είχαμε ξεχάσει.)
Κι εκεί ταυτιζόμαστε όλοι μας. Κι αυτή μας την ταύτιση την κραυγάζουμε βουβά και χαμογελαστά.
Κι αυτή η πρωτόγνωρη βουβή χαμογελαστή κραυγή έχει τη δική της τρομακτική δύναμη.
Πώς να την αντιμετωπίσουν λοιπόν; Γιατί, αυτή η βουβή κραυγή, μπορεί μεν κι από πριν να υπήρχε, αλλά την μετρούσαν (τη μετρούσαμε) ως απόγνωση, κι είχαν μάθει να μην της δίνουν σημασία Τώρα όμως πολλαπλασιαζόμενη στα πρόσωπα τόσων πολλών, μεταμορφώνεται απειλητικά σε «μυστικό» όπλο.
Αργά ή γρήγορα θα συμβεί. Θα πρέπει να μας αντιμετωπίσουν. Κι εμείς να κάνουμε το επόμενο βήμα.
Όμως κανένα κίνημα στη γέννησή του δεν τα είχε όλα έτοιμα από πριν. (Πόσο μάλλον ένα νέο, διαφορετικό, κίνημα με κέντρο τον άνθρωπο, του 21ου αιώνα.)
Φυσικό είναι οι πρακτικές ακόμη να αναζητούνται – γιατί το μόνο σίγουρο είναι ότι δεν μπορεί να είναι οι ίδιες (παλιές κι αποτυχημένες). Χρειαζόμαστε νέες.
Κι όλοι όσοι σπεύδουν να κατακρίνουν το κίνημα, ας μη βιάζονται… Τόσο καιρό εμείς τους περιμέναμε (με ανοχή κι ενοχή) - αυτοί δεν μπορούν να κάνουν λίγη υπομονή;
Ξέρω κι εύχομαι να έχουμε δρόμο μπροστά μας.
Αλλά τουλάχιστον βρήκαμε κοινό μονοπάτι, όποιο βηματισμό κι αν έχει ο καθένας μας. Και νομίζω πως αυτό έχει σημασία.
Τετάρτη 25 Μαΐου 2011
Γιώργης Γιατρομανωλάκης- Το βραχιόλι του κ. Ντομινίκ
Αθήνα
Από όλα τα βασανιστήρια που έκαναν οι κακοί Αμερικανοί στον καλό ευρωπαίο πολίτη κ. Ντομινίκ Στρος Καν, εμένα περισσότερο με εντυπωσίασε το βραχιόλι που του φόρεσαν. Πρόκειται –για όσους ενδεχομένως δεν το γνωρίζουν– για ένα μαγικό εξάρτημα, ένα είδος, ας πούμε, θεϊκού οφθαλμού, ος τα πάνθ' ορά. Καλύτερα, θα έλεγα, είναι ένας ηλεκτρονικός πανεπόπτης Άργος που παρατηρεί 24 ώρες τον δεσμώτη-τραπεζίτη πότε βγαίνει από το «χρυσό κλουβί» του στο αριστοκρατικό Μανχάταν, πότε επιστρέφει, σημειώνει πότε ανοίγει η πόρτα, πότε κλείνει, ποιος μπαίνει, ποιος βγαίνει κ.λπ. Ούτε στην ομηρική Νέκυια, ούτε στην αριστοφανική παρωδία της στους Βατράχους, ούτε στη δαντική Κόλαση, πουθενά δεν υπάρχει τέτοιο βραχιόλι. Αν, λοιπόν, η εξέλιξη της ανθρώπινης ιστορίας ορίζεται και από την εφεύρεση των βασανιστήριων, έχω την εντύπωση πως έχουμε ήδη μπει σε μια νέα εποχή.
[ΑΝΑ-ΔΗΜΟΣΙΕΥΣΗ ΑΠΟ ΤΟ ΒΗΜΑ]
Ο κ. Γιώργης Γιατρομανωλάκης είναι καθηγητής Κλασικής Φιλολογίας και συγγραφέας.
Από όλα τα βασανιστήρια που έκαναν οι κακοί Αμερικανοί στον καλό ευρωπαίο πολίτη κ. Ντομινίκ Στρος Καν, εμένα περισσότερο με εντυπωσίασε το βραχιόλι που του φόρεσαν. Πρόκειται –για όσους ενδεχομένως δεν το γνωρίζουν– για ένα μαγικό εξάρτημα, ένα είδος, ας πούμε, θεϊκού οφθαλμού, ος τα πάνθ' ορά. Καλύτερα, θα έλεγα, είναι ένας ηλεκτρονικός πανεπόπτης Άργος που παρατηρεί 24 ώρες τον δεσμώτη-τραπεζίτη πότε βγαίνει από το «χρυσό κλουβί» του στο αριστοκρατικό Μανχάταν, πότε επιστρέφει, σημειώνει πότε ανοίγει η πόρτα, πότε κλείνει, ποιος μπαίνει, ποιος βγαίνει κ.λπ. Ούτε στην ομηρική Νέκυια, ούτε στην αριστοφανική παρωδία της στους Βατράχους, ούτε στη δαντική Κόλαση, πουθενά δεν υπάρχει τέτοιο βραχιόλι. Αν, λοιπόν, η εξέλιξη της ανθρώπινης ιστορίας ορίζεται και από την εφεύρεση των βασανιστήριων, έχω την εντύπωση πως έχουμε ήδη μπει σε μια νέα εποχή.
[ΑΝΑ-ΔΗΜΟΣΙΕΥΣΗ ΑΠΟ ΤΟ ΒΗΜΑ]
Ο κ. Γιώργης Γιατρομανωλάκης είναι καθηγητής Κλασικής Φιλολογίας και συγγραφέας.
ΓΙΩΡΓΗΣ ΓΙΑΤΡΟΜΑΝΩΛΑΚΗΣ -Ηταν ο Αρχίλοχος blogger;
Λέγεται πως ο Αρχίλοχος (7ος αι. π.Χ.), ποιητής, πολεμιστής, εραστής και διάσημος ρίψασπις, χολωμένος επειδή διαλύθηκε ο αρραβώνας του με τη Νεοβούλη, εξαιτίας του μελλοντικού πεθερού του Λυκάμβη, έγραψε και δημοσιοποίησε, προφανώς, τόσο φαρμακερούς στίχους εναντίον όσων τον πλήγωσαν ώστε ο πατέρας και οι κόρες του δεν άντεξαν και αυτοκτόνησαν. Το περιστατικό (αληθινό ή όχι) δηλώνει δύο πράγματα: πρώτον, η λογοτεχνία, η γραφή γενικότερα, διαθέτει τεράστια δύναμη (τα γραπτά μένουν!) και, δεύτερον, εκείνος που θέλει να ψέξει ή ακόμη και να δυσφημήσει κάποιον με τη γραφίδα του, ηλεκτρονική ή μη, δεν πρέπει να κρύβεται πίσω από την ανωνυμία. Η χειρότερη δυσφήμηση, το απρεπέστερο υβρεολόγιο, «νομιμοποιείται» ηθικά όταν γίνεται με το πρόσωπο ακάλυπτο. Αντίθετα, κάθε «ηθικής τάξεως» καταγγελία που γίνεται με το πρόσωπο κρυμμένο είναι ανήθικη. Μπορεί το ΣΔΟΕ ή η Ασφάλεια να χαίρονται με αυτή την τακτική, αλλά αυτό δεν έχει καμία σχέση με την πολιτική ηθική. Ανώνυμες «ανήθικες» καταγγελίες δεν κυκλοφορούν πάντοτε στο Διαδίκτυο.
Ως και τον περασμένο Φεβρουάριο είχαν καταμετρηθεί παγκοσμίως 156 εκατομμύρια δημόσια ιστολόγια και είναι βέβαιον ότι όλοι οι χρήστες έχουν κάποιον λόγο να βρίσκονται εκεί. Δεν είναι λίγα επίσης τα μανιφέστα των ιστολογίων (μερικά θυμίζουν τα υπερρεαλιστικά μανιφέστα της δεκαετίας του 1920) και οι ανάλογοι κώδικες προτεινόμενης συμπεριφοράς. Θα αναφέρω ένα άρθρο από τον «Κώδικα συμπεριφοράς ενός blogger» που δημοσιεύθηκε το 2007 από το ΒΒC: «Μη γράψεις τίποτε στο ιστολόγιο που δεν θα μπορούσες να το πεις αυτοπροσώπως». Κατάμουτρα, δηλαδή, κατά την τακτική του Αρχίλοχου. Πιστεύω πως όλα τα ιστολόγια χρειάζονται επειδή ακόμη και από τα πιο βλακώδη ή ρυπαρά μαθαίνεις κάτι. Η πληροφορία είναι ιερή υπό την προϋπόθεση ότι δείχνει το πρόσωπό της. Το πρόσωπο δίνει τη δυ νατότητα να διακρίνουμε τις προθέσεις. Αποκάλυψη ή λασπολογία; Επιθετική παρρησία και βλάσφημη οίηση ή καθύβριση εκ του ασφαλούς; Ο καθένας μας επιλέγει την τακτική του και αυτή ακριβώς η τακτική ορίζει και τις προθέσεις μας. Η πρόθεση με τη σειρά της ορίζει το ηθικό και το νόμιμο. Το μεγάλο έλλειμμα της δημοκρατίας μας, ειδικότερα το μεγάλο έλλειμμα των κυβερνήσεών μας τα τελευταία χρόνια, ήταν και εξακολουθεί να είναι η απόκρυψη των προθέσεών τους. Καλύτερα: ο στρεβλός λόγος τους. Αυτή η πολιτικάντικη τακτική είναι που μας έχει οδηγήσει στα πολλαπλά ελλείμματα των ημερών.
Λογοκρισία λοιπόν στο απύλωτο στόμα του οποιουδήποτε blogger Αρχίλοχου; Οχι βέβαια. Η λογοκρισία είναι το ίδιο ανήθικη- και αναποτελεσματική, τελικά- όσο και το ανώνυμο υβριστικό ιστολόγιο. Με τη διαφορά, θα πει κάποιος, ότι η λογοκρισία «προστατεύει», ενώ μια ανώνυμη υβριστική δημοσίευση σπιλώνει υπολήψεις και τραυματίζει. Από την άλλη, γιατί να εμπιστευθούμε την «ηθική» μιας κρατικής ενημέρωσης, γεμάτης ευπρέπεια; Η αλήθεια των δελτίων ειδήσεων βαθμολογείται από το γεγονός ότι βλέπουμε τα πρόσωπα των ομιλητών; Ποσώς. Και γιατί; Επειδή απλούστατα όσα λέγονται εκεί είναι όσα μπορούν ή πρέπει, για κάποιον λόγο, να λεχθούν. Εκ των πραγμάτων, έχουν υποστεί «λογοκρισία». Τα ιστολόγια, από την άλλη, υποτίθεται πως λένε (αν αφαιρέσουμε τις υπερβολές και τις ανακρίβειες) όσα δεν ακούμε στα δελτία ειδήσεων. Με κουκούλα στο πρόσωπο; Γίνεται; Πώς λοιπόν λύνεται το πρόβλημα; Με τη μέθοδο του blogger Αρχίλοχου. Λέμε αυτά που θέλουμε και αυτά που πρέπει να πούμε, ακόμη κι αν πληγώνουν, αρκεί να δείχνουμε καθαρά το πρόσωπό μας. Με φανερό το πρόσωπο της δημοκρατίας όλα μπορούν να γίνουν καλύτερα.
[ανα-δημοσιευση απο το ΒΗΜΑ]
Ο κ. Γιώργης Γιατρομανωλάκης είναι ομότιμος καθηγητής Κλασικής Φιλολογίας και συγγραφέας.
Ως και τον περασμένο Φεβρουάριο είχαν καταμετρηθεί παγκοσμίως 156 εκατομμύρια δημόσια ιστολόγια και είναι βέβαιον ότι όλοι οι χρήστες έχουν κάποιον λόγο να βρίσκονται εκεί. Δεν είναι λίγα επίσης τα μανιφέστα των ιστολογίων (μερικά θυμίζουν τα υπερρεαλιστικά μανιφέστα της δεκαετίας του 1920) και οι ανάλογοι κώδικες προτεινόμενης συμπεριφοράς. Θα αναφέρω ένα άρθρο από τον «Κώδικα συμπεριφοράς ενός blogger» που δημοσιεύθηκε το 2007 από το ΒΒC: «Μη γράψεις τίποτε στο ιστολόγιο που δεν θα μπορούσες να το πεις αυτοπροσώπως». Κατάμουτρα, δηλαδή, κατά την τακτική του Αρχίλοχου. Πιστεύω πως όλα τα ιστολόγια χρειάζονται επειδή ακόμη και από τα πιο βλακώδη ή ρυπαρά μαθαίνεις κάτι. Η πληροφορία είναι ιερή υπό την προϋπόθεση ότι δείχνει το πρόσωπό της. Το πρόσωπο δίνει τη δυ νατότητα να διακρίνουμε τις προθέσεις. Αποκάλυψη ή λασπολογία; Επιθετική παρρησία και βλάσφημη οίηση ή καθύβριση εκ του ασφαλούς; Ο καθένας μας επιλέγει την τακτική του και αυτή ακριβώς η τακτική ορίζει και τις προθέσεις μας. Η πρόθεση με τη σειρά της ορίζει το ηθικό και το νόμιμο. Το μεγάλο έλλειμμα της δημοκρατίας μας, ειδικότερα το μεγάλο έλλειμμα των κυβερνήσεών μας τα τελευταία χρόνια, ήταν και εξακολουθεί να είναι η απόκρυψη των προθέσεών τους. Καλύτερα: ο στρεβλός λόγος τους. Αυτή η πολιτικάντικη τακτική είναι που μας έχει οδηγήσει στα πολλαπλά ελλείμματα των ημερών.
Λογοκρισία λοιπόν στο απύλωτο στόμα του οποιουδήποτε blogger Αρχίλοχου; Οχι βέβαια. Η λογοκρισία είναι το ίδιο ανήθικη- και αναποτελεσματική, τελικά- όσο και το ανώνυμο υβριστικό ιστολόγιο. Με τη διαφορά, θα πει κάποιος, ότι η λογοκρισία «προστατεύει», ενώ μια ανώνυμη υβριστική δημοσίευση σπιλώνει υπολήψεις και τραυματίζει. Από την άλλη, γιατί να εμπιστευθούμε την «ηθική» μιας κρατικής ενημέρωσης, γεμάτης ευπρέπεια; Η αλήθεια των δελτίων ειδήσεων βαθμολογείται από το γεγονός ότι βλέπουμε τα πρόσωπα των ομιλητών; Ποσώς. Και γιατί; Επειδή απλούστατα όσα λέγονται εκεί είναι όσα μπορούν ή πρέπει, για κάποιον λόγο, να λεχθούν. Εκ των πραγμάτων, έχουν υποστεί «λογοκρισία». Τα ιστολόγια, από την άλλη, υποτίθεται πως λένε (αν αφαιρέσουμε τις υπερβολές και τις ανακρίβειες) όσα δεν ακούμε στα δελτία ειδήσεων. Με κουκούλα στο πρόσωπο; Γίνεται; Πώς λοιπόν λύνεται το πρόβλημα; Με τη μέθοδο του blogger Αρχίλοχου. Λέμε αυτά που θέλουμε και αυτά που πρέπει να πούμε, ακόμη κι αν πληγώνουν, αρκεί να δείχνουμε καθαρά το πρόσωπό μας. Με φανερό το πρόσωπο της δημοκρατίας όλα μπορούν να γίνουν καλύτερα.
[ανα-δημοσιευση απο το ΒΗΜΑ]
Ο κ. Γιώργης Γιατρομανωλάκης είναι ομότιμος καθηγητής Κλασικής Φιλολογίας και συγγραφέας.
Εγγραφή σε:
Αναρτήσεις (Atom)